پل‌های‌تاریخی‌در‌مسیر‌گردشگران

سفر فرصتی است برای رهایی از روزمرگی‌های زندگی مدرن و هیاهوی سرسام‌آور آن، سفر گریزی است به لحظاتی که به موضوعات دیگری بیندیشی و تجربیات تازه‌ای را لمس کنی.

برای سفر‌های داخلی بهتر است از وسایل نقلیه زمینی مثل اتومبیل، اتوبوس یا قطار استفاده کرد چون سفر با هواپیما را نمی‌توان یک سفر کامل توصیف کرد، وقتی به یکباره وارد یک اتاقک آهنی می‌شوید و بدون هیچ تصوری از مسیر طی شده و موضوعات جاری در آن در مقصد پیاده می‌شوید. سفر با هواپیما مثل خوردن غذای رستوران در خانه است... . برای یکی دو بار بد نیست، اما فلسفه رستوران با آشپزی در منزل فرق می‌کند! در منزل باید غذا را آرام آرام تهیه کرد... با مواد اولیه پخت در تماس بود و مرحله به مرحله آن را چشید. سفر زمینی هم همین گونه است. مرحله به مرحله مسیر را لمس می‌کنید و پیش می‌روید... طعم فرهنگ‌های بین راه را می‌چشید. به این دلیل است که توصیه می‌کنیم برای سفر‌های داخلی از مسیرهای زمینی استفاده کنید. البته زمان هم فاکتور مهمی است که باید برای آن برنامه‌ریزی کرد. اگر واقع بینانه نگاه کنیم در ایران کمتر می‌شود تمامی جاذبه‌های سفر را در کنار هم داشت. مثل امکانات رفاهی، طبیعت، مراکز خرید و آثار باستانی و تاریخی و... را، اما با یک برنامه‌ریزی منظم می‌شود این شرایط را مدیریت کرد و با توجه به شرایط، از حداکثر امکانات بهره برد.

بسیاری از ما تاکنون به دلایل مختلف سفرهای متعددی به استان‌های غربی ایران داشته‌ایم. لرستان، کردستان، ایلام، چهارمحال و بختیاری و کرمانشاه. یکی از چشم‌اندازهای رایج در جاده‌های این استان‌ها، وجود پل‌های تاریخی متعددی است که در دوره‌های مختلف (عموما دوره ساسانی ـ 241 تا 651 میلادی) ساخته شده و نشان از تکنیک و هنر پیشرفته و درایت‌ مردمان این سرزمین در روزگاران کهن دارد. آثاری که بسیاری از آنها همچنان پایدار و استوار بر گذرگاه‌ها و رودها باقی‌مانده‌اند و نظاره‌گر مردمانی هستند که در بیشتر مواقع با بی‌تفاوتی از کنارشان گذر می‌کنند.

امروزه در مبحث مدیریت شهری، پل را سازه‌ای برای عبور از موانع فیزیکی می‌دانند تا ضمن استفاده از فضا بتواند عبورومرور و دسترسی به اماکن را تسهیل کند.

واژه پل که در پهلوی به صورت (Puhl)‌ آمده، در زبان فارسی به صورت پل نیز به کار رفته است.

ساخت پل‌های سنگی به دوران قبل از رومی‌ها برمی‌گردد که در خاورمیانه و چین پل‌های زیادی به این شکل برپا شده است.

در ایران نیز ساختن پل‌های کوچک و بزرگ از زمان‌های بسیار قدیم رواج داشته و پل‌هایی نظیر: سی و سه پل، پل خواجو و پل کرخه بیش از 400 سال قدمت دارند. در زبان عربی واژه‌های جِسر و قنطره به معنای پل است؛ با این که لغت‌شناسان عرب این دو واژه را به یک معنا گرفته‌اند، در عین حال تفاوت‌هایی هم میان آنها گذاشته‌اند و قنطره را به معنای پل سنگی یا آجری (قوس‌دار) گرفته‌اند.

احتمالا قدیمی‌ترین و ابتدایی‌ترین شکل پل به زمانی بازمی‌گردد که بشر توانست با استفاده از تنه درختان و سنگ‌های بزرگ، امکان عبور از نهرها، دره‌ها و مسیل‌ها را فراهم آورد.

از این رو ساخت پل و استفاده از آن در مناطق کوهستانی و دارای عوارض طبیعی، بیش از نواحی مسطح و کویری معمول بوده است.

قدیمی‌ترین پل قوسی در ایران که آثار آن تاکنون نیز بر جای مانده، پلی است که اورارتوها در قرن هشتم پیش از میلاد بر رود ارس بنا کردند.

از دوره هخامنشی نیز پل‌های قوسی باقی مانده است. باستان‌شناسان انگلیسی یکی از این پل‌ها را که در قرن چهارم و پنجم پیش از میلاد در پاسارگاد ساخته شده، شناسایی کرده و از زیر خاک بیرون آورده‌اند.

این پل با 16 متر پهنا روی 3 ردیف پایه، هر ردیف شامل 5 ستون سنگی، بنا شده و سطح روی آن از چوب بوده است. در دوره ساسانی پل‌های متعددی در ایران ساخته شد. پل و سد بیستون، بند قیصر (پل والرین) در شوشتر، پل کشکان روی رودخانه کشکان در 52 کیلومتری خرم‌آباد، پل شکسته خرم‌آباد یا طاق پیل یا «پل شاپور» در خرم‌آباد و پلدختر در شمال غربی اندیمشک از پل‌های عهد ساسانی هستند.

قدیمی‌ترین پل و سد دوره اسلامی را بند امیر می‌دانند که در 15 کیلومتری جنوب تخت جمشید واقع است و در زمان آل بویه ساخته شده است.

بیشتر پل‌های قدیمی ایران در واقع پل ـ‌ بند به شمار می‌رفته‌اند، یعنی پل‌هایی بوده‌اند که به صورت سد عمل کرده و آب را تا سطحی بالا می‌برده‌اند و قابل جاری شدن به زمین‌های پیرامون می‌کرده‌اند.

همچنین هنگام سیلاب این پل‌های بند گونه تا اندازه‌ای کار کنترل سیل را انجام می‌داده و گاهی نیز به گونه انبارهای آب عمل می‌کرده‌اند. بیشترین استفاده از پل برای عبور و مرور، رد کردن سیلاب‌ها، بالا بردن سطح آب رودخانه و نگهداری آب و گاهی نیز نیرودهی بوده است. علاوه بر این هدف‌های فنی، ساختمان پل‌ها در ایران همواره با توجهی خاص به جنبه‌های هنری و زیبایی پل نیز همراه بوده و این نقطه‌نظر در آثار بر جای مانده از بعضی از پل‌های قدیمی به خوبی منعکس شده است.