آرامش و سکوت نیاز بازار ارز

به عبارت دیگر رشد روزانه قیمت ارز ـ دست‌کم در یک هفته اخیر ـ بیش از آن که ناشی از عوامل اقتصادی و عرضه و تقاضا باشد، ریشه در احساسات و هیجانات روانی دارد.

در مروری بر ماهیت آنچه در اقتصاد به آن «عامل روانی» می‌گویند، می‌بینیم رفتار بازیگران بازار که قیمت یک کالا را مشخص می‌کنند، تعیین‌کننده است. در واقع هرچه بازیگر را تحریک به خرید یا فروش کالایی بکند، در تغییر قیمت آن کالا نقش اساسی بر عهده دارد.

مثلا اگر شخصی احساس کند (بشنود، ببیند، استخراج کند) که در عرضه یا تقاضای کالایی مشکلی وجود دارد یا ایجاد خواهد شد و بر عکس مشکلی از آن کالا رفع می‌شود رفتار اقتصادی ـ یعنی کمیت و کیفیت خرید یا فروشش ـ را متناسب با آن تنظیم خواهد کرد.

چنین است که بسیاری از بازیگران بازارها در تلاشند تمامی ابزاری را که می‌شود با آن «جو روانی» بازار را تحت تاثیر قرار داد در دست بگیرند تا رفتار سایر بازیگران و در نتیجه قیمت نهایی کالا یا خدمات را به سود خود تغییر دهند. این قاعده در بازار ارز نیز صادق است. چرا که ارز نیز به عنوان یک کالای مالی دارای قیمتی است که رفتار بازیگران بازار ارز آن را تعیین می‌کند.

حال در شرایط فعلی بازار ارز که قیمت‌ها نوسانی و روبه افزایش است باید پرسید چه عواملی باعث شده است تا رفتار بازیگران این بازار هیجانی شود؟ چه عواملی باعث رشد تقاضای ارز در برابر کاهش عرضه آن شده است؟ چه کسانی و چه عواملی بر تصمیم‌گیری بازیگران این بازار (اعم از دیدن، شنیدن و استخراج کردن) تاثیری می‌گذارند؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها و درقدم اول باید به این واقعیت توجه کرد که هیجان، رفتار هیجانی به دنبال می‌آورد و آرامش، آرامش می‌زاید.

طبیعی است وقتی جو بازار ارز هیجانی باشد، رفتار بازیگر نیز هیجانی خواهد بود. لذا یگانه راه جلوگیری از تاثیر هیجانات روانی بر قیمت ارز، بازگردانیدن آرامش به بازار ارز است. اما در قدم دوم این پرسش مطرح است که عوامل و ریشه‌های تولیدکننده این هیجانات کدام است و راه مقابله با آن چیست؟

در پاسخ به این پرسش می‌توان برخی از مهم‌ترین ریشه هیجانات موجود در بازار ارز را به این ترتیب تقسیم کرد: احساس ناامنی و بی‌اعتمادی به وضع کنونی و آینده اقتصاد کشور ـ وجود جنجال‌های بیهوده سیاسی، اجتماعی، فرهنگی که فضا را به طور دائم متشنج می‌کند و متشنج نگاه می‌دارد. ـ شایعه‌سازی‌ها که معمولا منابع انتشار و گسترش آن نامشخص است ـ اظهارنظرهای حساب نشده، سرسری، کوتاه و بعضا تند مقامات مختلف بانک مرکزی و سایر مدیران دستگاه‌های دولتی و غیردولتی درباره بازار ارز ـ ناآشنایی تصمیم‌گیران ارزی به رموز کنترل روانی بازار ـ رفتار غیرحرفه‌ای برخی رسانه‌ها در انتشار هرگونه اخبار و بعضا اخبار متناقض، غیرصحیح و فاقد توضیحات کافی که خواننده را مضطرب می‌کند و ....

نگاهی به ماهیت تمام این عوامل نشان می‌دهد که راه‌حل تخفیف یا قطع تاثیر آن بر رفتار بازیگران بازار ارز و کاهش هیجانات روانی در این بازار از شاهراه ایجاد آرامش توام با سکوت در کشور می‌گذرد.

در این چارچوب می‌توان پیشنهاد کرد: روسای قوای سه‌گانه حتی‌المقدور جلوی اظهارنظرهای تند و پراکنده و هیجانی درباره بازار ارز را بگیرند و اظهارنظر را انحصارا به یک مقام اقتصادی پاسخگو یا بانک مرکزی واگذار کنند.

دولت تمام تلاش خود را برای کاهش جنجال‌سازی‌های بیهوده و درست کردن کوه از کاه را به کار بندد.

بانک مرکزی با دعوت از همه کارشناسان علاوه بر استفاده از نظرات آنان، کمیت و کیفیت اظهارنظرهای خود درباره ارز را استاندارد و حساب شده کرده و از حجم و تعدد آن به طور قابل توجهی بکاهد.

بانک مرکزی به رسانه‌ها درباره انتشار صحیح‌تر اخبار مربوط به ارز یاری رساند و تلاش کند منابع شایعه‌ساز در بازار را بشناسد... البته روشن است که این پیشنهادها به تنهایی نمی‌تواند نوسانات افزایشی قیمت ارز را کنترل کند و باید برای سایر پارامترهای موثر در این قیمت نیز به جای خود فکر کرد، اما با پذیرش این واقعیت که این روزها بازار ارز «هیجان‌زده» است، کنترل این هیجان‌ها و بازگردانیدن آرامش به بازار می‌تواند جلوی بسیاری از سوءاستفاده‌ها و نوسانات قیمتی غیراقتصادی ارز را بگیرد.

سید علی دوستی موسوی - گروه اقتصاد