تنها راه حفظ بناهای تاریخی

اما تاکنون با اقداماتی که صورت گرفته فقط 15 بنا از طریق صندوق حفظ و احیای آثار تاریخی در کشور واگذار شده است و با آن‌که 270 بنای دیگر برای واگذاری در فهرست صندوق احیاء قرار دارد، اما روند واگذاری این بناها بسیار کند است و به نظر می‌رسد بحث‌های مالکیتی و نبود انگیزه‌های کافی از سوی بخش خصوصی برای مشارکت در احیاء و مرمت برخی از این بناها باعث شده آنها بدون بهره‌بردار گام به گام رو به تخریب پیش بروند.

در این‌باره گفت‌و‌گویی را با احمد میرزاکوچک خوشنویس رئیس هیات مدیره و مدیرعامل صندوق احیاء و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی انجام داده‌ایم.

270 بنای تاریخی قرار بود به بخش خصوصی واگذار شود اما و با وجود تاکید معاون رئیس‌جمهور، در عمل گویی هیچ اقدامی نشده است؟

صندوق احیاء و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی کشور 270 بنا در اختیار دارد تا از طریق مزایده به بخش خصوصی واگذار شود، اما این 270 بنا براساس مطالعاتی که انجام شد مشخص گردید از نظر حقوقی برخی به علت وقفی بودن امکان واگذاری ندارد، چون ما ملک وقفی را نمی‌توانیم واگذار کنیم مگر این‌که در اجاره ما باشد. ساختمان‌هایی که برای ما مالکیت دولتی آن محرز شود و کمیسیون نفایس سازمان میراث هم نفیس ملی نبودن آن را احراز کند ما می‌توانیم برای واگذاری‌اش اقدام کنیم.

تعیین 270 بنا برای واگذاری قبل از دوره مسئولیت بنده بود. در واقع نوع مالکیت آنها احراز نشده بود و ما دنبال وضع مالکیت این بنا‌ها بودیم که برایمان محرز شد برخی از اینها وقفی بود و برخی دولتی و خصوصی و هنوز هم این چالش وجود دارد.

غیر از بناهایی که قبلا واگذار شده بود در اولین مرحله واگذاری 17 بنا را در راه ابریشم پیش‌بینی کردیم. برخی از این بناها مجوز کمیته نفایس ملی را داشتند مبنی بر این‌که نفیس ملی نبودند و برخی از بناها نیز مجوز را نداشتند که آنها را با اسناد و مدارک ارجاع دادیم به کمیته و منتظر هستیم.

کمیته نفایس از 17 بنا برای ده مورد مجوز صادر کرد و بقیه باید به کمیته نفایس می‌رفت که اینها را هم به کمیته نفایس ارجاع دادیم.

شاید حدود 40 هزار بنای تاریخی در کشور باشد که تاکنون 15 بنای تاریخی از سوی صندوق احیاء به‌طور قطعی واگذار شده است و 270 بنا نیز بعد از تعیین تکلیف مالکیت‌ها از سوی صندوق واگذار می‌شود.

بله، ما این 270 بنا را تقسیم‌بندی کردیم و پرونده هر کدام از این بخش‌ها گروهی آماده می‌شود که مثلا در طرح جامع گردشگری استان اصفهان یا بوشهر که مجموعه‌ای را دربر‌می‌گیرد تائید می‌شود که در راه جاده ادویه یا راه دریایی ابریشم یک پروژه گردشگری خوب است و امکان‌سنجی اقتصادی این پروژه‌ها انجام شده است تا پس از آن در فرآیندی این پروژه‌ها به صندوق احیاء برای مبادلات مباحث املاک بیاید و اگر در کمیته نفایس هم تائید شود به هیات مدیره مجمع می‌آید. ما منتظر هستیم مجمع اجازه واگذاری این 17 بنا را بدهد. کاروانسرای پیام مرند اولین جایی است که اگر از مجمع تائید بگیرد می‌رود برای مزایده، پشت سر آن نیز 16 بنای دیگر در مسیر راه ابریشم است که هر کدام به ترتیب برای واگذاری آماده است.

