تمرین ‌گفت‌وگو در برنامه تلویزیونی

نه. من گاهی وقت‌ها هم در یک گفت‌وگو هیچ سوالی نمی‌پرسم.

یکی از وظایفش بله. به تناسب شرایط هر کدامش ممکن است سخت باشد. من از این حکم‌های کلی ندارم. بستگی دارد چه گفت‌وگویی می‌خواهم بکنم و به چه چیزی باید جواب بدهم.

امیدوارم من را با همه برنامه‌ها به خاطر بیاورند. البته من برنامه‌هایی ساخته‌ام که خودم در آنها حرفی نزده‌ام. اتفاقا تعداد این‌جور برنامه‌هایم بیشتر است. اگر بحث هویت فردی را دارید ترجیح من ساخت یک برنامه است تا اجرایش. بنابراین دوست دارم به عنوان تهیه‌کننده یک برنامه حرف بزنم تا مجری‌اش.

بستگی به قابلیت‌های فردی یک نفر دارد. اصلا به نظر من حکم دادن‌های این‌جوری غلط‌ترین کار ممکن است. این‌که حکم بدهیم تهیه‌کننده مجری باشد یا نباشد غلط است. در دنیا، هم مجری تهیه‌کننده داریم و هم مجری که فقط مجری است.

قبل از این که اجازه بدهیم هم می‌توانیم ارزیابی کنیم.

من در روزنامه‌ها خواندم. در فضای اداری چنین چیزی ندیدم. چنین حکم دادن‌هایی اساسا غلط است. عملا هم این‌گونه نیست و در حال حاضر خیلی‌ها همزمان چند مسوولیت را انجام می‌دهند.

این اسم به جهات مختلف متناسب با اهداف برنامه است. من برنامه‌هایی ساختم که تا آخرین لحظه اسمش را پیدا نکرده‌ام. برنامه‌هایی هم ساخته‌ام که از اول از یک اسم شروع شده است. اسم پارک ملت را خیلی دوست دارم. برخلاف اسم مردم ایران سلام که آن را چندان دوست ندارم. آن موقع اسم بهتری به ذهن‌مان نرسید.

شبکه یک برنامه‌ای شبانه با موضوعات فرهنگی و اجتماعی می‌خواست. نتیجه‌اش شد برنامه پارک ملت.

جواب این سوال را می‌دانستیم. معلوم و روشن است که نمی‌توانیم گفت‌وگو کنیم. ما می‌خواستیم امکان تمرین گفت‌وگو را به وجود بیاوریم.

در 40-30 درصد از برنامه‌هایمان ترکیبی از افراد مختلف را داشتیم. آن برنامه و خیلی برنامه‌های دیگر.

اصلا وارد این حوزه‌ها نشویم. من کاملا مبتنی بر اعتقادات دینی حرف می‌زنم. چندان کاری به نظریه‌پردازان غربی ندارم.

اتفاقا شهرت من بیشتر به برنامه‌های چالشی برمی‌گردد.

من با آن برنامه‌های چالشی مخالفم. عیب‌جویی و تمسخر حرام است. خیلی از اینها در برنامه‌های چالشی اتفاق می‌افتد. این برنامه‌ها دعواها را تشدید می‌کنند. این‌جوری نیست که اگر مجری چالش ایجاد کند محبوب بشود. یکی از محبوب‌ترین مجری‌ها آقای آتش‌افروز است. ایشان هیچ چالشی به آن معنا ایجاد نکرده است. یکی از بهترین گفت‌وگوکننده‌ها آقای اسماعیل میرفخرایی است. ایشان هم هیچ چالشی ندارد. منظورم از چالش معنای متداول این روزهاست وگرنه تضاد یکی از عناصر اصلی گفت‌وگوست.

همه کار ما این است که تبلیغ ادب کنیم وگرنه چرا اینجاییم. اگر غیر از این باشد باید برویم مودب بشویم و برگردیم.

با تربیت خوب. مجری باید خوب تربیت شده باشد.

