خیارات حق فسخ های خودمانی

خیار تاخیر ثمن به فارسی سلیس خودمانی یعنی اختیار فسخ معامله در صورتی که در پرداخت بهای جنس تاخیر صورت گرفته باشد (ثمن به فارسی به معنای بها و قیمت است). ماده 402 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران در این باره می گوید هرگاه فروشنده و خریدار برای پرداخت قیمت کالا زمانی را مشخص نکرده باشند و 3 روز از تاریخ فروش آن بگذرد و فروشنده کالا را در اختیار مشتری قرار ندهد و خریدار هم تمام قیمت جنس را به فروشنده نداده باشد ، فروشنده در فسخ معامله مختار است و می تواند معامله را ادامه دهد یا این که آن را فسخ کند. طبق ماده 404 همین قانون اگر فروشنده ظرف 3 روز از تاریخ قرارداد مورد معامله را به مشتری بدهد و یا آن که مشتری پول را تقدیم فروشنده کند ، دیگر فروشنده حق فسخ معامله را ندارد البته این اختیار فسخ تنها به فروشنده اختصاص دارد و اگر او جنس را دیرتر تحویل داد مشتری نمی تواند به این حق استناد کند.

خیار غبن (کلاهی گشاد تا زانوها) یک وقتهایی هست که آدمیزاده یکهو جوگیر می شود و معامله ای انجام می دهد ولی بعدا می فهمد ، ای بابا عجب کلاه گشادی سرم رفته است اگر این کلاه آنقدر گشاد باشد که تا روی زانوها بیاید و حسابی تابلو شود ، می تواند معامله را با استناد به خیار غبن (یا زیان) فسخ کند و بر هم بزند. ماده 416 قانون مدنی در این باره می گوید: هرگاه یکی از فروشنده یا خریدار در معامله غبن (ضرر و زیان) فاحش داشته باشد ، بعد از آگاه شدن از این زیان فاحش می تواند معامله را فسخ کند. البته غبن در صورتی فاحش است که عرفا قابل مسامحه نباشد و معنای غیر قابل مسامحه بودن هم این است که از فردا هر کسی معامله کرد و بعدا متوجه شد مثلا یک میلیون تومان در یک میلیارد تومان معامله ضرر کرده است ، راه نیفتد و به استناد این ماده بخواهد معامله را فسخ کند ، زیان فاحش یادتان باشد. تذکر دیگر این که استناد به خیار غبن برای فسخ معامله در صورتی پذیرفته می شود که فرد زیان دیده هنگام معامله به قیمت عادله - مظنه روز - آگاه نباشد ولی اگر از قیمت روز آگاهی داشته آن وقت نمی تواند معامله را با استناد به این ماده قانونی فسخ کند البته خیار غبن هم فوری است.

این موضوع را به خاطر بسپارید که اگر فروشنده بهای مورد معامله را از مشتری بخواهد و بعد مشخص شود که منظور وی این بوده که خودش را به انجام معامله پایبند می داند ، دیگر اختیار او برای فسخ از بین می رود. نکته دیگر هم این که اگر مشتری پول را حاضر کرد که بدهد و فروشنده از گرفتن آن خودداری کرد ، دیگر فروشنده حق فسخ نخواهد داشت اما با این حال دادن مقداری از بهای جنس یا دادن آن به کسی که حق نداشته پول را بگیرد ، اختیار فروشنده برای فسخ قرارداد را از بین نمی برد. در مورد این نوع اختیار فسخ این را هم درست و حسابی به خاطر بسپارید که هرگاه کالا و یاجنس از آن دست چیزهایی باشدکه در کمتر از 3ر وز فاسد می شود یا افت قیمت دارد ، فروشنده از همان زمانی که احساس کرد کالا در حال فساد و یا کسر قیمت است ، می تواند معامله را به هم بزند.