بنایی را که اقدام به واگذاری می‌کنیم به نوعی آورده دولتی محسوب می‌شود. در رابطه با تسهیلات هم برخی دوستان توانستند طرح خودشان را در معاونت سرمایه‌گذاری مطرح کنند و پس از تائیدیه بروند از بانک تسهیلات بگیرند. اما همه آ نها موفق نشدند. در واقع اعتبارات به ما ارتباط پیدا نمی‌کند، آورده ما خود بناست و آورده بخش خصوصی سرمایه‌ای است که برای احیاء و مرمت هزینه می‌کند. در این بخش هم یک کارشناس رسمی دادگستری قضاوت می‌کند و صندوق نظر نمی‌دهد. کارشناس دادگستری اطلاع می‌دهد بنا هزینه مرمت و احیایش چقدر است و به پیشنهادهایی که درباره مرمت و احیای بنا در مزایده می‌آید بهترینش تائیدیه می‌گیرد که بهره‌برداریش را با ما شروع کند. ما برای آن‌که صرفه و صلاح دولت را ببینیم پیشنهادی را که بتواند در مدت زمان کمتر با هزینه بهتری کارها را به انجام برساند، تائید می‌کنیم. در ضمن بهره‌بردار باید در رزومه کاری‌اش توانایی لازم را داشته باشد. درواقع اساس واگذاری بنا به بخش خصوصی این بود که دولت بار مالی مرمت و احیاء را بردارد و حضور کسانی که در مزایده شرکت می‌کنند، نشان می‌دهد مرمت و احیای این بناها برایشان به صرفه است.

بله، بهره‌بردار به میزان هزینه‌ای که در بنا انجام می‌دهد، بعدا با تخفیفاتی که در اجاره‌بها به او داده می‌شود به نوعی هزینه‌های انجام شده از طرف او جبران می‌شود، یعنی اگر اجاره‌بهایی که باید در مدت پنج سال به میزان 50 میلیون تومان پرداخت می‌کرد، یک‌دهم آن را می‌گیریم.

متفاوت است. حمام‌ها کوچک‌تر است، ولی کاروانسراها بزرگ‌تر است. بعضی از اینها توانستند فضای گردشگری خوبی ایجاد کنند، مثلا در حمام قلعه همدان ماهی 500 هزار تومان باید اجاره بگیریم، اما خانه فهادان باید ماهی دو میلیون تومان اجاره بدهد. در واقع صندوق احیاء، اجاره‌ها را دریافت و به حساب خزانه واریز می‌کند. ما در مطالعاتمان مطلع شدیم میراث فرهنگی استان‌ها بناهایی را که باید واگذار کنیم تصرف کردند و از آنها استفاده‌های مختلف اداری می‌کنند و از آنها خواستیم آنها را تخلیه کنند تا بحث واگذاری را انجام بدهیم.

هزینه مرمت هر بنای تاریخی بستگی به بزرگی و کوچکی‌ا‌‌ش حدود دو سه میلیارد تومان برآورد می‌شود. در شرایط فعلی شاید کمی بیشتر... اگر ما بخواهیم بناهای تاریخی‌مان را نجات دهیم راه‌حلش مشارکت بخش خصوصی است تا آنها هزینه مرمت و احیاء را بدهند. ما هیچ بنایی را واگذار ملکی نمی‌کنیم و در نهایت بیست ساله به بهره‌بردار واگذار می‌شود. در ضمن همه کارهای مرمت و احیاء زیر نظر متخصصان میراث فرهنگی است.

اگر بحث‌تان کوچه گذرهاست که آن را نمی‌توانیم اجاره دهیم. به عبارتی وقتی درباره بافت تاریخی صحبت می‌کنیم، دیگر در مورد بنا صحبت نمی‌شود. درباره گذرگاه‌ها و کوچه‌ها صحبت می‌کنیم، اما در مورد مجموعه بناها که در یک بافت تاریخی قراردارد کارهای واگذاری و مرمتی را انجام دادیم مثل مجموعه پردیس خانه‌های اردبیل.

با این حال اگر در پروژه‌های جدیدمان در راه ادویه استان‌ها اطلاع بدهند که این مجموعه بناها که به صندوق واگذار شده امکان‌سنجی اقتصادی خوبی برای گردشگری دارد ما اقدام می‌کنیم.

