20 هزار هیأت مذهبی در تهران

آقای دکتر! برای آغاز این گفت‌وگو آیا آماری از تعداد هیأت‌های مذهبی فعال در استان تهران دارید؟

اجازه بدهید قبل از پاسخ دادن ایام محرم و سوگواری شهادت حضرت اباعبدالله الحسین را به شما و مردم عزیز تسلیت بگویم. بنا به آمارهایی که ما داریم تقریبا حدود 20 هزار هیأت مذهبی در استان تهران فعال هستند و هر کدام بنا به برنامه‌ریزی در مناسبت‌های مذهبی مختلف فعالیت‌هایی انجام می‌دهند.

آیا تقسیم‌بندی و طبقه‌بندی خاصی برای این هیأت‌ها انجام شده است؟

اولین متولی هیأت‌ها در سراسر کشور سازمان تبلیغات اسلامی است. ما این مسئولیت را به دستور رهبر انقلاب داریم و یکی از وظایف اصلی‌مان این است که هیأت‌های مذهبی را ساماندهی کنیم و مداحان ارجمند را هم تحت پوشش چتر حمایتی مان داشته باشیم و نظارتی هم بر این بخش مهم هیأت‌ها داشته باشیم. ما هیأت‌ها را دسته‌بندی کرده‌ایم. دسته اول هیأت‌های محوری، دسته دوم هیأت‌های شاخص هستند، دسته سوم هیأت‌های مستمر هستند و دسته آخر هیأت‌های موردی. این هیأت‌ها از نظر مکانی می‌توانند داخل مسجد، حسینیه، تکیه یا خانه‌ها باشند.

مختصر توضیحی هم برای هر یک از این دسته‌بندی‌ها بفرمایید.

هیأت‌های محوری، جمعیت بسیار زیادی را تحت پوشش قرار می‌دهد و گستره جغرافیایی بزرگی دارد. مثلا می‌تواند حتی در حد یک شهرستان عملکرد داشته باشد. هیأت شاخص در حد یک منطقه جغرافیایی بزرگ است و نسبت به دسته اول، جمعیت کمتری را هم در بر می‌گیرد. هیأت‌های محوری در تمام طول سال و بنا به مناسبت‌های مختلف برنامه‌هایی را دارند. این هیأت‌ها در عزاداری و میلاد ائمه و اعیاد و همچنین مناسبت‌های ملی مانند 22 بهمن برنامه دارند. این هیأت‌ها در تمام طول سال به‌طور مستمر برای مناسبت‌های مذهبی، فرهنگی و اجتماعی برنامه‌ریزی می‌کنند. هیأت‌های موردی هم که از اسمشان مشخص است، به‌طور موردی فعال هستند و مثلا به مناسبت ایام شهادت حضرت ابا عبدالله یا مثلا ایام فاطمیه فعال هستند. یعنی در تمام طول سال فعال نیستند.

شاید خیلی‌ها ندانند برای برگزاری هیأت باید مجوزهای لازم را دریافت کنند. کمی درباره دلایل این‌که بهتر است مردم هیأت هایشان را با مجوز برگزار کنند، توضیح دهید.

همان طور که گفتید شاید خیلی‌ها ندانند اما بحث مجوز گرفتن هیأت‌های مذهبی، بحث تازه‌ای نیست و نزدیک به 30 سال است که مطرح شده است. البته هیأت‌هایی هستند که مجوز نگرفته‌اند اما آنها که مجوز دارند مستقیما زیر نظر سازمان تبلیغات اسلامی فعالیت می‌کنند. ما برای یک هیأت مذهبی که می‌خواهد مجوز داشته باشد پنج رکن اساسی را تعریف کرده‌ایم.

چه ارکانی؟

اولین رکن، هیأت مسئول آن است. این مسئول به‌نوعی سامان دهنده هیأت است و آن را مدیریت می‌کند.

امروزه می‌بینیم در همه دنیا NGO‌‌ها به وجود آمده‌اند و تحت عنوان سازمان‌های غیردولتی. ما به جرات می‌گوییم هیأت‌های مذهبی قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین سازمان‌های مردم نهاد روی کره زمین هستند. شما کجای دنیا سراغ دارید که هیأت‌ها 1400 سال به این شیوه کار کنند که دولتی نباشند خودشان شب تا صبح و صبح تا شب برای کارشان وقت بگذارند برای اباعبدالله و اهل بیت فعالیت و از جیب خودشان هزینه کنند. مدیر و مسئول هم از سمت خود اعضای هیأت مشخص می‌شود تا کارهای لازم را انجام دهد. این کارها می‌تواند از گوشت و مرغ خریدن باشد تا محتوا بخشی به هیأت. رکن دوم روحانی یا مبلغ هیأت است که تعریف کردیم هر هیأت باید یک مبلغ داشته باشد تا فضای لازم و درس‌های عاشورا و رویدادهای آیینی و اخلاق اسلامی را برای مردم بگوید. برایشان محتوا داریم شیعه شناسی، دلایل قیام و...

