در تسلیت استاد استادان

دوران انقلاب از حساس‌ترین برهه‌های کاری استاد حائری بود؛ از سویی ماه‌های منجر به پیروزی انقلاب همزمان با درگیری‌های خیابانی بود و امنیت فیزیکی کتابخانه مجلس با آن ذخایر ارزشمند در معرض خطر قرار داشت و از سوی دیگر در ماه‌های پس از پیروزی انقلاب شور و هیجان غالب بر انقلابیون می‌توانست در تصمیمات جدیدی که درباره جایگاه حقوقی کتابخانه مجلس و منابع آن گرفته می‌شود، موثر و مخاطره‌آمیز باشد؛ خوشبختانه درایت استاد حائری و ارتباط نزدیکی که با برخی سران انقلاب همچون شهید مطهری و همین طور شخص حضرت امام خمینی(ره) داشتند، باعث شد بتوانند آن شرایط دشوار را مدیریت کنند و این کتابخانه غنی را از خطر آسیب‌های احتمالی و متلاشی شدن نجات دهند و این‌گونه کتابخانه مجلس به عنوان قدیمی‌ترین کتابخانه رسمی کشور نخستین کتابخانه‌‌ای بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی گشایش یافت.

نکته مهم دیگر در اداره کتابخانه مجلس توسط استاد حائری آن بود که تا پیش از پیروزی انقلاب کتابخانه مجلس صرفا مورد استفاده نمایندگان مجلس و برخی سران و بزرگان و خواص از علما بود و امکان دسترسی به منابع برای همه پژوهشگران فراهم نبود. ایشان که از سویی می‌دیدند با جابه‌جایی محل تشکیل مجلس شورا این کتابخانه از دسترس نمایندگان دورمانده و از سوی دیگر منابع موجود در این کتابخانه مشتاقان فراوانی دارد، با تغییر قانون استفاده از این کتابخانه، زمینه حضور و استفاده عموم پژوهشگران را فراهم کردند و به تعبیر خودشان پس از پیروزی انقلاب درِ کتابخانه مجلس روی همه مردم باز شد.

از نقاط برجسته عملکرد استاد پس از پیروزی انقلاب، نقش ایشان در جلوگیری از انحلال کتابخانه مجلس سنای سابق است که در آن شرایط بشدت بیم پراکندگی منابع آن می‌رفت. استاد حائری در سال 1368 عضو هیات امنای کتابخانه‌های عمومی کشور شدند و به این ترتیب تا مدتی اثر مثبت نظرات کارشناسی ایشان شامل حال همه کتابخانه‌های عمومی کشور شد.

این استاد گرانقدر که در حوزه اسناد و نسخه‌های خطی از چهره‌های ماندگار ایران‌زمین به حساب می‌آید، با نظریه «بازنویسی تاریخ علم بر اساس بازنویسی فهرست‌های‌ نسخه‌های خطی» جایگاه ویژه و شناخته‌شده‌ای در میان اهل پژوهش دارد. ایشان هرگز در انجام فهرست‌نگاری نسخ خطی کیفیت را فدای کمیت نکرد و تا ممکن بوده در بازنمایی ابعاد کتاب‌شناختی و نسخه‌شناختی آثار مورد بررسی کنکاشی عالمانه به‌خرج داده، تا آنجا که بسیاری از مدخل‌های فهرست‌های تنظیمی از سوی ایشان حکم یک مقاله تمام‌عیار علمی را دارد. استاد حائری به عنوان یکی از پرسابقه‏ترین کارکنان و مدیران کتابخانه مجلس بیشترین دوره فعالیت و عمده عمر پربرکت خود را (از1330تا 1387 به صورت حضوری و پس از آن به شکل غیرحضوری) در خدمت به اهداف کتابخانه مجلس گذرانده و در ایام بازنشستگی و استراحت در منزل نیز تا واپسین روزهای حیات پاسخگوی سوالات پژوهشگران بودند. با وجود مخالفت استاد طی سالیان گذشته چندبار از ایشان تجلیل به عمل‌آمد. نخست در آیین بزرگداشت حامیان نسخه‌های خطی در سال 1380 که از سوی کتابخانه مجلس برگزار شد، سپس در سال 1382 در سومین دوره از همایش چهره‌های ماندگار از ایشان تجلیل شد. موسسه خانه کتاب هم در تاریخ ششم تیر 1391 مراسمی را برای تجلیل از این استاد فرزانه ترتیب داده بود. روحش شاد، و راهش پررهرو باد.

احسان‌الله شکراللهی طالقانی

معاون کتاب‌های خطی کتابخانه ملی