مرده‌هایی ‌که در‌ منزل شسته ‌می‌شوند

عادت شستشو و غسل مردگان در منازل و مساجد در شهرستان گرمی (که در 100 کیلومتری شمال شهر اردبیل قرار دارد) که از گذشته در این منطقه رواج داشته، با وجود پیشرفت امکانات و رواج زندگی شهرنشینی و وجود غسالخانه همچنان بین مردم این منطقه رایج است.

برخی می گویند پرداخت هزینه برای شستشوی افراد متوفی در غسالخانه‌ها، یکی از دلایل شستشوی اموات در منازل است، اما بسیاری نیز معتقدند سیره پیشینیانشان، روش ناصوابی نبوده و آنها نیز لزومی برای سرپیچی و تعدی از آن نمی‌بینند.

این عده معتقدند این عمل آنها باعث آرامش روح امواتشان نیز می‌شود چراکه عیب و ایراد احتمالی جسم بی‌جان آنها از دیده کنجکاو غیر، در امان می‌ماند.

جالب این‌که این عقیده در حالی مطرح می‌شود که شستشوی بدن بی‌جان و برهنه اموات این منطقه در حیاط منازل یا مساجد و جلوی چشم خانواده، همسایگان و عزادارانی که برای مشایعت آمده‌اند، انجام می‌پذیرد و صدها جفت چشم نظاره‌گر شستشوی آنهاست ؛ در حالی که اگر این اموات در غسالخانه شستشو داده شوند، شاید تنها یک جفت چشم- یعنی غسال - پیکر آنها را دقیق ببیند.

البته غیر از موارد فوق دلایل دیگری نیز برای شستشوی مرده‌ها در منازل‌ وجود دارد. یکی از اهالی گرمی که هفته گذشته برای غسل پدر یکی از بستگانشان در مسجد محله سرچشمه به این مسجد آمده بود، در پاسخ به این سوال خبرنگار ما که چرا این مرحوم را در مسجد غسل و شستشو می‌دهند، می‌گوید: غسالخانه شهر با این محل فاصله زیادی دارد. چرا باید این همه راه را تا آنجا برویم و مرده‌مان را در آنجا غسل داده و دوباره به قبرستان برگردیم.

علی خاکزاد می‌افزاید: گرمی سه قبرستان دارد که تنها یکی از آنها دارای غسالخانه است و تنها کسانی مرده‌های خود را آنجا غسل می‌دهند که می‌خواهند همانجا آن را دفن کنند و بقیه مردم در خانه یا مسجد مرده خود را شستشو و غسل می‌دهند.‌

یکی دیگر از اهالی گرمی هم ضمن تایید شستشوی افراد متوفی در حیاط منازل و مساجد شهر می‌گوید: اینجا خانه و محله ماست و ما ترجیح می‌دهیم همین جا مرده‌هایمان را شستشو داده، غسل و کفن کنیم.

رضا جمشیدی با بیان این‌که اصلا چه لزومی دارد که ما امواتمان را جای دیگری غیر از خانه خودشان شستشو دهیم، می‌افزاید: ما دوست داریم مرده‌هایمان را در خانه خودمان غسل دهیم تا اگر بدن آنها عیب و ایرادی داشت، دیگران آن را نبینند. این روشی است که پیشینیان ما هم به آن مبادرت می‌کردند.

رئیس سابق شورای شهر گرمی که از مخالفان سرسخت شستشوی اموات در منزل است، به «جام‌جم» می‌گوید: این مساله یکی از دغدغه‌های خود من نیز بوده است.

وقتی سال 86 شاهد غسل و شستشوی بدن تکه پاره و خونین یکی از فرماندهان پایگاه بسیج گرمی که بر اثر تصادف، دار فانی را وداع گفته بود، در حیاط منزل و جلوی چشمان زن و فرزندانش و مردم محل بودم، دلم به درد آمد و تصمیم گرفتم تا چهلم آن مرحوم غسالخانه‌ای در شهر احداث کنیم تا شاید باعث ترک این عادت زشت و ناپسند در میان مردم شود.

حسین سعیدی با بیان این‌که با کمک و حمایت مالی خیرین شهر و مردم، توانستیم این غسالخانه را در قبرستان میرعزیز که داخل شهر است، احداث کنیم، می‌افزاید: با ساخت این غسالخانه برخی از مردم به استفاده از آن روی آورده‌اند؛ به طوری که از سال 86 تا امروز 270 نفر در این مکان غسل داده شده‌اند.

وی با بیان این‌که مردم همچنان کم و بیش به شستن اموات خود در خانه یا مسجد اقدام می‌کنند، تاکید می‌کند: باید تقبیح این عمل از سوی مسوولان و مبلغان دینی به مردم گوشزد و در این خصوص فرهنگ‌سازی شود.

