تولد قالب‌های جدید برنامه‌سازی در رادیو

وی در گفت‌وگو با «جام‌جم» به پیدایش قالب‌هایی چون psa، مینی فیچر، پروموشن و جینگل اشاره کرد و گفت: اینها قالب‌های نو و تازه است که برنامه‌سازان به کمکشان می‌توانند پیام‌ها را با تاثیرگذاری و محتوای بیشتری به شنوندگان عرضه کنند. به تهیه‌کنندگان توصیه شده است که قواعد برنامه‌سازی را در این قالب‌ها فرابگیرند تا از این مسیر شاهد تحقق شعار ایده‌های نو و تحول در محتوا باشیم.

صوفی با اشاره به برگزاری کارگاه‌های آموزشی مینی فیچر و آنونس خدمات عمومی در روزهای پیش از جشنواره افرود: این‌ها قالب‌های مفید و قابل استفاده‌ای است. قبل‌تر هم از این قالب‌ها در رادیو استفاده می‌شده، اما برنامه‌ساز همه مولفه‌های این کار‌ها را رعایت نمی‌کرده است. با کلاس‌های آموزشی که پیش از جشنواره با حضور استادان خارجی برگزار کردیم، آثار تولید شده در این زمینه بررسی شد و برنامه‌سازان نقاط ضعفشان را برطرف کردند.در دوازدهمین جشنواره بین‌المللی رادیو که در زیبا کنار برگزار شد نیز شاهد رقابت تهیه‌کنندگان در دو بخش تازه متولد شده (psa آنونس عام‌المنفعه) و مینی فیچر بودیم.

امسال 20 اثر در رشته آنونس به جشنواره رسید که شش اثر خارجی و 14 تا هم ایرانی بود. از این تعداد در مجموع شش اثر برگزیده شد. پیش از برگزاری جشنواره نیز دوره‌های آموزشی برگزار شد و استادان خارجی این رشته‌های جدید را تدریس کردند.

این استادان در کلاس‌هایشان نمونه کارهایی در قالب آنونس آوردند که مربوط به دهه 80 میلادی انگلستان بود. اما آثار برنامه‌سازان ایرانی همگی در یک ساله اخیر تولید شده بود.

رضوی‌نژاد، دبیر دوازدهمین جشنواره بین‌المللی رادیو با اشاره به برگزاری جشنواره psa رادیو سلامت در سال گذشته می‌گوید: پرداختن به این قالب پس از برپایی جشنواره افزایش یافت. این قالب با ماهیت شبکه سلامت خیلی هماهنگ بود. البته psa فقط محدود به حوزه سلامت نمی‌شود. در حوزه‌های اخلاقی و اجتماعی هم می‌توان psa ساخت. هر آنچه عام‌المنفعه باشد و تبلیغ تجاری نباشد به psa مربوط می‌شود.

تهیه‌کنندگان در شبکه‌های خارجی برای ساخت برنامه در این قالب هزینه‌های کمی می‌گیرند، چون به آن به عنوان یک کار خیریه نگاه می‌کنند.

مثلا استاد راسل در کلاس‌های آموزشی توضیح می‌داد که ایستگاه رادیویی برای پخش یک psa، 200 دلار گرفته است.

در حالی که اگر این کار تبلیغاتی بود 2000 دلار دریافت می‌کرد. شبکه‌های دنیا ملزمند که این‌گونه کارها را با 80 درصد تخفیف پخش کنند.

وی با اعلام این خبر که در جشنواره سال آینده قالب پروموشن هم جزو رشته‌ها قرار می‌گیرد، تاکید می‌کند: جینگل هم یکی دیگر از قالب‌هایی است که به جشنواره سال آینده اضافه می‌شود. جینگل یک اثر صوتی است که شبکه را معرفی می‌کند. مثلا در رادیو ایران یک جینگل داریم که می‌گوید شبکه ایرانی، صدای ملی جینگل نباید بیشتر از پنج ثانیه زمان داشته باشد. این آثار دستمایه‌های خوبی برای معرفی ایستگاه‌های رادیویی است.

رضوی‌نژاد با بیان این که Psa مخفف سه کلمه آنونس خدمات عمومی است می‌گوید:‌ به عنوان مثال یک اثری در حد 90 ثانیه تولید می‌شود که تبلیغات تجاری ندارد، اما محتوایی آموزشی را ارائه می‌کند. مثلا توصیه می‌کند که بهداشت را رعایت کنید. مینی فیچر خبری است که ساده بیان نمی‌شود و به صورت داستان‌وار و مصداقی روایت می‌شود. مثلا شما یک نفر را که داخل اتفاق است، گیر می‌آورید و به صورت داستانی می‌گویید چه بر سرش آمده است. این قالب‌ها در کشورهای دیگر رایج هستند. برنامه‌سازان داخلی کشور هم این برنامه‌ها را پیشتر می‌ساخته‌اند، اما همه مولفه‌هایش را رعایت نمی‌کرده‌اند.

