هفتادویکمین شماره فصلنامه علمی - پژوهشی

 مقاله «شناسایی عوامل کلیدی مؤثّر بر آینده سازمان صداوسیما» نوشته مجید بلالی، به روش تحلیل تأثیر متقابل روندها می‌کوشد، ضمن ارائه الگویی برای شناسایی عوامل کلیدی مؤثّر در مقیاس ملّی و جهانی، زمینه تهیّه سناریوهای ممکن و محتمل را در سال‌های آینده سازمان صداوسیما تا افق 1404 فراهم آورد. 

در مقاله «بازنمایی ایران و ایرانیان در هالیوود» که از سوی عبدالله بیچرانلو به رشته تحریر درآمده است تلاش شده با مطالعه و بررسی پنج فیلم سینمایی هالیوود که طیّ سه دهه گذشته، درباره ایران ساخته شده است، چگونگی تصویرپردازی از ایران و ایرانیان در هالیوود، بازخوانی شود. برای این منظور، از روش تـحلـیل نــشانـه‌شناختی در بررسی فیلم‌های سینمایی مورد نظر استفاده شده است. پنج فیلم منتخب برای این تحلیل، از شناخته شـده‌ترین و تأثیرگذارترین فیلم‌ها درباره کشور ما به شمار می‌روند. این مطالعه نشان می‌دهد که به منظور ایجاد تمایز بین خود و دیگران (ایرانیان) در فیلم‌های سینمایی هالیوودی، انگاره‌ها و کلیشه‌های شرق‌شناسانه در تصویرپردازی از ایران و ایرانیان، به نحوی جدّی و پررنگ به کار گرفته شده‌اند.

دکتر سهیلا صادقی فسایی و محمدحسین شریفی ساعی در مقاله «عشق و ضد عشق در سریال‌های ایرانی»، تحلیلی نشانه‌شناختی از نحوه بازنمایی الگوهای مدرن روابط دختر و پسر در سریال‌های ایرانی ارائه داده‌اند. برای این منظور، با استفاده از روش نشانه‌شناسی، پنج سریال ایرانی پربیننده در سال‌های اخیر (1390 ـ 1385) بررسی شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که در این سریال‌ها، با دو گونه بازنمایی روابط مدرن در مناسبت‌های دختر و پسر (روابط عاشقانه و روابط ضدعاشقانه) رو‌به‌رو می‌شویم؛ در سال‌های اخیر، رسانه به تدریج از بازنمایی روابط عاشقانه به سمت بازنمایی روابط ضدعاشقانه تغییر وضعیت داده است؛ شکلی از رابطه که همیشه با عنصری از فریب یکی علیه دیگری همراه است.

مقاله «تکلیف خبرنگار در اسلام» را دکتر محمود کریمی و احسان علی‌اکبری بابوکانی نوشته‌اند. نویسندگان برخی از تکالیف خبرنگار رسانه‌ای همچون ممنوعیت گمراه کردن افکار عمومی، اشاعه فحشا و منکرات، تضعیف باورهای دینی، تجسس در اسرار مردم و افشای آن، کذب، بهتان، اغرا به جهل، اهانت و سرقت را با توجه به احکام فقه امامیّه و آرا و دیدگاه‌های فقها که منبعث از ادلّه احکام است، مورد بحث قرار داده اند. درواقع، بررسی این عنوان‌ها در پاسخ به این پرسش است که آیا خبرنگار، در کنار حقوقی که برای وی شناخته شده است، ملزم به رعایت اصول و چارچوب این حرفه و تکالیف مقرر شده نیز هست یا خیر؟ مقاله که با روش اسنادی تدوین شده، با بررسی فقهی ـ حقوقی، به رسالت خبرنگار از زاویه‌ای جدید نگریسته و بر آن است که اسلام برای برخورداری از رسانه دینی، تکالیفی را برای خبرنگار به عنوان یکی از مکلفان جامعه اسلامی مقرر کرده است.

مقاله حسین ذوالقدر با عنوان «نقش تلویزیون در فرایند جهانی-محلّی شدن»، نقطه عزیمت خود را بر پایه یک برساخته نظری با عنوان «مدل ریف» قرار داده و کوشیده است چشم‌اندازی از نحوه فعالیت و نقش تلویزیون‌های محلی و جهانی در عصر جهانی شدن ارائه دهد و نتایج را از طریق روش مصاحبه با 20 نفر از صاحبنظران و پژوهشگران حوزه ارتباطات در میان بگذارد. «ریف» مخفّف همنشینی چهار واژه واقعیت، هویت، قدرت و فراواقعیت است. این مقاله با واکاوی نسبت میان تلویزیون و مفاهیم یاد شده، مؤلفه‌های تلویزیون‌های جهانی محلی را در قالب مدلی ابداعی و پیشنهادی، به نام لوزی کارکرد تلویزیون‌های جهانی محلی (مدل ریف) بررسی کرده است.

میزان ملّی‌گرایی مصرفی و ترجیح کالاهای داخلی بر کالاهای خارجی، از عوامل رشد و پویایی اقتصاد و بخش بازرگانی کشور محسوب می‌شود. در این شرایط، مصرف‌کننده بر اساس معیارهای هنجاری و عاطفی، کالاهای داخلی را در اولویّت مصرف قرار می‌دهد و با تحریم خرید محصولات خارجی و غیر‌اخلاقی دانستن خرید چنین کالاهایی، تأثیری مثبت بر اقتصاد داخلی کشور به جا می‌گذارد. مقاله «بررسی میزان ملّی‌گرایی مصرفی، اعتماد به تبلیغات و تمایل به مصرف کالاهای داخلی در بین شهروندان 28 شهر کشور» ،به همت مهرزاد بهمنی به رشته تحریر درآمده و ضمن بررسی میزان ملّی‌گرایی مصرفی شهروندان 28 شهر کشور به روش پیمایش، نگرش مصرف‌کنندگان را نسبت به کالاهای داخلی و  تمایل به خرید این کالاها بررسی کرده است.

مقاله «بررسی عوامل مؤثّر بر گرایش به تماشای برنامه‌های شبکه‌های ماهواره‌ای»، نوشته مهرداد متانی، دکتر رمضان حسن‌زاده و دکتر علی‌اکبر فرهنگی به این پرسش اساسی پاسخ می‌دهد که دلایل و انگیزه‌های استفاده از برنامه‌‌های شبکه‌های ماهواره‌ای در میان مخاطبان دانشجویی کدام‌اند؟ نتایج حاصل از این پژوهش پیمایشی نشان داده است که دانشجویان اغلب برای رفع نیازهای اطّلاعاتی و شناختی، سرگرمی و تفریحی، اجتماعی و کسب هویّت شخصی خود به تماشای برنامه‌های شبکه‌‌های ماهواره‌ای می‌پردازند. همچنین، بین ویژگی‌های جمعیّت‌شناختی مخاطبان (سن، جنس و سطح تحصیلات) با میزان و نحوه استفاده از برنامه‌های شبکه‌‌های ماهواره‌ای رابطه وجود دارد.