بر این باوریم که اتفاقا به جای تک بنا به مجموعه فکر کنیم. در بحث راه ابریشم نیز مطرح است که پروژه‌ها به صورت مجموعه بناها و به صورت یک زنجیره با یک بهره‌بردار صحبت بشود، اما از نظر توان مالی امکان آن نبود، در نتیجه به این فکر افتادیم اول اینها تک‌تک از حوزه اختیارات ما بروند بیرون تا بعد روی بقیه آن فکر کنیم. اگر فعال اقتصادی و بهره‌بردار نتواند مجموعه بنا بگیرد مجبوریم تک بنا واگذار کنیم.

راه ادویه، راه دریایی راه ابریشم است. در قدیم یک مسیر کاروان رو بود که از همین مسیر راه ابریشم از چین تا فلورانس حرکت می‌کرد و یک راه دیگر نیز از راه دریا بود که در سیراف بوشهر کشتی‌ها پهلو می‌گرفتند. در آنجا کاروان‌هایی که عبور می‌کردند، همراه با تبادل تجاری و اقتصادی، ادویه هم خرید و فروش کرده و به اروپا می‌بردند. در نتیجه این مسیر به راه ادویه معروف شده است ضمن این‌که یک اسم دیگرش راه دریایی راه ابریشم است. مسیرش از بندر سیراف در استان بوشهر آغاز می‌شود و با عبور از استان فارس، اصفهان، قم، مرکزی، همدان و کرمانشاه به مرز متصل می‌شود. البته به دلیل شرایط خاص رفت و آمد زائران به کربلا مسیر فعلی زواری که از مرز کرمانشاه یا مهران به عراق می‌روند مطرح کردیم در نتیجه استان‌های ایلام، لرستان، همدان، کردستان و کرمانشاه به عنوان استان‌های مرزی در آن مسیر قرار می‌گیرند. بعضی از این استان‌ها طرح گردشگری و اقتصادسنجی‌شان آماده است، ولی برخی دیگر در حال مطالعه است، بین بناهایی که در این استان‌ها داریم همه آنها را انتخاب نمی‌کنیم، بلکه بناهایی که در مسیر ادویه هستند مورد نظر است که البته از بین آنها نیز پروژه‌هایی که مطالعات گردشگری و امکان‌سنجی اقتصادی آن تائید می‌شود و بهره‌بردار بخش خصوصی طالب سرمایه‌گذاری در آن است انتخاب می‌شود چون یک برنامه گردشگری در این مسیر تعریف دارد و در این پروژه‌ها نباید ریسک‌پذیری داشته باشیم و اقتصادی بودن بنا باید برای ما محرز شود.

اتفاقا در طرح پردیسان مجموعه بناهایی که واگذار شد، پر از مشکل است. همان حمام چلبی اوغلو نشان می‌دهد افرادی که این بنا را انتخاب کردند، هیچ امکان‌سنجی اقتصادی نداشتند. مشکلی که الان به وجود آورده این است که بهره‌بردار برای اجاره‌اش نمی‌آید، در حالی که در آن زمان کلی هزینه شد. بودجه طرح پردیسان را استان می‌دهد. به محض این‌که ما بنا را نیمه‌تمام بدهیم به دست بهره‌بردار، بودجه دولتی‌اش قطع می‌شود. شاید صرفه این باشد که کار مرمتش تمام شود. متاسفانه در 32 طرحی که در طرح پردیسان بود، هیچ‌کدام طرح‌های موفقی نبود، چون کارهای امکان‌سنجی اقتصادی نشده بود، اما ما در راه ابریشم تاکیدمان این بود که ابتدا امکان‌سنجی اقتصادی شود.

بزرگ‌ترین چالشی که هم‌اکنون پیش روی ما قرار دارد و ما سعی می‌کنیم آن را حل کنیم بحث واگذاری صندوق است. در واقع براساس تصمیم مسئولان در پایان سال 89 قرار بر این شد که برای خصوصی‌سازی صندوق احیاء از طریق سازمان خصوصی‌سازی اقدام شود، اما با توجه به این‌که در صورت خصوصی شدن، صندوق احیاء نمی‌تواند بناهای دولتی را به بخش خصوصی واگذار کند نتیجه‌اش این می‌شود که مسئولیت واگذاری این بناها را از صندوق خواهند گرفت و اگر این بناها از آن گرفته شود، صندوق احیاء دیگر اختیاری برای انجام کار نخواهد داشت. این چالش هنوز ادامه دارد و ما هنوز در لیست خصوصی‌سازی هستیم و تنها مجلس شورای اسلامی است که می‌تواند ما را از لیست خصوصی‌سازی دربیاورد.

