تلفیق ارزش و روش

در بسیاری از کشورهای اسلامی ، حلول ماه مبارک رمضان به معنای آغاز یک عید بزرگ است . نامگذاری این ماه به ضیافت الله ، حاکی از گستره معنوی است که سرتاسر ابعاد این 30روز را در برگرفته است و طبیعی است که هر ضیافت و مهمانی ، توام با شادی و سرور باشد ، چه آن که در چنین موقعیتی میزبان این ضیافت خداوند متعال است و با برکتهای مخصوص این ماه ، از مهمانان خود پذیرایی می کند.

کد خبر: ۷۷۲۶۸

گسترش این روحیه شاد به لایه های مختلف جامعه ، از پیامدهای اجتناب ناپذیر عید رمضان است. همان طور که در عید نوروز ، مقارن با تجدید حیات طبیعت ، با پوشش و آرایش نو به آوازه گری روحیه شادمانه مشغول می شویم ، در عید رمضان نیز که مترادف با تجدید حیات روح و سرنوشت اوست (لیالی قدر) ، این ادخال سرور در قلوب یکدیگر امری ناگزیر به حساب می آید. برای عینی ساختن چنین کارکردی ، تناسب زمان و مکان و موقعیت عناصری هستند که می توانند موثر واقع شوند. رسانه تلویزیون که بنابر ماهیت دوگانه رسانه ای - تفننی خود، از یک سو وظیفه آگاهی بخشی به مخاطب را برعهده دارد و از سوی دیگر می بایست سرگرم سازی برای بیننده اش را فراهم آورد که در ذیل همین تناسب سازی قرار می گیرد. تا سالها پیش که برنامه های تلویزیون در ایام رمضان به پخش سخنرانی و قرائت اذکار مذهبی اختصاص داشت ، صرفا وظیفه نخست را آن هم در ساحتی شنیداری و نه دیداری انجام می داد و از همین رو به دلیل رعایت نکردن تناسب موقعیتی خویش ، نمایانگر وجوه شادی بخش این ماه مبارک نبود. در واقع جایگاه تلویزیون تقریبا تبدیل شده بود به رسانه منبر، که اگرچه این رسانه در جای خود واجد اهمیت و اعتبار خاصی در امر اطلاع رسانی است ، اما اقتضائات آن با ماهیت چندرسانه ای تلویزیون مغایرت دارد و دست کم هم ارز و هم عرض نیست . در یک دهه گذشته و بویژه طی 3-4 سال اخیر ، این روند رو به تغییر محسوسی گذاشت و ساخت پرتنوع و پرتعدد سریال های نمایشی برای پخش در ایام ماه مبارک رمضان ، نشانگر بذل عنایت سیاستگذاران و برنامه سازان تلویزیون به وظیفه دوم رسانه متبوع شان بود. ارسال اطلاعات و تزریق آگاهی به مخاطب ، کارکردی است که در بستر سرگرم سازی بیننده ، وجهه خاص تلویزیون را تشکیل می دهد. البته در این بین تنوع ذائقه ها و سلائق و ادراک مخاطبان ، موقعیتی حساس تر را پیش روی برنامه سازان تلویزیونی ایجاد می کند. امسال تلویزیون با 4 مجموعه متنوع به استقبال ماه رمضان آمده است مرده متحرک (رضا کریمی) از شبکه اول ، او یک فرشته بود (علیرضا افخمی) از شبکه دوم ، متهم گریخت (رضا عطاران) از شبکه سوم و برای آخرین بار (اکبر منصورفلاح) از شبکه تهران . به جز سریال او یک فرشته بود که واجد مضمونی جدی است ، بقیه مجموعه ها حال و هوایی طنزآمیز دارند و همین امر باز بر مبنای رعایت تنوع نگری تدارک دیده شده است نکته ای که البته مغایرتی با پیامهای «اخلاقی» هر یک از سریال ها ندارد. جالب اینجاست که وجوه طنز سریالی مثل مرده متحرک ، در پیوند با منبع جدی اقتباس قطعه آن که به نظر می رسد بی شباهت با برخی از بخشهای کتاب داستان های شگفت انگیز نوشته شهید آیت الله دستغیب نباشد ، قرار گرفته است و همین مساله دال بر تلاش برنامه سازان جهت ادغام دو وظیفه ملی رسانه تلویزیون است : آگاهی بخشی و تفنن سازی ، زمان بندی سریال ها نیز که برخلاف سالهای گذشته ، با هماهنگی مسوولان مربوط شبکه های مختلف صورت پذیرفته است تا به صورت همزمان روی آنتن نروند ، روندی مثبت و در جهت احترام به مخاطب است البته این شیوه اگر براساس رقابت بین شبکه های خصوصی تلویزیون (آن سان که در خارج متداول است) بود، چندان جایگاهی از اعتبار نداشت ولی در خصوص شبکه های تلویزیون ایران که همگی تحت پوشش یک مدیریت واحد کلان هستند ، این شیوه منطقی و لازم به نظر می رسد. آنچه آمد به معنای فقدان ضعف در سریال های مورد اشاره نیست . شتابزدگی ، ضرباهنگ کشدار و شعار محوری 3 آفت بزرگی هستند که این دست مجموعه های مناسبتی تلویزیون را تهدید می کنند. شتابزدگی به دلیل عجله برای اتمام کار و رساندن آن به زمان مناسبتی پخش ، کشداری به دلیل ناهمخوان بودن ظرفیت قصه با یک بسته 30 قسمتی (گاهی اوقات ظرفیت قصه های انتخاب شده بیش از 10 قسمت نیست و مابقی به زوائد و حواشی آنتن پرکن اختصاص می یابد) و شعارمحوری به دلیل تلاش (گاه صوری و متظاهرانه ) برنامه سازان جهت گنجاندن پیامهای «رمضانی» در سریال (مثلا معلوم نیست چه اصراری است که اتفاقات داستان های این سریال در ماه رمضان رخ دهد ، بدون آن که ربطی بین وقایع داستان و این ماه وجود داشته باشد). این 3 آفت البته در مصداق یابی های هریک از سریال ها می تواند شرح و بسط بیشتری یابد که مجالی جدا از این یادداشت می طلبد. با این حال به نظر می رسد برنامه ریزی و برنامه سازی در ایام رمضان ظرف چند سال اخیر از روند رو به رشدی به ویژه به لحاظ کیفیت برخوردار بوده است . این روند موقعیتی است که می تواند رسانه تلویزیون را به مرز تناسب سازی با روحیه عیدانه ماه رمضان نزدیکتر سازد و مباحث ارزشی و هنری رسانه ای را با تلفیق دلنشینی مواجه کند.