بذر اخبار منفی در رسانه‌های اجتماعی

اخبار منفی به حوادث طبیعی یا رخدادها و رویدادهای ناشی از خطا و اشتباه انسانی اشاره دارد و به‌دلیل توجهی که از مخاطب می‌گیرند، هم برای رسانه‌های سنتی و هم رسانه‌های اجتماعی جذاب هستند. اما این نوع خبرها در رسانه‌های سنتی و حرفه‌ای مدیریت شده و به شکل درست و با چینش حرفه‌ای در بین سایر اخبار به مخاطبان ارائه می‌شوند، در حالی که رسانه‌های اجتماعی این دسته خبرها را برجسته‌تر و با حواشی متعدد گسترش می‌دهند. در علم روزنامه‌نگاری هفت ارزش خبری، ماهیت اخبار را مشخص می‌کند و از بین آنها، ارزش برخورد، درگیری و تضاد که اخبار منفی را در بر می‌گیرد، رسانه‌ها را به خود مشغول کرده و بیشتر از همیشه به‌ آنها توجه می‌شود.

صرف‌نظر از تاثیر روانی اخبار منفی بر جامعه، شایعه و انتشار اخبار نادرست نیز از جمله آسیب‌ها و تبعات این نوع اخبار است که اثر مخرب و تاثیرگذاری خبرهای منفی را به میزان زیادی افزایش می‌دهد.

پیش از شکل‌گیری رسانه‌های اجتماعی، خبرها از طریق رسانه‌های سنتی و البته بعد از مدیریت توسط افراد حرفه‌ای انتشار می‌یافت و معمولا اخبار منفی در زمان مناسب، در ابعاد واقعی و از منبع معتبر ذکر می‌شد ؛ اما حالا ممکن است یک خانم متخصص برق، در گروهی که مربوط به مادران است، خبری منتشر کند که هیچ ارتباطی با تخصص این خانم ندارد. طبیعی است این خبر دست به دست خواهد شد در حالی که مدیریت نشده و هیچ خبرنگار یا سردبیری نبوده که صحت و سقم آن را قبل از انتشار بررسی کند.

یا ممکن است به نقل از یک جراح معروف مغز و اعصاب که منبع موثقی برای یک خبر مرتبط با سلامت است، خبری منتشر شود و بسیاری آن را بپذیرند در حالی که پیش از انتشار گسترده هیچ کسی بررسی نکرده این خبر براستی از فرد مذکور نقل شده و اگر چنین است آیا خبر بدرستی انتقال پیدا کرده یا نه!

در رسانه‌های سنتی معمولا در تماس با فرد مورد نظر درستی خبر مورد ارزیابی و بررسی قرار می‌گیرد و حتی در نگارش یا انتقال خبر هم دقت می‌شود مبادا با تغییر و جابه‌جایی یک کلمه یا حتی نقطه، مفهوم خبر مخدوش یا بکلی معکوس شود.

به عبارتی اعتبار منبع، اصل و اساس رسانه‌های سنتی است و اگر منبع یک خبر مخدوش باشد یا حتی اگر دلایل کافی برای درستی و صحت آن وجود نداشته باشد، از بسته‌های خبری رسانه حذف می‌شود. متاسفانه این امکان در رسانه‌های اجتماعی برای شبکه‌های مربوط به خانواده‌ها، همکاران، همسایه‌ها و امثال آن فراهم نیست حتی اگر اعضای این شبکه‌ها و گروه‌ها همگی دانش‌آموخته بوده و تحصیلات عالیه داشته باشند.

نکته دیگری که درباره اخبار در رسانه‌های سنتی وجود دارد، مسئولیت‌پذیری در قبال صحت و درستی اخبار است. به عبارتی، اگر رسانه‌ای به هر دلیل خبری را به اشتباه منتشر کند یا اطلاعات خبر کامل و دقیق نباشد، حتما این اشتباه را اعلام و تصحیح می‌کند. رسانه‌های معتبر در صورت بروز هر اشتباه هر قدر کوچک، اصلاحیه منتشر و از مخاطب عذرخواهی می‌کنند اما در فضای مجازی چنین چیزی وجود ندارد و اگر اصلاحیه منتشر شود معمولا بازتاب و چرخش آن در رسانه‌های اجتماعی به اندازه خبر اشتباه اولیه نیست. ممکن است بسیاری از مخاطبان به مرور اعتمادشان به برخی شبکه‌ها و گروه‌های نامعتبر را از دست بدهند یا در عضویت خود تجدید نظر کنند اما حتما تحت تاثیر آسیب‌های چنین اخباری قرار گرفته‌اند.

در شماره آینده به تاثیر خبرهای منفی و شایعاتی که در حواشی آنها ایجاد می‌شوند بر روح و روان مخاطبان می‌پردازیم.

دکتر داوود صفایی

مدرس ارتباطات