حرکت روی خط زندگی

طراحی لالینا، شخصیت اصلی فیلم بسیار جالب است. آناتومی کاریکاتورگونه او بدون هیچ جزئیاتی در صورت و چهره بدیع و بی‌همتاست.

این شخصیت تنها از نیمرخ به نمایش درمی‌آید و با این‌که جزئیات حالات صورت در آن به کار نرفته است، اما عکس‌العمل‌هایی گویا و ویژگی‌هایی روان‌شناسانه دارد.

دیگر شخصیت‌های این مجموعه نیز دارای همین ویژگی‌ها هستند. هرچند حیوانات، اشیا و حتی محیط‌های مختلفی که آقای خط در آن قرار می‌گیرد، همگی انتزاعی و به سبک خاص خود فیلم است، اما آنها نیز گویا و جذاب هستند.

آقای خط، قسمتی از خط سفیدی است که دنیای او را تشکیل می‌دهد. در واقع می‌توان گفت آقای خط، زاده یک خط افقی سفید است که تا بی‌نهایت ادامه دارد و هر کجا این خط قطع شود، زندگی او نیز متوقف می‌شود.

کارگردان دنیایی را خلق می‌کند که نقش آفرینندگی او در آن بخوبی نمایان است. طراح که تنها دست او را در کادر می‌بینیم، هر زمان اراده می‌کند، موجودی را در مقابل آقای خط قرار می‌دهد یا خط زندگی او را قطع کرده و او را از حرکت بازمی‌دارد و در این میان، آقای خط گاهی با اعتراض و گاهی با التماس از او کمک می‌خواهد.

حضور دست طراح هر چند وقت یک‌بار، در کادر زندگی آقای خط سرگرم‌کننده و جذاب است، اما این نکته را نیز به بیننده گوشزد می‌کند که دنیای آقای خط غیرواقعی است؛ دنیایی که بی‌انتها می‌نماید و هرچه آقای خط در آن پیش می‌رود، به پایان نمی‌رسد، اما می‌تواند تنها با یک اشاره کوچک طراح خاتمه یابد.

از آنجا که انیمیشن وسیله مناسبی برای به تصویر کشیدن دنیای درون، رویاها و توهمات اشخاص است انیماتور می‌تواند با ایجاد بستری مناسب به ارضای تمایلات درونی خود بپردازد. در مجموعه انیمیشن لالینا نیز کارگردان بخوبی از این ویژگی فعال در انیمیشن استفاده می‌کند و با خلق دنیایی که خود در آن حضوری پررنگ دارد، علت به وجود آمدن اتفاقات پیش آمده برای مخلوق خود می‌شود.

او می‌تواند دنیای خود را شاد و سرزنده کند یا برعکس فضایی غمگین و افسرده را بر آن حاکم گرداند بنابراین کارگردان حس و حال درونی خود را ضمن نمایش داستان زندگی مخلوقش بروز می‌دهد.

یکی از ویژگی‌های انیمیشن لالینا، سادگی بیش از حد آن است؛ به گونه‌ای که غیر از آناتومی کارتونی شخصیت‌های آن، جذابیت بصری دیگری ندارد، چراکه فضای کلی اثر، تک‌رنگ و ساده است و شخصیت‌های آن نیز فقط خطوط محیطی سفید دارند، اما با این حال برای طیف وسیعی از مخاطبان جذاب و سرگرم‌کننده است. شاید علت محبوبیت این انیمیشن را بتوان در داستان‌پردازی قوی آن جستجو کرد.

در هر قسمت، مخاطب خود را آماده مواجهه با اتفاقات کمیکی می‌کند که در فضایی کاملا متفاوت با تجربیات او رخ می‌دهد. دنیای خطی ساده آقای خط حتی با خارج شدن خط افقی زندگی او، از حالت مستقیم به مایل تغییر می‌کند و متفاوت می‌شود.

اتفاقات ساده اینچنینی سبب می‌شود آقای خط آماده ماجراجویی و خلق موقعیت‌های جذاب و دوست‌داشتنی شود.

دیالوگ‌های نامفهوم آقای خط به یمن حالات و حرکات دقیق بدن او کاملا قابل درک است. در بیشتر مواقع هم مخاطب دیالوگ‌های آقای خط، طراح است و تماشای دنیای صمیمی این خالق و مخلوق و ارتباط عمیق بین آنها موجب لذت وافر مخاطب می‌شود.

