غافل‌شدن از مستندسازی مذهبی

با بررسی اجمالی مستندهایی که ساخته‌اید می‌توان به دغدغه شما درباره موضوعات دینی و ایمانی پی‌برد که می‌‌خواهید تصویری واقعی و گویا از این موضوعات ارائه دهید ،درباره این دغدغه برایمان بگویید.

من عاشق فیلم ساختن برای سینما و تلویزیون نیستم. اگر به فیلمسازی روی آوردم، به خاطر همین دغدغه‌ شخصی بود. خیلی هم فیلم نساخته‌ام، هرچه ساخته‌ام دغدغه‌ شخصی‌ام بود. نه سفارشی در کار بوده و نه می‌خواهم به زور حرفی را به مردم بقبولانم، شاید یکی از دلایلش این است که بالای 20 سال در اتریش زندگی کرده‌ام، فکر می‌کنم شناخت مناسبی از وضع اجتماعی در حداقل سه کشور دارم. مثلا در «خاطراتی برای تمام فصول» واقعا دغدغه‌ام این بود که به عنوان کسی که از نزدیک در جریان قرار دارد، واکنش‌های مجروحان شیمیایی را که برای درمان وارد اتریش می‌شدند به تصویر بکشم. چون این واکنش‌ها، گریه و ناله نکردن‌ها و صبوری‌ها، برای پزشکان آنجا هم شگفت‌آور بود و می‌گفتند این خصوصیات از کجا می‌آید. انگار سطح جدیدی از مظلومیت بنا شده بود که واقعا قابل تأمل بود. از طرفی دیگر سعی می‌کنم همیشه با جوان‌ها در ارتباط باشم و ببینم برداشت آنها از باورهای مذهبی چیست و در بخش رسانه چه کارهایی در این زمینه انجام می‌دهند. اینها برایم یک تحقیق و تجربه محسوب می‌شد که زوایایی برای نزدیک‌شدن به این موضوعات پیدا کنم.

مستندهای مذهبی که ساخته‌اید، قصه دارند یا فقط به شکل یک تحقیق هستند؟

همه قصه دارند. این طور نیست فقط گزارشی از یک اتفاق باشد. سینمای مستند به تحقیق میدانی و کتابخانه‌ای احتیاج دارد. بعد از این تحقیقات باید قصه‌ای نوشته شود. هر چند ممکن است 20 درصد خطا هم داشته باشد. البته نمی‌گویم مستند گزارشی خوب نیست، اما من هیچ وقت در این گونه کار نکر‌ده‌ام.

فیلم‌های مستند می‌توانند در شناساندن اصل و اساس درست مباحث مختلف نقش مهمی را ایفا کنند. فکر می‌کنید به اندازه‌ کافی مستندهایی داریم که به صورت اختصاصی به اعتقادات مسلمانان جهان، نحوه‌ برخورد آنها با کتاب آسمانی‌شان و جاری و ساری بودن ایمان در زندگی آنها پرداخته باشد؟

خیر! حتی درباره این موضوعات در داخل کشور خودمان هم کار ویژه‌ای نکرده‌ و در این زمینه موفق نبوده‌ایم. در حالی که داشته‌های مهم و بزرگی برای معرفی و پرداخت داریم که متاسفانه به آنها کم ‌توجهی شده است.

دلیل این موضوع چیست؟ آیا حمایت تلویزیون می‌تواند در پیشبرد این هدف موثر باشد؟

مسأله این است که مدیریت خوبی پشت این موضوعات نیست. الان مستند گزارشی، روایتی و داستانی با هم ادغام شده است. هنوز در سینمای مستند طبقه‌بندی درست انجام نشده است. فیلم‌های مستند هویت هر کشوری هستند که باید برای آنها سرمایه‌گذاری بیشتری شود. بی​توجهی به تولید آثار مستند مذهبی نیاز به آسیب‌شناسی رسانه‌ای دارد که اهمیتش کمتر از آسیب‌شناسی اجتماعی نیست. مشکل جدی ما این است که مخاطبمان را نمی‌شناسیم؛ مخصوصا در مورد موضوعات مذهبی. به همین دلیل در زمینه مستندسازی مذهبی نتوانسته‌ایم حرکت خوبی بکنیم و آثار مناسبی تولید کنیم. برای نمونه هر سال در روز مادر که حتی از لحاظ مذهبی روز بزرگی است، برنامه‌های تکراری از شبکه‌های مختلف تلویزیون پخش می‌شود، اما در مورد حضرت فاطمه زهرا(س) که 400 میلیون شیعه شیفته‌ او هستند، مستند قابل توجهی تولید نشده است. در حالی که تجربه‌ چند کاری که در این زمینه ساختم، به من ثابت کرد نسل جوان ما مشتاق موضوعات مذهبی و آیینی هستند و علاقه‌مندند که درباره شخصیت‌های مذهبی بدانند.

خودتان ایده‌ای برای ساخت فیلم‌های مستند مذهبی دارید؟

بله، ولی متاسفانه به آن بها داده نمی‌شود. مسئولان ما حتما دلسوز هستند، اما پا گذاشتن به این عرصه، بدون حمایت جدی مادی و معنوی ممکن نیست. البته ما کارگردانان همیشه از مسئولان ایراد می‌گیریم، اما به قول معروف بهتر است یک سوزن به خودمان بزنیم، یک جوالدوز به دیگران. فیلمسازان هم مشکلاتی دارند؛ مثلا نمی‌توانند تعریف درستی از فیلم ارائه دهند. به طور کل سینمای مستند ما بیشتر درگیر ابزار و تکنیک شده و محتوا در حاشیه قرار گرفته است. مستندسازان فکرشان حول محور مسائل فنی جدید است در حالی که شخصیت بزرگی مثل آقای آوینی، برای سینمای جنگ و سینمای مذهبی، نه ابزاری مانند کرین داشت، نه دستگاه‌های الکترونیک آنچنانی؛ بلکه تفکر داشت. در سینمای مستند تولید فکر در درجه‌ اول اهمیت قرار دارد و تولید فیلم در درجه‌ دوم می‌آید. متاسفانه شرایط به شکلی پیش می‌رود که مستندساز همیشه از لحاظ مالی گرفتار است و از کاری که شروع کرده، پشیمان می‌شود.