ورود به دنیای دیجیتال

کامران جلیلی نیا، در سال 1371 در رشته مهندسی برق مخابرات از دانشگاه شیراز فارغ التحصیل شد. وی از سال 1374 تاکنون در معاونت طرح و توسعه سازمان صداوسیمای

کد خبر: ۱۰۷۹۰۳

جمهوری اسلامی ایران به عنوان کارشناس فنی مشغول به خدمت بوده است. اجرای پروژه های نصب و راه اندازی فرستنده های تلویزیونی ، نمایندگی فنی سازمان در شرکتهای صنعتی تولیدکننده تجهیزات آنتن و فرستنده ازجمله سوابق مولف کتاب «آشنایی با تلویزیون دیجیتال» است ، از او همچنین مقالات متعددی در نشریات و سمینارهای تخصصی ارائه شده است ، با او درباره فناوری دیجیتال و همچنین کتاب اخیرش به گفتگو نشسته ایم.

از راهی که این جعبه جادو پیموده تا عضوی از خانه و خانواده ما باشد، بگویید؛

مانند بسیاری از اختراعات ، اختراع تلویزیون آنالوگ متکی بر اختراعات پیش از خود بوده ؛ اختراعاتی همچون سینما، لامپ الکترونی ، لامپ کاتدی و...براساس آنچه در تاریخ ثبت شده ، جان لاگی برود انگلیسی اولین کسی بود که موفق شد یک تصویر اپتیکی را به سیگنال الکتریکی تبدیل کرده و پس از انتقال این سیگنال به نقطه ای دورتر، مجددا آن را خط به خط به صورت اپتیکی بازسازی کند و این دقیقا اساس کار تلویزیون های آنالوگ سیاه و سفید است. به این ترتیب اولین سرویس پخش تلویزیونی در دهه 30 میلادی در انگلستان آغاز به کار کرد ؛ اما در سرویس پخش تصاویر رنگی ، دانشمندان امریکایی موفق تر بودند و در دهه 50میلادی اولین سیستم رنگی به نام NTSC در امریکا راه اندازی شد. پس از رنگی شدن تصاویر، تغییر بنیادین دیگری در عرصه تلویزیون آنالوگ اتفاق نیفتاد و تلاش کارشناسان به افزودن قابلیت هایی چون «صدای دوم» و «تله تکست» معطوف شد.

اصطلاحات دیجیتال و آنالوگ چه تفاوت هایی در ذهن شما با هم دارند، این تفاوت ها را برای خوانندگان ما هم ترسیم کنید.

تفاوت های این 2 سیستم بیشتر به تعاریف ، قابلیت ها و مزایای سیستم دیجیتال در مقایسه با آنالوگ مربوط می شود، ابتدا باید توجه شما را به این نکته جلب کنم ، هنگامی که از تلویزیون دیجیتال سخن می گوییم ، مراد ما مجموعه ای زنجیره وار از تجهیزات دریافت ، ضبط صدا و تصویر (استودیویی ، پرتابل و...) تا شبکه انتقال سیگنال رسانی داده های دیجیتال و همچنین تجهیزات فرستنده در نهایت تجهیزات گیرنده تلویزیون های خانگی است. اگر بخواهم به زبان ساده ، چند امتیاز سیستم دیجیتال نسبت به آنالوگ را برای شما نام ببرم ، می توانم به امکان استفاده موثرتر از پهنای باند فرکانسی که در دنیای امروز از آن به عنوان یک سرمایه ملی یاد می کنند، نام ببرم. در این سیستم ، از طریق فشرده سازی و مالتی پلکس ، اطلاعات می توان بین 2 تا 6 برنامه تلویزیونی را در پهنای فرکانسی ، معادل ارسال یک برنامه آنالوگ گنجاند و ارسال کرد. از جمله ویژگی های دیگر این سیستم ، می توان به ایمنی بیشتر در ارسال اطلاعات و تامین منطقه پوششی بزرگتر با استفاده از انرژی کمتر و نیز امکان تبادل آسان اطلاعات میان محیطهای گوناگون انتشار (کابل ، ماهواره ، فضای آزاد) اشاره کرد.

گذشته از این ویژگی ها که بیشتر به متصدیان تهیه و پخش تصاویر تلویزیونی مربوط می شود، این سیستم جدید برای مخاطبان خود، چه امکانات جدیدی به ارمغان می آورد؛

گرچه هنوز ایده تلویزیون دیجیتال در مراحل ابتدایی خود قرار دارد و هنوز همه قابلیت های آن کشف نشده ؛ اما از میان امتیازاتی که تاکنون متخصصان قادر به شناسایی آن شده اند، من فقط به ذکر یک مثال اکتفا می کنم و آن تعاملی Interactive بودن گیرنده تلویزیون دیجیتال است که نمونه شناخته شده یک رسانه تعاملی اینترنت است. این ویژگی به این معناست که به دلیل وجود یک نوع خط برگشت اطلاعات یا کانال ارتباطی میان گیرنده و ارسال کننده ، بیننده می تواند با سازمان متصدی پخش برنامه ارتباط متقابل داشته باشد. به این ترتیب بیننده امکان گزینش میان برنامه ها را خواهد داشت و می تواند با انتخاب فهرستی از برنامه های مورد علاقه خود، از برنامه های دیگر چشم پوشی کند.