شهردار گرمی نیز که یکی دو هفته‌ای است این پست را تحویل گرفته است، در این‌باره می‌گوید: رسیدگی به این امر جزو وظایف شهرداری است اما متاسفانه در دوره‌های گذشته در این‌باره کوتاهی شده است و یکی از اولویت‌های ما در این سازمان در حال حاضر، احداث غسالخانه و ساماندهی غسالخانه غیرفعال شهر و تشویق مردم به استفاده از این اماکن برای غسل مردگانشان است.

خدارحیم شکوهی با بیان این‌که در حال حاضر گرمی دو غسالخانه دارد که یکی در قبرستان میرعزیز فعال است اما دیگری در قبرستان مقبره‌الشهدا فعالیتی ندارد ، می‌افزاید: غسالخانه قبرستان مقبره‌الشهدا در حال حاضر فعال نیست و از آن استفاده نمی‌شود، اما در نظر داریم تا یک ماه آینده آن را فعال کنیم و به طور رایگان یا با قیمت بسیار اندک در اختیار مردم گرمی قرار دهیم تا بتوانند بدون دغدغه‌های مالی، مرده‌های خود را در آنجا غسل دهند.

وی یکی از دلایل استقبال مردم از این سنت رایج قدیمی را عدم پرداخت هزینه توسط مردم و دغدغه‌های مالی عنوان می‌کند و می‌گوید: مردم بویژه مردم حاشیه شهرهای بزرگ و شهرستان‌ها دنبال امکانات و تشکیلات رایگان و کم‌هزینه هستند. در گرمی هم همین‌طور است خانواده‌های فقیر و محروم برای فرار از هزینه‌ها، این کار را در خانه خود یا مسجد محل انجام می‌دهند.

وی در عین حال با بیان این‌که بعضی مردم به شستن مرده‌های خود در خانه‌شان عادت کرد‌ه‌اند و لزومی برای تغییر این عادت نمی‌بینند، تاکید می‌کند: باید فرهنگ استفاده از غسالخانه بین مردم رواج داده شود.

از طرفی، اگرچه عدم پرداخت هزینه یکی از دلایل روی نیاوردن مردم به غسالخانه‌ها در این شهر است، اما بهداشتی نبودن این عمل خود می‌تواند باعث رواج بیماری و تحمیل هزینه‌های بیشتری به خانواده‌ها شود.

یکی از اعضای سابق شورای شهر گرمی به «جام‌جم» می‌گوید: افراد یا به دلیل بیماری یا حوادثی نظیر تصادف فوت می‌کنند که اگر فوت آنها به دلیل بیماری باشد، این بیماری یا واگیردار است یا غیرواگیر که در صورت غیرواگیر بودن هم بدنشان تحلیل رفته و سیستم دفاعی آنها ضعیف می‌شود و در صورت شستشو در منزل و توسط افراد سالم و بدون امکانات بهداشتی، این بیماری و عفونت می تواند براحتی به افراد زنده و سالم منتقل ‌شود.

وی که خواست نامش فاش نشود، می‌افزاید: مهم‌تر از آسیب جسمی، آسیب و ضربه روحی است که به خانواده، بستگان و بویژه فرزندان داغدار فرد متوفی وارد می‌آید، چرا که تماشای پیکر بی‌جان یک عزیز از دست رفته برای ساعت‌ها در حیاط منزل و در حین شستشو و ماندگاری آن در ذهن و خاطره افراد، ضربه جبران‌ناپذیری به آنها وارد می‌کند.

وی تصریح می‌کند: من در زمان مسوولیتی که در این شهرستان داشتم، مصمم بودم تا با ساخت غسالخانه، این ناهنجاری بزرگ را برطرف کنم، اما از یک سو این شهرستان به تعداد محله‌های آن قبرستان دارد و این امر کار را بسیار هزینه‌بر و دشوار می‌کرد؛ از طرفی ترکیب شورا نیز ناهمگون بود و اختلاف‌نظرهایی در این‌باره به وجود آمد که مانع از انجام این کار شد.

وی با بیان این‌که سلامت و تامین امنیت غذایی به عهده فرماندار است، یادآور می‌شود: تمامی اعتبارات شهرستان زیر نظر فرماندار و به تشخیص وی تخصیص می‌یابد و وی می‌تواند اعتبار لازم را برای انجام این کار فراهم کند که متاسفانه تاکنون مبادرت به انجام این کار نکرده است.

خبرنگار ما برای گفت‌وگو با فرماندار گرمی تلاش کرد، ولی به نتیجه‌ای نرسید و وی با اعلام این که وقت ندارد حاضر به پاسخگویی نشد.

فاطمه مرادزاده - گروه ایران