نکات تفسیری جزء 30 / سوره شمس، آیات مبارکه: 10-1

مضمون این سوره آن است که انسان با الهام خدایى، کار نیک را از کار زشت تشخیص مى‏دهد و اگر بخواهد رستگار شود، باید باطن خود را تزکیه کند و با انجام واجبات و ترک محرمات، آن را رشد و پرورش دهد، و گرنه از سعادت محروم مى‏ماند.

پرسوگندترین سوره‏ها، همین سوره شمس است که طبیعتا باید در مورد مهم‌ترین مسائل باشد و آن تزکیه روح از هرگونه پلیدى و آلودگى است.

در تفاوت میان وحى و الهام، گفته‏اند که الهام، درکى است که انسان سرچشمه آن را نمى‏شناسد، در حالى که گیرنده وحى، سرچشمه وحى را مى‏شناسد. فهم و درک خوبی‌ها و بدی‌ها به صورت فطرى، در عمق روح انسان‌ها نهاده شده است. ابتدا باید پلیدى‏ها را بشناسیم، سپس راه گریز و پرهیز از آنها را.

امام باقر و صادق(‌ع) در تفسیر آیه‏ «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها» فرمودند: «قد افلح من اطاع» یعنى آن کس‏که از پیامبر و امامان معصوم اطاعت کرد، رستگار شد.

تزکیه نفس، شامل دورى از عقاید و اخلاقیات و رفتارهاى ناپسند و کسب عقاید و اخلاقیات و کردارهاى پسندیده است.

تزکیه نفس یعنی انسان از ابتدای سن بلوغ تا آخر عمر به وظایف شرعی خود عمل کند. مرجع تقلیدش مشخص باشد، مسائل شرعی خود را یاد بگیرد و محرمات را ترک کند.

در قرآن، چهل مرتبه ماده فلاح به کار رفته که از بررسى آنها معلوم مى‏شود رستگارى شامل چه گروه‏هایى مى‏شود و چه گروه‏هایى از رسیدن به آن محرومند، همچون مجرمان که مى‏فرماید: «لا یُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ»

«دس» به معناى پنهان کردن و تعبیر قرآن درباره زنده به گور کردن دختران چنین است: «یَدُسُّهُ فِی التُّرابِ» آرى خلافکار، به خاطر شرمندگى، رویى براى جلوه در جامعه ندارد و سعى مى‏کند عیب‏ها و خلافکارى‏هاى خود را پنهان کند. کلمه «دسیسه» نیز به کار زشتى گفته مى‏شود که آن را پنهان مى‏کنند.

اگر نفس را رها کنیم، انسان را به سقوط مى‏کشاند. لذا نفس را باید کنترل کرد. تزکیه و خودسازى، محروم‌کردن نیست، رشد دادن است. هر کس نفس خود را در لابه‌لاى عادات و رسوم و پندارها مخفى کند و غافلانه دنبال تأمین خواسته‏هاى نفسانى رود، محرومیت بزرگى خواهد داشت‏.