رکن سوم، قاری قرآن است که ما همیشه در هیأت‌هایمان داشته‌ایم. امسال خیلی جدی پیگیری می‌کنیم تا قرائت قرآن شکل بگیرد. تفاهم‌نامه بزرگی را با سازمان دارالقرآن کریم کل کشور انجام دادیم و به هیأت‌ها مدرس و قاری قرآن اعزام می‌کنیم اگر خودشان قاری نداشته باشند. البته این را هم بگویم که اگر مبلغ هم نداشته باشند، برایشان می‌فرستیم.

رکن چهارم هیأت‌ها مداحان اهل بیت هستند. این رکن چهارم خودشان یک تشکل صنفی هم دارند و خانه مداحان را دارند که آموزش‌های لازم هم به آنها داده می‌شود که چه شعرهایی را بخوانند، چگونه بخوانند و چگونه محتوا را رعایت کنند. رکن پنجم و آخر هم که امسال برای هیأت‌ها تعریف شد، رابط فرهنگی است. در سال فرهنگ هستیم و باید برای رابط فرهنگی هم جایگاهی قائل می‌شدیم.

این رابط فرهنگی چه ویژگی‌هایی دارد و قرار است چه کند؟

این رابط می‌تواند 18 تا 24 سال داشته باشد و تحصیلاتش باید بالای فوق دیپلم باشد که ما بتوانیم از طریق این رابط فرهنگی کارهای فرهنگی انجام دهیم. بحث ارائه سایت‌های اینترنتی برای هیأت را دنبال می‌کنیم و می‌خواهیم از طریق رابط‌ها پیش ببریم. این رابط فرهنگی نیروی جوان است. رئیس اغلب هیأت‌ها پیرغلامان دستگاه امام حسین هستند که سنی از آنها گذشته است و شاید برخی فعالیت‌ها را نتوانند انجام دهند. ما این فعالیت‌ها را از طریق رابط فرهنگی دنبال می‌کنیم. بیشتر بحث محتوا بخشی فرهنگی‌مان را داریم. بنابراین هیأتی که زیر نظر ما کار می‌کند، این پنج رکن را دارد.

مراحل مجوز گرفتن چگونه است؟

ما هدفمان این نیست که هیأت را دولتی کنیم یا پول به آنها بدهیم. مردم نهاد هستند، مردمی اداره می‌شوند و حرکت می‌کنند. ما فقط می‌خواهیم به آنها کمک ‌کنیم. برای مجوز گرفتن وارد سایت تحیت می‌شوند. در این سایت گزینه ارائه مجوز وجود دارد. فایل‌های مربوط را پرینت می‌گیرند و اطلاعات خواسته شده را در آنها می‌نویسند. امام جماعت یکی از مسجدهای نزدیک هیأت، فعالیتشان را تائید می‌کند و برای ما می‌آورند. ما بررسی می‌کنیم یکی دو بار به هیأت‌ها می‌رویم و چای روضه امام حسین را می‌خوریم و بعد از تائید مجوز می‌دهیم. البته شرایطی را هم داریم مسئول هیأت گواهی هویتی هم از نیروی انتظامی می‌آورد.

نقش حمایتی خاصی هم برای هیأت‌هایی که مجوز می‌گیرند، دارید؟

ما هیأت‌ها را رها نمی‌کنیم، بعد از این‌که مجوز می‌گیرند به آنها سر می‌زنیم، برایشان محتوا، بروشور و مجله می‌فرستیم و در برنامه‌های مختلف گرد هم جمع می‌شویم. هفته اول محرم تجمع هیأت‌های مذهبی در میدان امام حسین داشتیم برای دفاع و احیای امر به معروف که هدف بزرگ امام حسین بوده است.

چه نهادهایی شما را در انجام امور و ساماندهی هیأت‌ها حمایت می‌کنند؟

بیش از هشت سال است معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری تهران در قالب نمایشگاه عطر سیب برای هیأت‌ها نمایشگاه برگزار می‌کند و برخی اقلام مورد نیاز هیأت‌ها را می‌دهد. تلاشمان این است مثل امسال چادر فرهنگی هم در سال‌های آینده باشد و در بخش فرهنگی حمایت بیشتری داشته باشیم. سال‌های گذشته وزارت بازرگانی برنج، روغن و چای می‌دادند اما در یکی دو سال اخیر کمرنگ شده است.

با هیأت‌هایی که مجوز ندارند برخورد خاصی نمی‌شود؟

دیدگاه ما امر به معروفی است. می‌گوییم بیایید مجوز بگیرید. اگر نیایند نفی‌شان نمی‌کنیم و جلویشان را نمی‌گیریم اما اگر اتفاقی بیفتد ما نمی‌توانیم حمایتشان کنیم.

اکنون برنامه‌ریزی‌هایی انجام می‌دهیم تا هیأت‌ها را بیمه کنیم و زیر چتر پوشش بیمه قرار دهیم. بیمه آتش‌سوزی و حوادث گروهی اکنون در حال انجام است و ان‌شاءالله سال بعد اجرایی می‌شود و اگر اتفاقی در هیأت‌ها رخ دهد زیر چتر پوشش بیمه خواهند بود. طبعا هیأتی که مجوز نگیرد از این امکانات هم بهره‌مند نخواهد شد.