یعنی بیننده می تواند اطلاعات دریافتی خود را مدیریت کند و با توجه به سلایق و وقت خود، برنامه های مورد نظرش را برگزیند؛

دقیقا، به عنوان مثال صاحب گیرنده می تواند فهرستی از برنامه ها را انتخاب کند و در زمانی که خودش تعیین می کند، به تماشای آنها بپردازد. یا به طور مثال می تواند برنامه هایی را که برای گروه سنی خاصی توصیه شده ، مشخص و تماشا کند. و این در حالی است که در تلویزیون های آنالوگ بیننده تنها می تواند شبکه ای را از میان شبکه هایی که دریافت می کند، انتخاب و تماشا کند. همچنین تعاملی بودن امکان شرکت در نظرسنجی ها، انتخابات و نیز خرید از طریق صفحه تلویزیون ، فقط با فشردن چند دکمه فراهم می شود.

چه نیازی در دنیا باعث به وجود آمدن این انقلاب دیجیتالی شد، آیا اشکالی در سیستم آنالوگ وجود داشت؛

نمی توان گفت سیستم آنالوگ نقصی داشت ، بلکه می توان گفت این سیستم در دهه 70 میلادی به نهایت پیشرفت خود رسیده بود و نمی توانست همگام با نیازهای جهان رشد کند. به عنوان مثال در دهه های گذشته وسایلی همچون تلفن ، رادیو، تلویزیون ، دوربین عکاسی و تصویربرداری هر کدام سیستم های مستقلی بودند که درون دنیای آنالوگ به وجود آمدند، اما اعجاز انقلاب دیجیتالی این بود که باعث همگرایی میان سیستم های فوق شد و همه این تجهیزات مستقل را در قالب یک دستگاه واحد به نام «تلفن همراه» متمرکز کرد و این کاری بود که در قالب آنالوگ امکان پذیر نبود.

در این فرآیند دیجیتالی شدن سیستم های تلویزیونی ، کشور ما نسبت به کشورهای پیشرفته از چه موقعیت و جایگاهی برخوردار است؛

واقعیت این است که ما در این زمینه جزو کشورهای پیشرفته نیستیم ، اما باید گفت فاصله ها نسبت به گذشته با آنها کمتر شده است ؛ یعنی اگر پس از چند دهه از آغاز به کار اولین شبکه های تلویزیونی در اروپا، تلویزیون در ایران پا گرفت ، این بار و در تحول دیجیتالی شدن تلویزیون ، فاصله ها با کشورهای پیشرو بسیار کمتر شده است. اولین زمزمه های انقلاب دیجیتالی در عرصه کار تلویزیونی در اوایل دهه 90 در دنیا شنیده شد و چند سال بعد سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران به عنوان متولی اصلی ، کار خود را در این زمینه آغاز کرد که نخستین گام ، انتخاب سیستم پخش تلویزیونی دیجیتال اروپایی DVB پس از مطالعه و مقایسه بین سیستم های موجود بود. از آن زمان تاکنون سازمان با برگزاری سمینارها، کارگاه های علمی و دوره های آموزشی متعدد کوشیده است زمینه را برای تحقق اهداف خود آماده کند. همچنین از دستاوردهای این مدت می توان به نصب اولین دستگاه فرستنده دیجیتالی به صورت آزمایشی در ایستگاه جماران اشاره کرد. البته باید بدانیم این عرصه بسیار گسترده است و برای رسیدن به موفقیت نیازمند صرف وقت و هزینه بسیار بیشتری هستیم.

پرسشی که اینجا پیش می آید، این است که اگر روزی فرستنده های تلویزیونی ، برنامه ها را به صورت دیجیتالی ارسال کنند تکلیف گیرنده های خانگی که بر مبنای سیستم آنالوگ کار می کنند، چه می شود؛

قاعدتا از نظر دریافت سیگنال پخش زمینی (DVB-T)، آنتن و همچنین گیرنده تلویزیون می توانند بدون تغییر استفاده شوند، اما برای تکمیل تجهیزات ، باید سیستمی به نام جعبه تطبیق یا Set-topBox تهیه شود و به عنوان واسط بین آنتن و دستگاه گیرنده قرار گیرد. این سیستم نقش جدول سیگنال دیجیتال به آنالوگ را به عهده دارد. در حال حاضر تعداد کمی از این نوع دستگاه های مبدل در کشور ما موجود است که طبیعتا در آینده باید به تعداد کافی تامین شود و با بهای مناسب در دسترس مردم قرار بگیرد.

تلویزیون دیجیتال تنها انتخاب

در یک سمینار فنی بین المللی برای بررسی وضعیت تلویزیون دیجیتال در کشورهای مختلف از اعضای شرکت کننده پرسیده شد «چرا شما در کشورتان تلویزیون دیجیتال را انتخاب خواهید کرد؛» پاسخ بسیار روشن بود: «مگر انتخاب دیگری هم داریم!» نیازهای تازه بشر در تحول و پیشرفت در فناوری ، رابطه دو سویه و تنگاتنگ با یکدیگر دارند. انتخاب تلویزیون دیجیتال اکنون دیگر در حوزه اختیارات ما نیست. بسیاری از کشورهای جهان پخش دیجیتال را هم اکنون شروع کرده اند و براساس یک برنامه زمانی مدون ، آن را به طور کامل جایگزین پخش آنالوگ خواهند کرد...اگر چه فناوری پخش تلویزیونی از آغاز تا به امروز تغییر و تحولات بسیاری از سرگذرانده که مهمترین آنها امکان ارسال و دریافت تصاویر رنگی بوده است ، با این همه ، تمام این اتفاقات در یک مفهوم کلی تلویزیون آنالوگ تعریف و تفسیر می شوند. تغییر از تلویزیون آنالوگ به دیجیتال بنیادی ترین تغییری است که در تاریخ این فناوری به وقوع پیوسته و آن را به صورت اساسی و ساختاری و دگرگون کرده است. بنابراین مبانی و مفاهیم لازم برای درک این پدیده نوظهور برای اغلب مخاطبان و حتی مهندسان جوان که به صورت تخصصی در این حوزه درگیر هستند، ناملموس و ناآشناست.