مرضیه طبرستانی، یکی از منتخبان بخش psa می‌گوید: من آنونسی را به سفارش راهنمایی و رانندگی تهیه کرده بودم که در زمان 23 ثانیه درباره تصادفات جاده‌ای هشدار می‌داد. این برنامه از زبان کودکی که پدرش پشت فرمان خوابش برده بود و تصادف می‌کرد، روایت می‌شد.

به گفته این تهیه‌کننده Psa بین برنامه‌سازان ایرانی به آنونس مشهور است و در رادیو‌های خارجی در صورتی به یک کار psa می‌گویند که محتوایش را یک شرکت غیرتجاری سفارش داده باشد؛ اما در ایران این تفکیک وجود ندارد. در رادیوی ما بین آنونس و پروموشن تفاوت قائل هستند. پروموشن تبلیغ یک برنامه رادیویی است؛ یعنی توضیح می‌دهد یک برنامه رادیویی از چه بخش‌هایی تشکیل شده است.

طبرستانی ادامه می‌دهد: در این دوره از جشنواره یک مدرس خارجی به نام راسل کارگاه آموزشی با عنوان psa برگزار کرد. در آنجا برنامه‌سازان متوجه شدند کارشان با آنچه باید باشد چقدر تفاوت دارد. راسل معتقد بود که ایرانی‌ها خلاقیت خوبی در ساخت آنونس دارد. اما مشکلشان این است که خیلی در محتوای پیام اغراق می‌کنند. مثلا در کلاس از ما خواست که درباره خطرات یک آب‌نبات آلوده به سرب آنونس بسازیم. راسل می‌گفت آنونس‌هایی که شما با محوریت این موضوع ساخته‌اید، هشدارش در حد انفجار یک بمب است!راسل همچنین تاکید می‌کرد که همیشه ساده‌ترین بهترین است. یک برنامه هر چقدر ساده‌تر باشد مخاطب راحت‌تر با آن ارتباط برقرار می‌کند.

الهه بیات نیز یکی از برگزیدگان جشنواره در رشته psa است که با موضوع تحکیم خانواده کار تولید کرده است.او می‌گوید: این برنامه از زبان یک کودک در زمان 100 ثانیه بیان می‌شد. قانونا آنونس خدمات عمومی می‌تواند 90 ثانیه باشد، اما هیات انتخاب به خاطر نو بودن این قالب برنامه‌سازی در ایران این 10ثانیه را ارفاق کرد.

به گفته این تهیه‌کننده، امسال اولین سالی است که این قالب‌های برنامه‌سازی مثل psa، مینی فیچر، جینگل و پروموشن وارد ادبیات رادیویی ایران می‌شود. تمام این کارها در یک سال گذشته ساخته شده‌اند. آنونس با psa تفاوت دارد. psa باید خدمات عمومی را مطرح کند؛ اما آنونس می‌تواند مربوط به یک کالای تجاری باشد.

سال گذشته رادیو سلامت جشنواره psa را برگزار کرد و از برنامه‌سازان خواست با موضوع سلامت کار ارائه کنند. این جشنواره شروع خوبی برای برنامه‌سازی در این قالب بود.

بیات که در رشته مینی فیچر هم اثری را به جشنواره ارائه داده، می‌گوید: مینی فیچر یک مستند کوتاه شده است. برنامه‌ساز می‌تواند چکیده‌ای از یک مستند بلند را در قالب مینی فیچر بیاورد. در این قالب یک اتفاق به صورت مستقل بیان می‌شود.مینی فیچری که من ساختم، موضوعش درباره سرطان خون در کودکان (تالاسمی)‌ بود. در این مینی فیچر من با دختر مبتلا به سرطان، پزشک و خانواده‌اش صحبت کردم و توضیح دادم که این بیماری تا قبل از 5 سالگی قابل درمان است.

وی با اشاره به تفاوت کارهای ایرانی و خارجی در حوزه مینی فیچر توضیح می‌دهد:‌ ایرانی‌ها به دنبال پیچیدگی ساختاری و حاشیه‌سازی هستند و دوست دارند به کار زرق و برق بدهند. این پیچیدگی با ضرباهنگ بالا یا افکت‌های صوتی ایجاد می‌شود، اما برنامه‌های خارجی محتوا محور و ساده هستند. مثلا چند نفر دیالوگی می‌گویند و در اول و آخر برنامه هم موسیقی شنیده می‌شود؛ اما ایرانی‌ها با موسیقی بازی می‌کنند و با دستکاری صدا برنامه را مهم جلوه می‌دهند. استادی که در کلاس ما تدریس می‌کرد، می‌گفت این چیزها کمش هم زیاد است.

احسان رحیم‌زاده - گروه رادیو و تلویزیون