ادب همه جا ادب است. آدم هر جا که هست باید مودب به آدابی باشد. شما باید در یک بستر تربیتی مناسب رشد کرده باشید. با بخشنامه و خط‌کشی اتفاقی نمی‌افتد. چیزی مثل ادب به اندازه‌ای از شما بروز پیدا می‌کند که در درونت شکل گرفته باشد. وگرنه با توصیه در منش ما ادب شکل می‌گیرد. اخلاق رسانه‌ای منفک از اصول کلی اخلاق نیست. شما نباید دروغگو باشید. شما چه نانوا باشید و چه سردبیر خبر دروغ نمی‌گویید. ولی اگر اساسا دروغ نگفتن موضوع جدی در زندگی‌تان نباشید ممکن است سردبیر خبر باشید و دروغ هم بگویید. ممکن است فکر کنید دروغ گفتن به نفع ملت است. در حالی که دروغگویی به نفع هیچ ملتی نیست.

در هیچ کجای دنیا هیچ کس یک گوینده یا یک مجری را بازیگر نمی‌داند.

نه چنین چیزی نمی‌گویم. این نگفتن من به حوزه اخلاق برمی‌گردد. شما وقتی وارد خانه‌ات می‌شوی نباید گرفتاری‌هایت را به همسرت منتقل کنی. آیا دارید بازی ‌می‌کنید؟ نه. این بخشی از شخصیت شماست. شما یک روز خسته‌کننده دارید، اما شب باید به مراسم عروسی بروید. آیا شما بازی کرده‌اید؟ بخشی از اخلاق این است که شما باید خشمت را کنترل کنی.

خیلی زیاد. من شب‌هایی برنامه داشتم که مادرم روی تخت بیمارستان بوده‌اند. یکی از بستگان نزدیکم فوت کرده بود. در شب‌هایی بحران شدید مالی داشتیم. همکاران دیگر من هم همین‌طوری هستند. یک وقت‌هایی با سختی‌ها و بحران‌های فراوان، با نشاط و آرامش مقابل ملت نشسته‌ایم.

غایت تولد انسان اخلاق است. آدم‌ها آمده‌اند که اخلاقی‌تر بشوند. پیامبر خدا هم که باشد وقتی از دنیا می‌رود باید اخلاقی‌تر برود. من نمی‌توانم بگویم من رسانه‌ای هستم. اخلاق چه ربطی به من دارد؟ برای من رسانه‌ای اخلاق باید مهم‌تر باشد. هرگونه رفتار من می‌تواند منتشر شود و بر گروه زیادی تاثیر بگذارد.

من هیچ وقت ننشسته ام این طوری دسته‌بندی کنم. مثلا احترام به بزرگ‌تر خیلی مهم است. ویژگی‌های رسانه‌ای فرع بر اخلاق است. احترام به آدم عالم،‌ راست گفتن، چاپلوسی نکردن و خیلی چیزهای دیگر مهم است. مرز باریکی است بین چاپلوسی و احترام. گاهی وقت‌ها چون می‌ترسیم متهم به چاپلوسی شویم احترام نمی‌گذاریم.

البته تا به حال چنین چیزی نشنیدم و معتقدم اگر نصیحت با آدابش همراه نباشد مفید نخواهد بود. وظیفه رسانه نصحیت کردن است. ولی مگر نصیحت فقط یک شکل دارد؟ مگر نصیحت آداب ندارد؟ نصیحت یعنی یادآوری یک امر مثبت به نحوی که موثر بیفتد. وگرنه که دیگر نصیحت نیست. اگر شما از من متنفر شوید، من نصیحت نکرده‌ام. نصیحتی که باعث رشد هر دوتای ما شود و تمام آداب نصیحت در آن رعایت شده باشد وظیفه تلویزیون است.

بله، فراوان. همه برنامه پارک ملت نصیحت است. تیتراژ ما پر از نصیحت است. مستندها و گفت‌وگوها هم همین‌طور.

آن تیتراژ پر ازنصیحت است. در آن تصاویر همه رفتار اخلاقی دارند. آن تصاویر حال خوب با هم بودن دارد. به یک سمت رفتن دارد. نما به نمایش نصیحت دارد.

می‌شود این فهرست را کامل‌تر کرد. برنامه باید کارگردانی خوب هم داشته باشد. ایده‌های خوب هم داشته باشد. حرف‌های خوب هم باید داشته باشد. می‌توانیم این اجزا را در یک نردبان ارزشی قرار بدهیم و بگوییم در این برنامه تیتراژ یا دکور مهم‌تر است. نمی‌توانیم مطلق صحبت کنیم.