مسئولان فکر می‌کردند برای پیشبرد اهداف اگر صندوق احیاء براساس اصل 44 واگذار شود، چابکی کار توسط بخش خصوصی بیشتر خواهد شد، یعنی اگر بنای دولتی به صندوق هم واگذار نشود می‌تواند به مالکان بناهای بخش خصوصی کمک کند که روند احیاء و مرمت خانه‌های خود را به صحت و در شرایط مناسب جلو ببرند. اما از طرفی اگر این اتفاق رخ دهد، واگذاری بناهای دولتی به بخش خصوصی بدون متولی می‌ماند، یعنی قانونگذار به این بخش قضیه فکر نکرده است.

چون شرکت خصوصی خواهیم بود، دیگر تزریق اعتبارات دولتی وجود نخواهد داشت، ما الان دارای جایگاهی هستیم که فقط می‌توانیم بنای دولتی را واگذار کنیم، اما اگر خصوصی شویم و بناهای دولتی را از ما بگیرند دیگر تنها نهادی نخواهیم بود که می‌توانیم وارد این حوزه شویم، چراکه سازمان بهسازی و نوسازی بافت‌های شهری در همه شهرها متولی این امر است و در صورت واگذاری ما می‌رویم کنار آنها به عنوان یک نهاد کوچک فعالیت خواهیم کرد. باید دید آن موقع صندوق چقدر قادر به رقابت خواهد بود و در این رقابت چقدر می‌تواند پیشرفت داشته باشد.

بله، ما بخش خصوصی را به بانک‌ها هدایت می‌کنیم که بروند از طریق معاونت سرمایه‌گذاری سازمان میراث طرح توجیهی خود را ارائه بدهند، مبنی بر این‌که می‌خواهند یک پروژه گردشگری مهمی را سرمایه‌گذاری کنند که در آن صورت می‌توانند از آن تسهیلات استفاده کنند، ولی خود صندوق اعتباراتی ندارد.

نمی‌دانم، به هر حال این تصمیم به عهده نمایندگان مجلس و مسئولان است و بحث برگشتنش به شرایط سابق کار سختی است، آنها که در جریان هستند می‌دانند با رفتن صندوق احیاء به بخش خصوصی این بخش از مسأله را باید حل کنند که تحت برنامه‌ریزی زیر نظر یک معاونت مثلا میراث فرهنگی یا معاونت سرمایه‌گذاری این اتفاق بیفتد، اما ما برای حل این چالش خصوصی شدن صندوق اقدامات خودمان را انجام دادیم و با این حال با توجه به دستورات مهم ریاست سازمان سعی کردیم تا آنجا که ممکن است جلو برویم، اولین مشکلی که در این بحث به وجود می‌آید این است که ما هنوز همان برنامه‌های قبلی را انجام می‌دهیم تا موقعی که واگذار شویم اما از لحظه‌ای که واگذار شدیم این ممنوعیت‌ها به وجود می‌آید.

در این حالت دو تا راه‌حل داریم. یکی این‌که ممکن است به ما حتی اجازه داده نشود واگذاری انجام دهیم چون ممکن است بگویند شما در حال واگذاری هستید، امکان این‌که تعهداتی را برای دولت به وجود بیاورید با بخش خصوصی نباید داشته باشید اما راه دیگر این است که ما کارمان را ادامه دهیم تا لحظه‌ای که صندوق واگذار شود در آن موقع تمام تعهدات به معاونتی که مسئولیت را به عهده خواهد گرفت، سپرده می‌شود. برای همین در صندوق تغییراتی به وجود آمد. ما قبلا زیر نظر هیات امنای صندوق انجام وظیفه می‌کردیم اما بعد از این‌که مشخص شد صندوق باید زیر نظر مجمع عمومی عمل کند، گرفتن احکام جدید برای اعضای هیات مدیره انجام شد. رئیس مجمع عمومی وزیر اقتصاد و دارایی است و رئیس سازمان هم یکی از اعضای مجمع است.

