تصویری واقعی‌ از شیخ شهید

راستش را بخواهید اصلا شهید محمدحسن شریف قنوتی را نمی‌شناختم. وقتی تهیه‌کننده من را برای کار دعوت کرد برای اولین بار نام این شهید به گوشم خورد. پیش از هر چیز گفتم باید فیلمنامه را بخوانم. وقتی متن را خواندم تازه فهمیدم شخصیت این شهید بسیار پیچیده است و باید فرد عجیبی بوده باشد. ولی متن به حدی کلیشه‌ای و سطحی بود که فقط مثل یک گزارش از شهید تعریف و تمجید می‌کرد. تهیه‌کننده چون اطلاعات خوبی از این شهید داشت همه را در اختیار من گذاشت و من فهمیدم شهید محمدحسن شریف‌قنوتی واقعا شخصیتی بزرگ و مهجور مانده است. به شرط بازنویسی، متن کارگردانی فیلم را پذیرفتم.

بله. چند کتاب در مورد ایشان و خاطراتش موجود بود. همه را گرفتم و مطالعه کردم. با خواندن این آثار بسیار به وی علاقه‌مند شدم. پس از این شناخت قرارداد بستم و کارم را شروع کردم.

اصلا با شعاردادن میانه‌ای ندارم. هرگز برای نشان دادن شخصیت‌های آثارم به وعظ و خطابه نمی‌پردازم و از صحنه‌های گل درشت، تکراری و... استفاده نمی‌کنم، چون معتقدم مخاطب هنگامی شخصیت را درک می‌کند که او را در موقعیت ببیند و نسبت به وی موضع بگیرد. درست همان کاری که ما در قبال دیگران در زندگی روزمره می‌کنیم. حرف‌ها تعیین‌کننده نیست. روش عمل و شکل زندگی افراد ما را به درک درستی می‌رساند.

آنچه از شیخ می‌بینید همه مبتنی بر واقعیت زندگی اوست، البته بخش بسیار ناچیزی از آن را شامل می‌شود، چون زندگی شیخ قابلیت داشت که در یک مجموعه شش قسمتی به مبارزات جسورانه‌اش پرداخته شود. ما در حد زمان کمی که داشتیم به این شخصیت پرداختیم.

با توجه به اطلاعاتی که کسب کردیم و با بررسی‌هایی که انجام شد این اثر به سه شکل قابل تولید بود که دومین حالت بسیار عالی و مدنظر خودم بود، اما بودجه کافی برای تولیدش نداشتیم. در این شکل، زندگی شهید را از آغاز جنگ شروع می‌کردیم و لحظه به لحظه زندگی و شهادت یارانش و تنهایی‌اش را می‌دیدیم. در ضمن زندگی گذشته این شهید را مورد بررسی قرار می‌دادیم و ویژگی‌های مختلف شهید قنوتی را به تصویر می‌کشیدیم. با وجود این با طلا معتضدی که نویسنده فیلمنامه بود روی صحنه‌هایی متمرکز شدیم که بخشی از واقعیت بود، ولی زیاد به امکانات و ادوات وابسته نبود. دوست داشتم می‌توانستم یک اثر حماسی ماندگار بسازم.

برای نگارش متن با پسر شهید مشاوره گرفتیم. او نیز روحانی است و برای تولید این اثر بسیار وقت گذاشت و همکاری بسیار خوبی با ما داشت.

اهمیت این کار با تمام کمبودهایش این بود که می‌خواستم تصویری از روحانیت ارائه بدهم که سال‌هاست از یادمان رفته و محو شده است؛ روحانیتی که با دست خالی جلوی استبداد طاغوت ایستاد و جانفشانی‌ها کرد تا نهضت امام پا بگیرد. روحانیتی که دوشادوش مردم و نفس به نفس ایشان می‌زیست و تنهایشان نمی‌گذاشت. در آثار ساخته شده در این سال‌ها جای چنین تصویری را خالی می‌دیدم و این برایم بسیار مهم بود. به همین علت در همه میزانسن‌ها به شکلی رفتار شخصیت را با پیرامونش در آمیختم که فروتنی شیخ ملموس شود و مردم باور کنند او یکی از ماست نه قهرمانی در کتاب‌ها و فیلم‌ها، چرا که از خاطرات شیخ بسیار در مورد حرمت جماعت و احترام به ایشان خوانده بودم. شیخ واقعا به راهش ایمان داشت و بارها تا پای جان دادن پیش رفته بود، ولی دست از عقایدش نمی‌کشید. محدودیت زمانی و کمبود بودجه نگذاشت به وجوه مبارزاتی و میدانی شیخ بیشتر بپردازم ولی همین نیز غنیمت است.

سکانس پایانی(شهادت) برگرفته از خاطرات پسر شهید بود، البته نحوه شهادت شیخ و بریدن سر ایشان و گرداندنش در میدان و فریاد بعثی‌ها که خمینی کوچک را کشتیم و... مناسب پخش تلویزیونی نبود و آن را خلاصه و نمادین به تصویر کشیدم، چون این سکانس در فیلمنامه نبود و من بعد از شنیدن آن از پسر شیخ مطمئن شدم باید آن را حتی اگر مختصر هم شده به نمایش بگذارم و به‌رغم بسیاری از مخالفت‌ها تصاویر مورد نظرم را گرفتم و فیلم را تا حد امکان به حماسه نزدیک کردم.