یعنی ایده خوبی وجود داشته باشد و خوب هم بیان شود. موضوع خیلی از برنامه‌ها جدی و حیاتی نیستند. موضوعات نویی نیستند. مسائل حقیقی مردم نیستند. بنابراین شما میل به پیگیری برنامه ندارید یا این که بد بیان می‌شوند. نحوه ارائه هم مهم است.

همه اینها که گفتید خوب است. ما باید کاری کنیم که آدم‌ها نسبت به هم محبت پیدا کنند. اگر این مفهوم تبدیل به جملات مکرر شود فایده‌ای ندارد. شما باید این مفهوم را تبدیل به ایده و تصویر کنید.

مثال می‌زنم. مثلا ما قرار است ما یکسری وله بسازیم. در این وله‌ها باید نگاه‌های مهربان وجود داشته باشد. برای ما صورت خیلی مهم است. چون به دنبال آرامش و مهربانی هستیم. به دنبال این‌جور صورت‌ها می‌گردیم. موسیقی‌ای که در روح مخاطب تنش ایجاد کند، موسیقی مناسبی نیست. ممکن است شما مستندی داشته باشید که اقتضایش موسیقی فوق‌العاده هیجان‌انگیزی باشد. دکور نباید شلوغ باشد و ذهن مخاطب را به هم بریزد. ما در ایران خیلی از این اجزا را بلد نیستیم. نمی‌توانید به یک کارگردان تلویزیونی بگویید وقتی شما یک گفت‌وگوی انتقادی را کارگردانی می‌کنید باید قاب‌هایتان با همیشه تفاوت داشته باشد. در حال حاضر حداکثر در ضرباهنگ و جای کات زدن‌ها تفاوت دارد.

وظیفه من بستن جدول پخش تلویزیون نیست. این کار را مدیران انجام می‌دهند.

من باید به این نکته توجه کنم که همزمان با من چه برنامه‌هایی پخش می‌شود. ولی من دخالتی در جابه‌جایی آنها ندارم. مدیران شبکه‌ها باید این برنامه‌ها را درست بچینند. طبیعی است که من تلاش می‌کنم برنامه من تکرار شبکه‌های دیگر نباشد. به صرف این که آنجا هم گفت‌وگوست و اینجا هم گفت‌وگو، 2 برنامه شبیه به هم نمی‌شوند. در شبکه‌های اروپایی ساعت 10 شب بیش از 10 برنامه ورزشی پخش می‌شود. ممکن است همزمان مسابقه داشته باشند یا فیلم پخش کنند. من گاهی وقت‌ها با توزیع برنامه موافقم و گاهی وقت‌ها با همزمانی. این ساده‌انگارانه است که مطلق بگوییم چرا همه شبکه‌ها اخبار دارند. وقتی این کار غلط است که همه بخش‌های خبری عین هم باشند. در چنین شرایطی پخش همزمان اینها باهم غلط است.

من نمی‌دانم گفت‌وگو محورهای دیگر چه چیزی پخش می‌کنند. توضیح بدهید تا تفاوتش را بگویم. شما ممکن است یک برنامه گفت‌وگو‌محور پزشکی داشته باشید. پارک ملت با این برنامه گفت‌وگو‌محور متفاوت است.

من با آدم‌های سیاسی هم گفت‌وگو کردم. اما هیچ بحث سیاسی با آنها نداشتم. شما می‌توانید با یک ورزشکار حرف بزنید. گفت‌وگوهای ورزشی ما شبیه به برنامه‌های ورزشی نبوده است. هیچ شباهتی نداشته است.

ما به دستمزد به عنوان یک امر فرهنگی می‌پردازیم نه یک امر اطلاعی یا یک امر زرد. من با سینماگران هم حرف می‌زنم. اما بحث‌های من هیچ شباهتی با برنامه هفت ندارد. نقاط همپوشانی وجود دارد که طبیعی است. من وقتی درباره فیلم فجر صحبت می‌کنم بالاخره یک اطلاعی می‌دهم. اینها طبیعی است. اما غایت گفت‌وگو فرق دارد. شما وقتی گفت‌وگوهای ورزشی ما را می‌بینید چه حالی پیدا می کنید؟ اگر شبیه این گفت‌وگو با همان فرد در شبکه یک یا 3 انجام شود آنجا چه حالی پیدا می‌کنید؟ آنجا شما تحلیل‌های فنی می‌شنوید. ما هیچ وقت وارد این بحث‌ها نمی‌شویم. شما ممکن است در آنجا متاسفانه بحث‌های زرد و خاله زنکی و حاشیه‌ای بشنوید. در برنامه ما هیچ وقت چنین حرفی نشنیده‌اید. سعی من این است که به یک فضای اخلاقی آرام کم‌تنش مهربانانه برسم. تعداد موضوعات جهان در این دسته‌بندی‌های کلی خیلی کم است. پس ما باید فقط سه تا برنامه بسازیم؟ هدف‌گذاری‌ها فرق می‌کند. سعی می‌کنیم همه اقشار مردم بتوانند از برنامه‌های ما استفاده کنند. البته گروهی هستند که از فوتبال متنفرند. من در این برنامه نمی‌توانم با آنها کاری کنم.

