بهانه‌های اردغان برای قدرت‌گرایی

در بعد تحولات داخلی، طی چند روز گذشته موج بازداشت شخصیت‌های منتقد دولت شدت بیشتری به خود گرفته است. پس از آن‌که روز جمعه اعلام شد صلاح‌الدین دمیرتاش، رهبر حزب دموکراتیک خلق‌ها و تعدادی از اعضای سرشناس این حزب دستگیر شده‌اند، دادگاهی در ترکیه روز گذشته حکم رسمی بازداشت 9 نفر از کارکنان روزنامه مخالف جمهوریت را تا برگزاری جلسه دادگاه آنان صادر کرد. صدور حکم رسمی بازداشت این 9 نفر در حالی صورت گرفت که هفته قبل شخصیت‌های شناخته شده‌ای مانند مراد صابونجو، سردبیر این روزنامه به اتهام ارتباط با شبه‌نظامیان کرد و کودتای نافرجام 25 تیرماه بازداشت شدند. همچنین تلویزیون دولتی ترکیه گزارش داد که لیلا بیرلیک و نورسل آیدوغان در پرونده رسیدگی به ترورهای مرتبط با «پ.ک.ک» در جنوب‌شرقی منطقه «شیرناق» بازداشت شدند.

در بعد تحولات خارجی نیز، مقامات ترکیه طی چند ماه گذشته با آغاز عملیات سپر دفاع فرات، عملا مداخله نظامی خود در سوریه را شکل واقعی داده‌اند. همزمان با آغاز عملیات آزادسازی موصل نیز مقامات آنکارا با وجود مخالفت صریح و علنی مقامات عراقی، دائما بر شرکت نیروهای نظامی ترکیه در این عملیات اصرار می‌ورزند. در تازه‌ترین تحولات نیز اعلام شد که همزمان با پیشروی نیروهای عراقی به سمت شهر تل‌عفر در غرب موصل، ارتش ترکیه تجهیزات نظامی بیشتری به مرزهای مشترک خود با عراق ارسال کرد. این شهر پایگاه مهم داعش و راهی برای عبور تروریست‌ها از سوریه به موصل و بالعکس است و از این مسیر همه کمک‌های لجستیک برای داعش فرستاده می‌شود.

به دنبال امتیازخواهی از سوریه و عراق

پس از کودتای چند ماه پیش در ترکیه، اقدامات مداخله‌جویانه اردوغان و دیگر مقامات این کشور در همسایگان خود افزایش یافته است. سیامک کاکایی کارشناس مسائل ترکیه درباره علت و چرایی این اقدامات در گفت‌وگو با جام‌جم اظهار کرد: سیاست خارجی ترکیه بعد از کودتا و به خصوص طی چند هفته اخیر رویکرد تهاجمی را در قبال مناطق پیرامون خود داشته است. ماجراجویی‌هایی که از لحاظ نظامی هم در عراق و هم در سوریه از سوی آنکارا انجام می‌شود، این سوال را مطرح کرده که این اقدامات در چارچوب کدام هدف ملی یا سیاسی ترکیه اتخاذ شده است. در پاسخ به این سوال باید این نکته را مورد توجه قرار داد که ترکیه به لحاظ استراتژیکی گمان می‌کند در یک تنگنا قرار گرفته و همچنین روند تحولات در سوریه و مناطق شمال غربی عراق ممکن است در جهتی رقم بخورد که منافع مدنظر ترکیه به خطر بیافتد. بنابراین تحرکات نظامی ترکیه در راستای آن است که بتواند در آینده به عنوان یک بازیگر در روند تحولات این دو کشور ایفای نقش کند و به تبع آن بتواند امتیازهایی را به دست آورد. به نظر می‌رسد این وضعیت با مسائل و نگرانی‌های منطقه‌ای و دغدغه‌هایی که ترکیه از لحاظ سیاسی دارد، قابل ارزیابی است. این کارشناس مسائل ترکیه در ادامه افزود: البته نباید این نکته را نادیده گرفت که اظهارنظر اخیر مسئولان بلند پایه ترکیه در پیش کشیدن مسائل تاریخی در واقع بیان نوع چشم‌داشت‌هایی است که این کشور در ارتباط با عراق مطرح می‌کند و در لابه‌لای آن هم تلاش ترکیه این است که با تاکید بر هم‌پیمانی با ترکمن‌ها در عراق مبانی نفوذ در این منطقه را برای خود تعریف کند.

اردوغان به دنبال اقتدارگرایی بیشتر

در زمینه سیاست‌ داخلی نیز پس از کودتا دستگیری‌ها به اتهام ارتباط با فتح‌الله گولن و دست داشتن در کودتا آغاز شد و حالا این بازداشت‌ها به دلایلی همچون ارتباط با گروه‌هایی همچون پ.ک.ک صورت می‌گیرد. ابوالحسن خلج منفرد، کارشناس مسائل ترکیه در مورد دلایل پشت پرده این اقدامات عنوان کرد: اساسا حزب حاکم عدالت و توسعه و شخص رجب طیب‌اردوغان از سال‌های 2011 و 2012 دوران اقتدارگرایی جدی خود را در ترکیه آغاز کرد. هر چه زمان می‌گذرد آنها تلاش می‌کنند در نظام سیاسی ترکیه پایه‌های اقتدار خود را تقویت کرده و مخالفان را تا حد امکان محدود کنند. در همین راستا، در دو مقطع سعی کردند این اقدام را با استفاده از انتخابات انجام دهند. سپس کودتا در ترکیه رخ داد و همین مساله بهانه‌ای به اردوغان و حزب حاکم داد تا در راستای تقویت هرچه بیشتر سیاست اقتدارگرایی حرکت کنند. در آن مقطع و با توجه به شرایط پسا کودتا، احزاب مختلف با اردوغان همراه شدند و حتی وضعیت فوق‌العاده در پارلمان تصویب شد. وی افزود: هر چه بیشتر می‌گذرد به نظر می‌رسد اردوغان سیاست‌های افراطی‌تری را دنبال می‌کند. رئیس‌جمهور ترکیه در واقع هم در سیاست داخلی و هم در سیاست خارجی به تمرکزگرایی نیاز دارد. به همین دلیل مجموعه این اقدامات در راستای تمرکزگرایی بیشتر در قدرت و اقتدارگرایی بیشتر حزب عدالت و توسعه است تا در دو عرصه داخلی و خارجی یکه‌تاز باشد. آنها حتی برای حذف مخالفان داخلی خود در سیاست‌های خارجی دشمن‌تراشی می‌کنند و بسیاری از مسائل منطقه‌ای را در داخل کشور حاد جلوه می‌دهند. تلاش آنها این است که جریان‌های مخالف از جمله کردها را از صحنه خارج کرده و سیاست‌های ملی‌گرایانه و عثمانی را پیش ببرند.