جو فروش گندم نما

نوع دیگر اختیاری که به خریدار داده شده تا بتواند معامله را فسخ کند وقتی است که خریدار می تواند ثابت کند فروشنده بلوف زده و با زبان چرب و نرم خصوصیت هایی را برای جنسش بیان کرده که فاقد آنها بوده است و او هم ندیده و نچشیده به خاطر آن اوصاف و خصوصیاتی که فروشنده گفته آن جنس را خریده است اما بعدا فهمیده که همه آنها بلوف است.
طبق ماده 410 قانون مدنی : هرگاه کسی مورد معامله را ندیده باشد و آن را فقط به اوصافی که فروشنده برایش بیان کرده است بخرد ولی بعد از دیدن آن بفهمد جنس مورد معامله دارای آن اوصاف که فروشنده نیست ، می تواند معامله را فسخ کند ولی اگر مشتری آن را دیده باشد و بداند مورد معامله آن اوصاف و خصوصیات را ندارد ، دیگر او نمی تواند معامله را فسخ کند. ماده 412 همین قانون به خرید جنس از روی دیدن نمونه و اختیار فسخ اختصاص دارد ، به موجب این ماده اگر مشتری مقداری از جنس را به عنوان نمونه دیده باشد و بقیه اش را با شنیدن توصیف و یا با این فرض که مانند نمونه است ، بخرد اما بقیه جنس مثل نمونه یا طوری که وصفش را شنیده نباشد ، او اختیار فسخ دارد که در این صورت او یا باید تمام جنس را رد کند و یا آن که مجبور است تمام آن را قبول کند. علاوه بر این هرگاه خریدار جنسی را قبلا دیده باشد و به اعتماد دیدن قبلی اقدام به معامله کند ولی بعد از خرید هنگامی که جنس را دید متوجه شود آن خاصیت قبلی را ندارد ، این اختیار را دارد که معامله را فسخ کند. یک نکته کنکوری در این مورد هم این است که (خیار رویت و تخلف از وصف) بعد از دیدن فوری است و به محض متوجه شدن باید دادخواست داد.

جنس بنجل فروشی

اگر پس از معامله مشخص شود جنس فروخته شده معیوب بوده ، مشتری مختار است همان جنس معیوب را قبول کند یا تفاوت قیمت بین جنس معیوب و سالم را از فروشنده بگیرد یا معامله را فسخ کند که به آن خیار عیب می گویند. البته خیار عیب وقتی است که عیب مخفی باشد و هنگام عقد قرار داد هم موجود باشد. عیب وقتی مخفی محسوب می شود که مشتری زمان خرید از آن آگاه نباشد ، حالا ممکن است این ناآگاهی ناشی از آن باشد که عیب واقعا پوشیده بوده و یا این که خیلی واضح و ظاهر بوده ولی مشتری ملتفت آن نشده است . تشخیص عیب بر حسب عرف و عادت است بنابراین ممکن است بر حسب زمان و مکان متفاوت باشد. با این حال اگر مشتری به گرفتن تفاوت قیمت راضی شود ، باید این ارش یا تفاوت قیمت جنس سالم و معیوب را اهل خبره مشخص کرده و طبق فرمول قانونی آن را تعیین کنند ، خیار عیب بعد از علم به آن فوری است البته اگر فروشنده عیب کالایی را که می فروشد ، بگوید و با تمام عیوب جنس را بفروشد و یا تاکید کند که عیبهای جنس به او ربطی ندارد ، در این مواقع مشتری در صورت ایجاد عیب نمی تواند درخواست فسخ معامله کند.

جریمه ای برای مخ زن ها

خیار تدلیس عبارتست از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود. اگر فروشنده یا خریدار سر طرف مقابل را کلاه گذاشته و او را فریب داده باشد ، طرف مقابل ، اختیار فسخ معامله را دارد... خیار تدلیس بعد از علم به آن فوری است.
چند موضوع مهم در خیار فسخ : اگر ملکی به شرط داشتن مساحت معین فروخته شود و بعد معلوم شود که کمتر از آن مقدار است ، مشتری حق فسخ معامله را خواهد داشت و اگر معلوم شود که بیشتر است ، فروشنده می تواند آن را فسخ کند ، مگر این که در هر دو صورت طرفین به محاسبه مقدار زیادتر یا کمتر ملک رضایت دهند.

نرگس فراهانی