نه من جایگزین هیچ کس نشده‌ام.

پارک ملت با مردم ایران سلام فرق می‌کند. مقایسه‌اش چیز خوبی نیست. شما می‌توانید پارک ملت را با برنامه خانواده هم مقایسه کنید. چرا با آن برنامه مقایسه نمی‌کنید؟‌ چرا با برنامه نود مقایسه نمی‌کنید؟ من قبول دارم که سازنده هر دو برنامه یک نفر است، ولی هر برنامه‌ای یک کارکردی دارد. ما از برنامه‌سازان باید همیشه تفاوت بخواهیم. چرا مشابهت می‌خواهیم؟ اگر در ‌ دوره‌ای امر موفقی اتفاق افتاده چرا به من فشار می‌آورید آن را تکرار بکنم؟ شما باید وقتی یقه من را بگیرید که شبیه همان برنامه را کار کنم. من هیچ وقت قصد ادامه مردم ایران سلام را نداشتم و همیشه از این که دوباره‌ برنامه‌ای را بسازم فرار می‌کردم. بعلاوه این که اقتضای صبح و شب متفاوت است. هدف‌گذاری برنامه‌های صبح و شب متفاوت است. در عین حال برنامه پارک ملت قرار بود‌ چیز دیگری باشد. نه این چیزی که الان می‌بینید. عملی نشد.

بله. من هم حق دارم توضیح بدهم برنامه‌ای که می‌خواستم بسازم این چیزی نیست که شما دارید می‌بینید.

آن برنامه باید ساخته شود. آن برنامه نه دکورش این بود و نه تیتراژش. قرار نبود رضا شهیدی‌فرد تنها آدم حاضر در استودیو باشد. قرار بود شکل‌های دیگری از برنامه‌سازی اجرا شود. در آن برنامه افراد ثابتی حضور داشتند. از افراد ثابت دکتر یزدانی باقی ماندند و آقای شهاب مرادی. ما به خیلی ماجراهای عجیب و غریب و پیچیده برخوردیم. قرار بود نزدیک 30 نفر از اندیشمندان حوزه‌های مختلف در برنامه ما حضور داشته باشند. ‌ تعدادی از آنها قبول نکردند به تلویزیون بیایند.‌ تعدادی را هم تلویزیون نپذیرفت. بنابراین آن طرح شکست خورد. این اتفاق دقیقا در شروع برنامه افتاد. زمانی که من مجبور بودم شروع کنم و 90 درصد آن افراد را از دست داده بودم. من به دنبال این بودم که بتوانم آن طرح را اجرا کنم. ولی تا حالا نشده است. بنابراین چیزی که شما می‌بینید یک طرح دیگری است که ما مجبور شدیم در بازسازی برنامه اجرایش کنیم.

نه. به خاطر این بود که کارهای دیگری داشتم.

کار شخصی. یک برنامه ترکیبی با یک تولید 6 ماهه تا یکساله می‌تواند اجرا بشود. فرآیند طراحی دکور برنامه پارک ملت 6 ماه طول کشیده است. اما سرانجام هم آن چیزی نبود که ما می‌خواستیم. آخرالامر طرحی پیدا کردیم که متاسفانه خیلی بد اجرا شد. به نظر من دکور برنامه ما دکور خیلی بدی است. این دکور با ذهن من خیلی فاصله دارد. رنگ سفید با این حجم غلط است. قرار نبود المان‌هایش اینقدر کم باشد. باید المان‌های کاربردی می‌داشت. مبلمانش غلط است. امیدوارم دکور خوبی بسازیم و من بگویم بیایید تفاوت این دو تا را ببینید.

هنوز برای پایانش تصمیمی گرفته نشده است.