آل سعود، دست‌اندازی پیش روی اوپک

اعضای اوپک و غیراوپک نیز حساسیت این موضوع را درک کرده‌اند که برای افزایش قیمت نفت و کنترل تولید باید هرچه سریع‌تر دست به کار شد.

اعضای اوپک در الجزیره برای کاهش سطح تولید نفت به توافقی تاریخی دست یافتند و حالا تحرکات این سازمان برای پیاده‌سازی این توافق و نیز حصول توافق با اعضای غیرعضو اوپک، به‌ویژه روسیه، برای کاهش سطح تولید نفت افزایش یافته است.

قرار است در اجلاس 30 نوامبر اوپک، سهمیه هر یک از کشورهای عضو برای تولید نفت مشخص شود و اوپک رسما تولید نفت خود را به سطح 5/32 تا 33 میلیون بشکه در روز برساند. کاملا مشخص است که کشورهای تولیدکننده نفت دیپلماسی خود را به نحو محسوسی برای رسیدن به توافقی در مورد ایجاد ثبات در بازار نفت، فعال‌تر کرده‌اند.

بنابراین، در حال حاضر می‌توان گفت که طیف وسیعی از کشورهای تولیدکننده نفت تمایل دارند تا به توافقی در مورد ایجاد ثبات در بازار نفت دست یابند.

عربستان بزرگ‌ترین مانع

آیا نگاه سعودی‌ها به بازار نفت و استراتژی آنها در این بازار تغییر کرده است؟ پاسخ به این سوال برای اقتصاد کشورهای تولیدکننده نفت و همچنین مصرف‌کنندگان، جذابیت بسیاری دارد.

استراتژی عربستان از سال 2014 تا نشست الجزایر بی‌وقفه، دفاع از سهم بازار خود و تلاش برای افزایش آن بوده است. عربستان چه به قصد اعمال فشار به ایران و روسیه و چه به قصد زمین زدن صنعت شیلِ آمریکا، استراتژی حداکثر سازی تولید نفت و تصاحب بازارها را دنبال کرد، اما در اجلاس الجزایر همانند دیگر اعضای اوپک به دنبال رسیدن به توافق بود.

برخی از کارشناسان معتقدند 2 نظریه در خصوص تغییر رفتار عربستان می‌توان مطرح کرد:

یک نظریه علت این توافق را فشارهای اقتصادی شدید وارده به عربستان سعودی می‌داند. عربستان به دلیل قیمت‌های پایین نفت شدیدا تحت فشار قرار گرفته و دوره قیمت‌های پایین نیز برخلاف انتظارات اولیه سعودی‌ها، طولانی‌تر شده است.

بنابر این نظریه، فشارهای شدید اقتصادی و مشکل کسری بودجه باعث شده تا عربستان به استراتژی جدیدی یعنی استراتژی دفاع از قیمت‌ها روی بیاورد و سعی کند تا با همکاری سایر اعضای اوپک، ثبات را به بازارهای نفت بازگرداند.

نظریه دوم اما این است که عربستان با توافق خود در نشست الجزایر در واقع «روغن ریخته را نذر امامزاده کرده است». طبق این نظریه فصل گرما در عربستان در حال پایان یافتن است و بنابراین تقاضای داخلی این کشور برای نفت خام کاهش می‌یابد؛ چراکه نیروگاه‌های تولید برق در عربستان به دلیل پایین آمدن مصرف برق به سوخت کمتری نیاز دارند.

طبق این نظریه عربستان که به‌طور طبیعی قصد دارد تولید نفت خود را کاهش دهد از فرصت نشست الجزایر استفاده کرده تا همزمان سایر اعضای اوپک نیز تولید نفت خود را کاهش دهند و قیمت نفت بدین ترتیب اندکی افزایش یابد.

یکی از مقامات صنعت نفت عربستان که به نام وی اشاره‌ای نشده است در مصاحبه با وال استریت ژورنال می‌گوید: «در واقع تغییری در استراتژی نفتی عربستان سعودی روی نداده یا عربستان دست به یک مصالحه بزرگ نزده است،... عربستان در این سطوح تولید می‌تواند تقاضای تمام مشتریان خود را به راحتی برآورده کند، بدون این‌که سهم بازار خود را از دست بدهد.»

اکثر رسانه‌های عربستانی تاکید کرده‌اند که در نتیجه توافق به دست آمده در نشست الجزایر، عربستان تولید نفت خود را بین 400هزار تا 500 هزار بشکه در روز کاهش خواهد داد.

با این وجود، به نظر نمی‌رسد که این نظریه دوم واقعیت ماجرا را نشان دهد؛ چراکه اگر واقعیت داشت نشانه‌های آن را باید در فصل پاییز سال 2015 نیز مشاهده می‌کردیم. در آن زمان نیز قیمت نفت پایین بود و عربستان از فرصت پایان فصل گرما استفاده نکرد تا تولید نفت خود را کاهش دهد و سایر تولیدکنندگان اوپک را نیز به چنین توافقی راضی نماید.

پیشنهاد نفتی ایران به اوپک

سیدمحمدعلی خطیبی نماینده سابق ایران در اوپک با توجه به تغییر و تحولات ایجاد شده در اجلاس الجزایر با بیان این‌که در نشست فوق‌العاده اعضای اوپک در الجزیره پس از چند سال، تمامی کشورهای عضو برای تعیین یک سقف تولید در اوپک به توافق رسیده‌اند، می‌گوید: یکی از محورهای توافق انجام گرفته در الجزایر، مستثنا شدن سه کشور ایران، الجزایر و لیبی از اجرای طرح فریز نفتی بوده است.

نماینده سابق ایران در اوپک با تاکید بر این‌که تا پیش از برگزاری نشست نوامبر، باید توافق نهایی بین کشورهای عضو برای تعیین سقف و سهمیه تولید نفت هر یک از کشورهای اوپکی حاصل شود، تصریح می‌کند: در شرایط فعلی یکی از مشکلات پیش‌روی توافق نهایی در بین اعضای اوپک برای تعیین سقف تولید نفت در اوپک این است که سه کشور ایران، نیجریه و لیبی از اجرای این طرح مستثنا شده‌اند.

مدیر سابق امور بین‌الملل شرکت ملی نفت با بیان این‌که هم‌اکنون این سه کشور از ظرفیت و پتانسیل تولید بیش از دو میلیون بشکه نفت خام برخوردار هستند، اظهار می‌کند: این در حالی است که در نشست الجزیره توافق شد که سقف تولید نفت بین 5/32 تا 33 میلیون بشکه در روز تعیین شود و عملا افزایش تولید احتمالی نفت این سه کشور می‌تواند در آینده مشکلات سهمیه‌بندی تعیین سقف تولید نفت در اوپک را دوچندان کند. این تحلیلگر بازار نفت ادامه می‌دهد: به عبارت دیگر اگر قرار باشد سقف تولید نفت اوپک 5/32 میلیون بشکه در روز باشد با افزایش تولید نفت ایران، نیجریه و لیبی، عملا تولید نفت اوپک بیش از سقف تعیین شده، افزایش می‌یابد.

خطیبی با بیان این‌که در آخرین گزارش رسمی، تولید نفت اوپک حدود 5/33 میلیون بشکه در روز بوده است، تاکید می‌کند: در صورت افزایش تولید نفت سه کشور نیجریه، ایران و لیبی، این تولید به مرز 35 میلیون بشکه در روز می‌رسد و عملا امکان ایجاد تعادل و توازن بین عرضه و تقاضا را مختل می‌کند.