نجات طبیعت از سیاهی نفت

در حال حاضر تجزیه زیستی آلاینده‌های نفتی به وسیله باکتری‌های نفت‌خوار، به عنوان یکی از کار‌آمدترین و مقرون به صرفه‌ترین روش‌های رفع آلودگی‌های نفتی از محیط به حساب می‌آید که از لحاظ ایمنی زیستی نیز کاملا سازگار با محیط‌زیست است. این باکتری‌ها قادرند ترکیبات نفتی و هیدروکربنی را به منظور تأمین انرژی و کربن مورد نیاز خود در فرآیند تنفس سلولی به مصرف برسانند که حاصل این فرآیند گاز کربنیک و بیوماس است که نه‌تنها برای محیط‌زیست بی‌خطر است، بلکه استفاده‌های اقتصادی مانند تولید کود بیولوژیکی نیز می‌تواند داشته باشد.

در حین پژوهش روی تولید محصول پودری باکتری‌های نفت‌خوار، ما موفق به جداسازی نوعی فرآورده باکتریایی جمع‌کننده لکه نفتی از روی سطح آب شدیم. در واقع این فرآورده یکی از متابولیت‌های ثانویه تولید شده به وسیله یکی از گونه‌های باکتریایی است.

همان‌گونه که اشاره شد، این یافته نیز در راستای تحقیقات در حوزه میکروبیولوژی نفت بوده و در عمل این موفقیت نیز گامی در جهت پیشرفت دانش در زمینه بهبود روش‌های مقابله با آلودگی‌های نفتی به حساب می‌آید.

از آنجا که این فرآورده از یک گونه باکتریایی محیطی بومی سواحل خلیج فارس جداسازی شده است، هیچ‌گونه تأثیرات نامطلوب چه از لحاظ بهداشتی و چه از لحاظ زیست‌محیطی از کاربرد این محصول پیش‌بینی نمی‌شود. گفتنی است گونه باکتریایی تولیدکننده این فرآورده به روش مولکولی کاملا شناسایی شده است و تحقیقات بیشتر در زمینه ارزیابی زیست‌محیطی کاربرد این فرآورده نیز در دست انجام است.

همان‌طور که گفتم، از آنجا که این محصول توسط باکتری بومی و به صورت طبیعی در طبیعت تولید شده است، براحتی نیز در محیط قابل تجزیه بوده و خود به هیچ وجه آلاینده به حساب نمی‌آید. علاوه بر این به دلیل آن‌که مکانیسم عمل این فرآورده به صورت نانو بوده و با راندمان اثر بسیار بالایی که دارد، مقدار استفاده آن در مقایسه با حجم آلودگی نفتی ناچیز است، پس از برطرف کردن مشکل آلودگی نفتی مقادیر بسیار ناچیز آن در محیط براحتی توسط میکروارگانیزم‌ها تجزیه می‌شود.

علاوه بر کاربرد این فرآورده در مقابله با لکه‌های نفتی، به سبب مکانیسم عمل آن این محصول پتانسیل استفاده در ازدیاد برداشت نفت‌خام را از مخازن زیر‌زمینی نفت دارد. همان‌گونه که می‌دانید، بعد از استخراج نفت از یک چاه نفت و کاهش فشار مخزن، درصد بالایی از نفت‌خام به صورت محبوس در خلل و فرج سنگ مخزن باقی می‌ماند. این فرآورده میکروبی با خاصیت ویژه‌ای که دارد، می‌تواند نفت‌خام را از درون این خلل و فرج بیرون کشیده و با تجمیع آنها باعث افزایش میزان استخراج نفت از چاه‌های به اصطلاح پیر شود.

یکی از نکات مهمی که اینجا می‌خواهم به آن اشاره کنم، بحث بیمه‌های نفتی است که این روزها به دلیل تحریم‌ها مطرح است. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها در مورد بیمه‌های نفتی، نگرانی ناشی از آلودگی‌های نفتی و هزینه‌های محتمل ناشی از آن است. در اینجا نیز توسعه فناوری‌های مقابله با آلودگی‌های نفتی مانند این یافته، می‌تواند این نگرانی‌ها را کاهش دهد و به طور مستقیم و غیرمستقیم باعث توانمندی کشور عزیزمان در عبور از این شرایط سخت شود.