ما در ماه رمضان گذشته اولین جلسه هیات مدیره خودمان را تشکیل دادیم، احکام هیات مدیره و بنده به عنوان مدیرعامل صندوق توسط مجمع عمومی صادر شده است، بنابراین اولین کش و قوس‌ها در هیات مدیره بحث واگذاری ابنیه مسیر راه ابریشم بود، ما کماکان کار را جلو می‌بریم و این مجمع است که می‌تواند اجازه بدهد واگذاری صورت بگیرد. به هر حال علاوه بر پیگیری مسیر راه ابریشم برای واگذاری یکسری از بناها هیات مدیره صندوق نیز برای آن‌که مجوز واگذاری آنها صادر شود، پیشنهاد ما را قبول کرد. کاروانسرای مرنجاب در کویر مرنجاب، خانه امینیان در کرمان، کاروانسرای خوشکرود و دو دهک در استان مرکزی و همچنین بناهای دیگری را در استان آذربایجان غربی برای واگذاری انتخاب کردیم.

الان نمی‌توانم به طور مشخص بگویم ولی می‌توانم سه یا چهار مورد را نام ببرم که ما برای این‌که مسأله را حل کنیم باید برویم اداره اوقاف منطقه مورد نظر و با آنها قرارداد اجاره ببندیم تا بعد از آن بحث اجاره دادن آن به بخش خصوصی را دنبال کنیم، به هر حال ما 270 بنا را نمی‌توانیم یکباره واگذار کنیم. یکی از بحث‌ها این است که مسیر راه ابریشم قبلا امکان‌سنجی اقتصادی داشته و اگر روی این مسیر ابریشم تاکید داریم، به این دلیل است که می‌دانیم این پروژه برای بهره‌بردار اقتصادی خواهد بود و روی این قضیه سرمایه‌گذاری می‌کند. بناهای دیگری هست که هنوز برای معاونت گردشگری استان اثبات نشده است که این بنا در چارچوب جامع گردشگری استان مطرح است یا خیر تا آن را به ما معرفی کند، در واقع در صورت اقتصادی بودن طرح‌ها بهره‌بردار راغب به سرمایه‌گذاری می‌شود، حتی اگر این بناها دورافتاده باشد و ما به این ترتیب می‌توانیم شروع کنیم و این پروژه‌ها به ترتیب تحت عنوان راه ادویه دارد برنامه‌ریزی می‌شود، اما همان‌طور که عرض کردم یک بحث، موضوع امکان‌سنجی اقتصادی بناهاست که از طریق استان‌ها به ما معرفی می‌شود، بحث دیگر مالکیت این بناهاست که توسط کمیته نفایس مجوز می‌گیرد و پس از بررسی و تائید هیات مدیره به مجمع می‌رود. الان 17 بنای راه ابریشم که تائیدیه‌های کمیته نفایس و مالکیت دولتی داشته‌اند به مجمع فرستاده شده‌اند تا مجمع اجازه بدهد ما این 17 بنا را واگذار کنیم.

اگر مجمع به مجموع بناهایی که ما درخواست کردیم جواب مثبت بدهد، ظاهرا می‌تواند در مورد سایر بناها نیز جواب مثبت بدهد، در حال حاضر 50 بنا در راه ادویه را در دستور کار داریم.

15 بنا در کل کشور است که توسط صندوق احیاء مراحل واگذاری‌اش به بهره‌بردار انجام شده و بهره‌بردار در حال انجام کارهای مرمتی است، البته اینها با هم فرق می‌کند. مثلا بنای خانه شاپوری در شیراز کارهای مرمت و احیایش توسط بهره‌بردار تمام و افتتاح شد، البته در آنجا دو پروژه کنار هم بود، یک پروژه بخش پذیرایی است که خانه شاپوری است و دیگری پروژه اقامتی است به نام خانه خردمند که کارهای مرمت آن در حال انجام است. کاروانسرای شاه عباسی در کرج نیز آماده است و افتتاح آن نزدیک است. باغ نمیر در تفت نیز کار مرمتش در حال اتمام است و فکر می‌کنم همزمان با کاروانسرای شاه عباسی افتتاح شود. یکی دو بنای دیگر نیز داریم که باز است مثل هتل لاله یزد که مجموعه خانه‌هایی را دربر‌می‌گیرد که در حال استفاده است و خیلی قبل‌تر احیاء شده، بنای چلبی اوغلو و حمام سالار بناهایی است که واگذار شده بود، اما به دلیل این‌که صرفه اقتصادی نداشت توسط بهره‌بردار برگردانده شده بود که تلاش کردیم مساله آن را حل کنیم.

