مافیای عتیقه در کشور ریشه می‌دواند

شرایط آشفته نگهداری از میراث فرهنگی کشور برای گروهی خاص حکم آب گل‌آلود را پیدا کرده است، چون به اعتقاد برخی کارشناسان حوزه میراث فرهنگی، گردانندگان باندهای تبهکار قاچاق عتیقه از افراد ساده‌لوحی که به دنبال گنج هستند نهایت استفاده را می‌برند. به این شکل که آنها اشیای عتیقه را به پایین‌ترین قیمت از گنج‌یاب‌های خرده پا خریده و در بورس عتیقه کشورهایی مانند انگلستان، فرانسه و آمریکا به مبالغ هنگفت می‌فروشند.

اردشیر اروجی، مدیرکل سابق دفتر برنامه‌ریزی، آمار و اطلاعات سازمان میراث فرهنگی به جام‌جم می‌گوید: افرادی نیز بالادست گنج‌یاب‌ها هستند. آنها با مطالعاتی که دارند سرنخ‌های خوبی از آثار عتیقه به دست می‌آورند، بعد از این مرحله آنها افراد زیر دست خود را دنبال گنج فرستاده و در نهایت این اشیا را به خارج از کشور منتقل می‌کنند.

به گفته وی، باندهای تبهکار سرنخ‌های خیلی خوبی از محل دفن اشیای عتیقه داشته و با اجیر کردن افراد ساده‌لوح پول هنگفتی به جیب می‌زنند.

یکی از اعضای فراکسیون میراث فرهنگی و گردشگری مجلس نیز دراین باره به جام‌جم می‌گوید: می‌توان گفت مافیایی دراین حوزه وجود دارد چون تخلفات سیستماتیک سازماندهی لازم دارد، بنابراین می‌توان گفت مافیای قاچاق عتیقه در کشور وجود دارد.

مدیرکل سابق دفتر برنامه‌ریزی، آمار و اطلاعات سازمان میراث فرهنگی درباره مقصد عتیقه‌های خارج شده از کشور یاد آور می‌شود: کنوانسیون بین‌المللی درباره اشیای تاریخی وجود دارد که براساس آن کشورهای عضو باید اشیای تاریخی را به کشور مقصد برگردانند.

کشورمان یکی از اعضای این کنوانسیون است، به همین دلیل اشیای عتیقه‌ای را که در زمان جنگ عراق و کویت به کشورمان قاچاق شده بود به کشور کویت برگرداند، افزون براین اشیای زیادی نیز تا به حال به کشور افغانستان تحویل داده شده است.

نکته اینجاست که بسیاری از کشورها در این کنوانسیون عضو نیستند یا به وظیفه خود بدرستی عمل نمی‌کنند جالب است بدانید بورس اشیای عتیقه در انگلستان، فرانسه و آمریکا فعال است و این کشورها تاکنون در این کنوانسیون عضو نشده‌اند، به همین دلیل قاچاقچیان عتیقه سعی می‌کنند اشیای کشف شده در حفاری‌های غیر مجاز را به این کشورها قاچاق کرده و آنها را بفروشند. باید تاکید کرد رساندن اشیای عتیقه به این کشورها فقط از عهده باندهای سازمان یافته برمی‌آید.

کوتاهی مسئولان

یکی از مسائلی که سبب شده باندهای تبهکار قاچاق عتیقه در کشورمان فعال شوند، همکاری نکردن سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف با یکدیگر است. برای نمونه بحث برخورد با شرکت‌های سازنده فلزیاب برای اولین بار حدود 12 سال پیش مطرح شد. آن زمان عده‌ای مخالف فلزیاب‌ها بودند، اما برخی نیز ادعا می‌کردند از این ابزار در دامپروری و معدن استفاده می‌شود، بنابراین مصوبه‌ای در هیات دولت تصویب شد و بر اساس آن شرکت‌های سازنده موظف شدند برای تبلیغات این وسیله با سازمان میراث فرهنگی همکاری کنند، علاوه براین شرکت تولید‌کننده فلزیاب براساس این مصوبه باید مشتریان خود را به سازمان میراث فرهنگی معرفی کنند تا این سازمان نیاز شخص متقاضی فلزیاب را سنجیده و شماره سریال دستگاه فلزیاب نیز در سازمان میراث فرهنگی ثبت و ضبط شود.

اروجی یادآور می‌شود: اما نکته اینجاست که براساس این مصوبه عمل نشده است، چون مشکلات زیادی در این حوزه ایجاد شده و به نظر می‌رسد در این میان شرکت سازنده در معرفی افراد به سازمان میراث کوتاهی کرده و سازمان میراث فرهنگی نیز پیگیر این ماجرا نبوده است. افزون براین باید گفت نیروی انتظامی نیز در برخورد با این موضوع ضعف نشان داده است. این درحالی است که باید تاکید کرد سازمان میراث فرهنگی از سیستم حفاظتی منسجمی نیز برخوردار نیست، زیرا مخبر‌های این سازمان آن طور که باید و شاید فعال نیستند.

مدیرکل سابق دفتر برنامه‌ریزی، آمار و اطلاعات سازمان میراث فرهنگی یادآور می‌شود: سازمان باید تعداد زیادی مخبر آموزش دیده داشته باشد تا بموقع سازمان را در جریان حفاری‌های غیر مجاز قرار دهند، اما این روزها مخبرها فعال نیستند و خبرها به سازمان میراث فرهنگی نمی‌رسد.

اروجی در باره این‌که فعالیت گنج‌یاب‌ها در کدام استان‌ها بیشتر است، ابراز می‌کند: این افراد در اکثر استان‌ها فعالیت می‌کنند؛ برای نمونه دراطراف تهران می‌توان به طالقان و حومه دماوند اشاره کرد.

مشوق‌ها ناچیز است

به نظر می‌رسد مسئولان باید برای ماموران یگان حفاظت میراث فرهنگی و شهروندانی که پرده از فعالیت باندهای قاچاق عتیقه برمی‌دارند، مشوق‌های بیشتری در نظر بگیرد، زیرا این روزها اگر شخصی شیء عتیقه‌ای را کشف و به سازمان میراث فرهنگی تحویل دهد براحتی پاداش نمی‌گیرد.

اروجی در این باره عنوان می‌کند: در برنامه پنجساله سوم موضوع تشویقی را گنجاندیم به این شکل که از حسابی که جریمه قاچاقچیان عتیقه به آن واریز می‌شود، افرادی که به کشف اشیای عتیقه کمک کنند، تشویق می‌شوند.

اکنون اگر شخصی شیء عتیقه‌ای را پیدا کرده و در زمان مشخصی آن را به میراث فرهنگی تحویل دهد، کارشناسان شیء را بررسی کرده و اگر تقلبی نباشد سهم تشویقی به فرد تعلق می‌گیرد، اما نکته اینجاست مبلغی که به عنوان تشویقی به شخص تعلق می‌گیرد با پیشنهاد‌های قاچاقچیان عتیقه قابل مقایسه نیست به همین دلیل مسئولان باید راهکاری برای تشویق بیشتر شهروندان در نظر بگیرند.

نکته دیگری که در این بین باید به آن توجه کرد وجود اشیای تقلبی عتیقه در کشور است، باید گفت رسیدگی به پرونده‌هایی که اشیای عتیقه تقلبی در دادسراها تشکیل می‌دهد هرسال بخش زیادی از توان پلیس و دادسراها را به خود اختصاص می‌دهد، به همین دلیل براساس قانون اشیای تقلبی پس از کشف باید معدوم شود.