کلاه‌قرمزی چینی در راه تهران!

فروشنده جوان شمرده‌شمرده اینها را می‌گوید و عروسک‌های جدیدتر را معرفی می‌کند؛ عروسک‌های مارک« برتز» با چشم‌های کشیده و موهای آبی و شرابی که دارند، عروسک‌های «بی‌بی بورن» که چند دست لباس و کفش همراهشان هست، خرس‌های مارک «بی‌بی تراول»، «انگری برد» و... .

تنوع رنگ‌ها، عروسک‌ها و اسباب‌بازی‌ها آنقدر بالاست که هر عابری را در هر سنی که باشد پشت ویترین فروشگاه‌های خیابان میرزای شیرازی دقایقی نگه می‌دارد، ماشین‌های بزرگ شارژی، موتورسیکلت‌های معمولی و پرشی، عروسک‌های قدبلند و کشیده با آخرین مدل مو و لباس‌های پرزرق و برق، عروسک‌های پولیشی بزرگ خرس، اسب آبی، انگری برد تا آخرین شخصیت‌های کارتونی کمپانی والت‌دیزنی.

«این ست میز توالت موزیکال با لوازم آرایش رویش 40 هزار تومان است، این یکی هم با صندلی 50 هزار تومان، لوازم آرایشش کاملا بهداشتی است و دارای مجوز از وزارت بهداشت است، برای گروه سنی چهار تا هشت سال و خیلی هم پرطرفدار!»

دختربچه شش ساله دست مادرش را می‌کشد و اصرار دارد همین را برایش بخرد، مادر هم جعبه بزرگ را ورانداز می‌کند و در نهایت صورتی‌اش را برمی‌دارد، برق شادی در چشمان دختربچه می‌درخشد و با بالا و پایین پریدن سعی می‌کند خوشحالی‌اش را بروز دهد.

احمد سعیدی، فروشنده در این‌باره می‌گوید: «تقریبا هر اسباب‌بازی جدیدی که وارد بازار می‌شود، فروش خوبی دارد، این میزهای توالت با لوازم آرایشش تقریبا از همه فروش‌شان بهتر است، تقریبا در هر روز به طور میانگین پنج تا ده‌تا می‌فروشیم و بچه‌ها هم دوست دارند.»

او درباره این‌که آیا در واردات اسباب‌بازی به تاثیر آن در کودکان و فرهنگ ایرانی اسلامی هم توجه دارید یا نه می‌خندد و می‌گوید: «برای ما فروش مهم است، اگر بخواهیم به این مسائل فکر کنیم باید کل ویترین و فروشگاه‌مان را جمع کنیم؛ اصلا چنین چیزی ممکن نیست. یک عروسک دارا و سارا در ایران تولید شد که استقبال از آن خیلی چشمگیر نیست، همه اسباب‌بازی‌های موجود در فروشگاه‌ها از چین وارد می‌شود که البته خیلی‌هایشان کیفیت خوبی دارند. کودکان هم می‌پسندند و این برای ما کافی است.»

در یکی از فروشگاه‌ها عروسک ننه، شخصیت کارتونی شکرستان در سایزهای مختلف را توی قفسه چیده‌اند، فروشنده بسرعت به کیفیت تولیدش اشاره می‌کند و می‌گوید: نمونه‌اش را در بازار نمی‌توانی پیداکنی، چون این چینی است و از تولید داخل خیلی بهتر.» به‌سرعت چینی‌ها در تولید عروسک ملی‌مان فکر می‌کردم که فروشنده می‌گوید: «چینی‌ها بعد از این فیلم سینمایی کلاه‌قرمزی و بچه‌ننه، تولید کلاه‌قرمزی، ببعی و...را شروع کرده‌اند که بزودی وارد ایران می‌شود.»

آقایی وارد فروشگاه می‌شود و از فروشنده می‌خواهد از کیف‌های عروسکی عکس بگیرد، چون پسرش سفارش کرده حتما گلادیاتور یا اسپایدرمن باشد. بعد تلفن همراهش را درمی‌آورد و از کیف‌ها عکس می‌گیرد. آخر هم یک نقاب اسپایدرمن با لباسش را می‌خرد و خوشحال از این‌که بدون دردسر وسایل درخواستی آقازاده را خریده کارت می‌کشد و می‌رود.