چلبی اوغلو وقفی است و با اداره اوقاف باید قرارداد ببندیم که آن را واگذار کنیم. کاروانسرای پیام مرند نیز مرمتش تمام شده است. این چلبی اوغلو فقط بحث وقفی بودنش مشکلی به وجود آورده که باید حل شود. همچنین کاروانسرای پیام مرند مرمتش تمام شده و تجهیز آشپزخانه و اتاق‌هایش به‌عنوان هتل پذیرایی پس از واگذاری انجام می‌شود.

کاروانسرای دیر گچین نیز -که در مسیر جدید میانبر اتوبان قم و سمنان و مشهد است - بنای نفیسی است در میانه کویر که ارزش بسیاری دارد. از بنا‌های دیگر، هتل آپادانا کنار تخت جمشید است که بهره‌برداری از آن نیز انجام شده، کاروانسرای گبرآباد در مسیر قمصر از دیگر بناهای واگذار شده که اقدامات مرمتی آن در حال انجام است، پروژه فهادان در یزد که قسمت پذیرایی آن مورد استفاده است اما بخش اقامتی هنوز پایان نیافته، همچنین حمام قلعه در همدان و حمام نو در تبریز که این دو حمام احیاء شده و در حال بهره‌برداری است. در مسیر راه ابریشم یکی دو بنای دیگر هم داریم، کاروانسراهایی که از تهران تا مشهد ادامه پیدا می‌کند، از جمله کاروانسرای ایوانکی، کاروانسرای ده‌نمکی و کاروانسرای آهوان. البته برخی از بناهای واگذار شده نیز به دلیل این‌که صرفه اقتصادی ندارد، برمی‌گردد.

معاونت صنایع دستی قرار است یک تعداد بازارچه‌های صنایع دستی در مرکز استان‌ها راه‌اندازی کند و 30 بنای متعلق به صندوق احیاء به بازارچه صنایع دستی تعلق بگیرد، البته چون طرفین دولتی هستند می‌توانیم بحث مزایده را نداشته باشیم، اما اگر یک نهاد خصوصی اقدام کند برای آن‌که بنایی را بگیرد بحث مزایده پیش می‌آید. تاکنون 30 بنا را به معاونت صنایع دستی پیشنهاد کردیم که تشخیص دادیم آن بنا برای ایجاد بازارچه صنایع دستی مناسب است و طبق فرآیندی که آنها بررسی و مطالعه می‌کنند، اگر تائید شد، به ما اطلاع بدهند که آن بنا را برای ایجاد بازارچه صنایع دستی می‌پسندند. ما هم برای واگذاری اقدام می‌کنیم. البته کارها در حال انجام است و معاونت صنایع دستی با میراث استان‌ها در تماس است تا تائیدیه بگیرد که حداقل امسال در هر استان یک بازارچه صنایع دستی در بناهای تاریخی بازگشایی شود، این بازارچه‌ها دائمی خواهد بود. براساس آیین‌نامه انتقال اموال صندوق این‌گونه نیست که بنا‌ها را فقط به کارهایی که بخش خصوصی برایش نفع اقتصادی داشته باشد اختصاص بدهیم اگر عام‌المنفعه باشد و دولت بتواند نیاز خود را رفع بکند، این بناها را برای کارهای دولتی هم می‌توانیم واگذار کنیم. به طور مثال اگر بنایی را برای ایجاد یک دانشگاه دولتی یا برای کتابخانه دولتی درخواست بدهند یا برای ادارات مختلفی که معاونت گردشگری نیاز داشته باشد، ما می‌توانیم آنها را واگذار کنیم.

موضوعی که در بحث احیاء مطرح است این که واگذاری بناها از طریق صندوق احیاء به بخش خصوصی بهترین روش برای مرمت محسوب می‌شود و چون همکاران خودمان در این بناها مستقر می‌شوند و مراقبت‌های ویژه خودشان را از بنا خواهند داشت، از این لحاظ خیالمان راحت است که هم بنا حفظ شده و هم استفاده می‌شود.