رویکرد نخبه گرایانه در شبکه ملی

«عصر ایمان» برنامه ای است که می کوشد با تفسیر نسبت دین با مفاهیم و تحولات نوین پیرامونش ، گامهایی را در تعمیق آگاهی های مخاطب بردارد. دین ، دغدغه همیشگی انسان است

کد خبر: ۱۰۴۰۷۸

و برنامه عصر ایمان می کوشد با گشت و گذاری تحلیلی در میادین جهان بینی و ایدئولوژی چشم اندازی روشن را در این زمینه ها، پیش رویمان قرار دهد.
از این میان ، توجه به ایدئولوژی و بایدها و نبایدها، بویژه در حیطه فقه و اخلاق اسلامی فروغ افزون تری دارد و برنامه در پی آن به برداشت هایی آشکار کاربردی تر دست یابد. در ارتباط مستحکم رسانه با ایدئولوژی ، تردیدی نیست که تاریخ نیز نمایشگر نقش رسانه در فرآیند شکل گیری یک ایدئولوژی و القای آن به مخاطبانش است. اما پرسش اینجاست که با گسترش منابع اطلاعاتی و چندصدایی آیا می توان چون گذشته رسانه را عاملی تعیین کننده در ایجاد و تثبیت ایدئولوژی در اجتماع دانست؛!
طرح این پرسش هنگامی اهمیت بیشتری دارد که درمی یابیم برنامه عصر ایمان با آن که از شبکه ملی پخش می شود؛ رویکردی نخبه گرایانه دارد. به این معنا که پیگیری مباحث آن ، نه از سوی عموم ، بلکه از سوی مخاطبان خاص انجام می پذیرد. برای برنامه هایی نظیر عصر ایمان در شبکه اول سیما نمی توان پیشینه ای ریشه دار یافت ؛ زیرا غیر از مناظره هایی که در ماههای پرتلاطم آغازین پیروزی انقلاب اسلامی میان مارکسیست ها و دینداران صورت پذیرفت ، این شبکه برنامه ای با این موضوع و مختصات نداشته است.
در سیما، آغاز ساخت چنین برنامه هایی را باید از زمان تولید گستره شریعت (حدود سالهای 77 78به بعد) در شبکه چهارم دانست. برنامه ای که بعدها با تغییر نام ، موضوع و ترکیب کارشناسان دعوت شده ، نتوانست جایگاه و فروغ اولیه خود را بیابد. با دورنمایی که ارائه شد، باید اذعان کرد که عصر ایمان از زمره برنامه هایی است که نه تنها حضور و بروزش ، مبارک است ، بلکه جای آن بود که بسیار زودتر برای تولید آن اقدام شود. پرداختن به مسائل و موضوع های روز را می توان خصیصه و ویژگی مهم و تاثیرگذار این برنامه تلقی کرد ؛ اما به موازات آن که اکثر سوژه ها در ارتباط با گذشته و حال است ، به آینده دین به صورت مطلوب نمی پردازد. همان گونه که مشهود است ، موضوع های اساسی و چالش برانگیزی مورد توجه این برنامه نیست و برای بحث درباره آنها غالبا مجری به گفتگو با یک کارشناس می پردازد. در این میان ، پرسشی که ذهن را به تامل وا می دارد ، این است که با در نظر گرفتن پیچیدگی و گستردگی سوژه ، نمایاندن دیدگاه های یک صاحب نظر تا چه حد می تواند راهگشا باشد به نظر می آید پاسخ به این پرسش نباید چندان سخت باشد. ارائه نظرات تنها یکی از آشنایان به موضوع درباره مسائلی که بیشتر آنها اختلاف برانگیزند، مخاطب خاص را با برنامه دچار مشکل می کند.
در این خصوص پرسشهای مجری نیز با وجود تلاشهایی که برای روشن تر شدن زوایای مبهم و تاریک بحث و بیان کلی دیگر نظرات دارد، کمک شایانی به عمیق تر شدن این رابطه نمی کند. رویه دیگر این سخن آن است که با توجه به اهمیت موضوع ، حضور 2کارشناس با دیدگاهی متفاوت ضروری است ، اتخاذ چنین تمهیدی فضا را از تک گویی به سوی گفتگو سوق می دهد و باعث می شود تا از این رهگذر، موضوع ، به شکل واقعگرایانه و همه جانبه تری مورد مداقه قرار گیرد. پرسش و پرسشگر از شان والایی برخوردارند. اگرچه در طرح سوالات از سوی مجری نوآوری هایی دیده می شود، اما گاه پرسش و پاسخها از ارتباط و انسجام مطلوب بی بهره است . به عنوان نمونه ، در مواردی پرسشها خاستگاهی برون دینی دارند، اما پاسخها درون دینی است و در مواردی دیگر پرسشها از منظری اعتقادی و اخلاقی انجامی می پذیرد، اما پاسخهای داده شده ، از موضع فقه است.
واضح است چنین رویه ای موجب می شود تا مجری در هدایت مستحکم و شفاف مباحث با مشکلاتی مواجه شود. مجری با وجود کاستی هایی که مطرح شده ، در به سرانجام رساندن هر چه تاثیرگذارتر مباحث اهتمام فراوانی نشان می دهد. او می کوشد با گذر از مسائل کلی و ذهنی زمینه را به گونه ای فراهم کند تا مخاطب جمع بندی روشن و کاربردی تری از موضوع داشته باشد. تولید برنامه با موضوع دین را باید کاری سهل و سخت قلمداد کرد. آنگاه که چنین برنامه هایی از صورتی کلیشه ای و آمیخته با مضامین تکراری برخوردارند، می توان تهیه شان را آسان و در عین حال نافرجام ارزیابی کرد. اما زمانی که به طرح موضوع های چالش برانگیز می پردازند، تعصبات و اختلاف فاحش ظرفیت های حسی و عقلانی دینداران و مخاطبان گاه چنان فضایی را فراهم می آورد که گویای سختی انجام چنین فعالیت هایی است.