حسین سنندجی از فروشنده‌های بزرگ‌ترین فروشگاه اسباب‌بازی می‌گوید: «من بیشتر از 20 سال در این حرفه هستم، بعد از چندسالی تصمیم داشتم خودم تولیدی اسباب‌بازی راه بیندازم اما واقعا میسر نشد؛ یعنی به صرفه نبود، به همین دلیل کار واردات را از سر گرفتم. اما واقعیت تلخ این است که ما در این زمینه هیچ حرفی برای گفتن نداریم و یک مصرف‌کننده صرفا مطیع هستیم. حتی نمی‌توانیم برای تولید‌کننده خارجی تعیین تکلیف کنیم که چه اجناسی با چه سطح از کیفیت می‌خواهیم. در واقع آنها هستند که سطح سلیقه ما را تعیین می‌کنند.»

او می‌گوید: «نمونه‌اش در عروسک‌های پولیشی زیاد است، هر زمان که کارتون‌های کمپانی‌های بزرگ مثل والت‌دیزنی روی پرده سینماهای اروپا و آمریکا می‌رود به‌سرعت عروسک‌های آن تولید و وارد کشور ما می‌شود، فکر می‌کنم دیگر همه این را خوب می‌دانند، یک کارتون نیست که عروسک‌هایش نباشد از عصر یخبندان گرفته تا اسپایدرمن و شرک و ماشین‌ها و...»

سنندجی ادامه می‌دهد: «شما نباید از من فروشنده انتقاد کنید که چرا عروسک رستم و آرش و تهمینه و... را ندارم. باید سراغ متولیان فرهنگی که در این زمینه کوتاهی کرده‌اند بروید. ما فروشنده‌ایم و در نهایت به سودمان فکر می‌کنیم، برای ما تولید داخلی و خارجی فرقی نمی‌کند، هدف ما جلب خریدار است که این اتفاق هم‌اکنون رخ می‌دهد، یک زمانی عروسک‌های دارا و سارا تولید می‌شد، ما آوردیم و در ویترین گذاشتیم، اما کسی خرید نمی‌کرد، چون واقعا کیفیت پایینی داشتند و ما نمی‌توانستیم در برابر مشتری از آن دفاع کنیم.»

به گفته او، 90 درصد اسباب‌بازی‌های موجود در ایران چینی، بیش از 5 درصد تایلندی و سهم تولید داخلی کمتر از 5 درصد است که به محصولات کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان تعلق دارد.

اما فرجو، دبیر شورای نظارت و سیاستگذاری بر اسباب‌بازی کودک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، چندی پیش در گفت‌وگو با یک رسانه در این باره گفته است: «سه میلیون و 600 هزار دلار در هر ماه میانگین واردات اسباب‌بازی از 21 گمرک تخصصی کشور است که اگر ضرب در 12 شود نشان می‌دهد رقمی حدود 45 میلیون دلار در سال 90 ارزش واردات اسباب‌بازی به کشور بوده است. در حالی که سال 81 که شروع نظارت بر ورود اسباب‌بازی‌ها به کشور بود، ماهانه نزدیک به 57 هزار دلار واردات داشتیم.»

او تسخیر بازار عروسک‌ها را در ایران طبیعی می‌داند و می‌گوید: «اسباب‌بازی ای که چین تولید می‌کند به لحاظ این‌که مواد اولیه ارزان استفاده کرده و دستمزد کارگر در آنجا پایین است، قیمت پایینی دارد. البته چین کالاهای درجه بالاهم تولید می‌کند که استانداردهای جهانی مثل en71 و sts را رعایت کرده که در کشورهای مختلف قابل قبول باشد، اما بعضی تولیدکننده‌های چینی برای پایین‌آوردن قیمت، استانداردها را رعایت نمی‌کنند. خریدار ایرانی هم برای این‌که ارزان‌ترین کالا را تهیه کند، به این سمت می‌رود. این اتفاق در کشورهای آمریکایی و اروپایی هم رخ داده و در نمونه‌هایی، سرب و رنگ اسباب‌بازی‌های چینی بیش از اندازه بوده است.»

گرچه مسئولان و متولیان ذی‌صلاح، هر بار در گفت‌وگوهایشان به کم‌کاری‌ها اعتراف می‌کنند و واردات بی‌رویه اسباب‌بازی را برای کودکان زیانبار می‌دانند، اما در مقابل این فرآیند تصمیم خاصی اتخاذ نمی‌شود و تنها به دادن هشدار به خانواده‌ها اکتفا می‌شود. شاید این حوزه جذابیت کافی برای مسئولان فرهنگی پردغدغه ما نداشته باشد، الله اعلم!

فهیمه‌سادات طباطبایی / جام جم