امروزه تولید انیمیشن با کمک رایانه به صورت روزافزونی در حال افزایش است. «انیمیشن کامپیوتری، هنر به وجود آوردن تصاویر متحرک با استفاده از کامپیوتر است.

این تکنیک زیرمجموعه گرافیک کامپیوتری و انیمیشن است. حال آن‌که انیمیشن سنتی که از آن به نام‌های انیمیشن‌ کلاسیک و انیمیشن دستی نیز نام برده می‌شود، قدیمی‌ترین و از نظر تاریخی پرطرفدارترین نوع انیمیشن می‌باشد. در این تکنیک هر فریم با دست طراحی می‌گردد.» (انیمیشن سنتی یا کامپیوتری؟، اسفندیار احمدیه، مجموعه مقالات نخستین همایش انیمیشن ایران، ص 380)

لالینا به روش سنتی تولید شده است. در واقع فلسفه انیمیشن سنتی در مجموعه لالینا به زیباترین شکل به نمایش درآمده است.

کاواندولی با طرح یک گرافیک زیبا به بنیادی‌ترین ارتباط بین دست هنرمند و طراحی پرداخته است. دنیای روان و شناور دوبعدی خط در دستان هنرمند است. حضور مداوم دست به مخاطب یادآوری می‌کند این دنیای خیالی که از آن لذت می‌برید، حاصل تراوشات ذهنی هنرمند است.

استفاده از تکنیک سنتی یا دستی نیز در انتقال این مفهوم تاثیر بسزایی دارد، چراکه می‌توان یکی از تفاوت‌های اساسی آثار کامپیوتری با آثار کلاسیک را ـ به‌‌رغم تمام پیشرفت‌های تکنیکی و کیفی به وجود آمده ـ فقدان روح اثر دانست.

البته میان آثار خلق شده با تکنیک انیمیشن کامپیوتری نیز می‌توان آثار ارزشمند و ماندگاری یافت، اما بحث بر سر نسبت این آثار به کل آثار تولیدی انیمیشن و ماندگاری ارتباط آثار جدید با مخاطبان است. «روح اثر، عشق آفریننده اثر به کار خود، انتقال بخشی از احساس خود با این عشق به آثار به وجود آمده و تاثیر متقابل این عشق بر مخاطب می‌باشد.» (همان)

در مجموعه انیمیشن لالینا روح اثر بخوبی به مخاطب منتقل می‌شود و می‌توان گفت یکی از اصلی‌ترین علل ماندگاری این اثر و موفقیت آن در سطح جهانی نیز حضور نیرومند این احساس است.

و بالاخره این‌که لالینا مجموعه‌ای است که وجهه سرگرم‌کننده آن بر وجهه آموزشی‌اش غالب است، هرچند خلاقیت، سادگی و گرافیک جذاب اثر کاملا تاثیرگذار و آموزنده است، اما این مهم در نگاه نخست تحقق نمی‌یابد و نیازمند تداوم و تکرار است تا بتواند تاثیر عمیق و ماندگاری بر ذهن و ضمیر مخاطب داشته باشد.

از این گذشته، مخاطب این تاثیر تنها گروه سنی بزرگسالان یا علاقه‌مندان به وجوه تکنیکی ساخت انیمیشن هستند و نیز کسانی که بداعت و خلاقیت در خلق اثر هنری بهترین دلیل برای جلب توجه آنهاست.

این در حالی است که مخاطبان کودک تلویزیون بیشتر با محتوا و مضمون انیمیشن‌های تلویزیونی ارتباط برقرار می‌کنند و فرم و ساختار شکلی برای آنها تنها رنگ و لعابی ظاهری است که به فضای کلی اثر علاقه‌مندشان و انیمیشن را در نظر او جذاب و دیدنی می‌کند.

لالینا اگرچه برای هر گروه سنی از کودکان و نوجوانان به اندازه کافی جذاب و دوست‌داشتنی است، اما جز در لایه‌های زیرین خود، امکان انتقال مضامین آموزشی و تربیتی را به کودک ندارد.

حال این‌که چنین ویژگی‌ای، مزیت مجموعه محسوب می‌شود یا نقص آن، به طرز تلقی ما از شایستگی‌های اثر هنری و نوع مواجهه‌ گروه‌های سنی مختلف مخاطبان با آثار تولیدی بخصوص پویانمایی‌های کودکانه ـ که از معدود آثار هنری متعلق به کودکان و نوجوانان به شمار می‌آید ـ بستگی دارد.

درباره کارگردان