بارندگی‌ها به داد تهران رسید

در بحث آلودگی هوا یک سری استاندارد وجود دارد. در نتیجه وقتی آلاینده‌ای از محدوده استانداردش بگذرد، خطرناک‌ قلمداد می‌شود. به طور کلی در بحث آلودگی هوا آلاینده‌ها را به دو دسته اصلی تقسیم می‌کنند. یکی آلاینده کلاسیک مانند منوکسیدکربن و دی‌اکسید گوگرد و آلاینده‌های مشابه آنها و دیگری آلاینده‌هایی که آنها را به نام سموم هوا می‌شناسیم و متاسفانه اثرات و صدمات غیرقابل بازگشتی در انسان دارند.

برای درک بهتر تفاوت این دو نوع آلاینده باید گفت اگر در ترافیک شهری در معرض منوکسیدکربن قرار بگیرید، سردرد و سرگیجه می‌گیرید، اما وقتی از این شرایط دور شوید وضعیت جسمانیتان به حالت عادی برمی‌گردد. اما برخی آلاینده‌ها مثلا هیدروکربن‌های سرطان‌زا، آزبست وترکیبات خاصی که در ذرات معلق وجود دارند، متاسفانه اثرات غیرقابل بازگشتی ایجاد می‌کنند. بر‌این اساس باید گفت آزبست، هیدروکربن‌های سرطان‌زا و ذرات معلق به ترتیب خطرناک‌ترین آلاینده‌هایی هستند که با آنها سروکار داریم.

هر فعالیتی که در شهر انجام می‌دهیم باعث تولید ذرات معلق می‌شود. بنابراین از احتراق خودروها گرفته تا سیستم گرمایشی منازل و ساخت‌وساز و... باعث ایجاد ذرات معلق می‌شوند، اما در مورد آزبست به صورت مشخص در مواقعی مطرح می‌شود که افزایش مقاومت حرارتی ایجاد شده است.

مثلا سایش لنت ترمز و صفحه کلاژ باعث افزایش آزبست در هوا می‌شود.اما نکته قابل توجه این است که استاندارد آزبست در هوا باید صفر باشد و در واقع سازمان بهداشت جهانی و موسسه بین‌المللی سرطان اعلام کرده‌اند هیچ‌گونه آستانه تحملی برای این آلاینده وجود ندارد و غلظت آن باید صفر باشد در صورتی که ما در تهران حدود پنج هزارم طیف بر سانتی‌متر مکعب آلایندگی آزبست داریم.

بله، بسته به این که چه غلظتی را بخواهید اندازه‌گیری کنید دقت دستگاه‌ها متفاوت است، سیستم‌های ما در ایران همان سیستم‌هایی است که در اروپا در حال استفاده است. تمام دستگاه‌های ما وارداتی است و با تکنولوژی روز دنیا و استانداردهای آنها کار می‌کنند.

تمام شهرهای بزرگ دنیا این سیستم‌ها را دارند. براساس همین اندازه‌گیری‌ها هم سازمان بهداشت جهانی چندی پیش اعلام کرده بود که اهواز از نظر میزان ذرات معلق در هوا، آلوده‌ترین شهر جهان است. البته این مقایسه بر مبنای جاهایی است که اندازه‌گیری در آنها صورت گرفته است. ولی نکته قابل ذکر این است که آلودگی هوای خیلی از شهرهای دنیا اندازه‌گیری نمی‌شوند. به عنوان مثال می‌توان به عراق و افغانستان اشاره کرد که اتفاقا با این نوع آلودگی که شهرهای مختلف ما از جمله اهواز با آن درگیر هستند، آنها هم مشکلات زیادی دارند.

حدود 23 ایستگاه سنجش آلودگی هوا در سطح شهر تهران داریم. البته آنچه شما و دیگر شهروندان در سطح شهر می‌بینید تابلوهای اطلاعاتی هستند که اطلاعات روی آنها مخابره می‌شوند. ایستگاه‌ها در جاهایی قرار گرفته‌اند که از لحاظ فنی، موقعیت مناسبی داشته باشند و در عین حال پتانسیل اجرای مسائل مختلف از جمله سیستم انتقال اطلاعات را دارا باشند. ما حدود 20 تابلوی نتایج داریم، اما براساس برنامه آینده سازمان قرار است 22 تابلو تمام رنگی مانند تلویزیون شهری در سطح شهر راه‌اندازی کنیم و اطلاعات آلودگی صوتی و هوا را در آنها به نمایش بگذاریم.

ما برای این که هم مردم و هم مسوولان را متوجه کنیم، مردم را نسبت به این مساله حساس می‌کنیم. هرچه توقع مردم را بالا ببریم مسوولان بیشتر به فکر می‌افتند.

اصلا نمی‌توان چنین چیزی را با اطمینان اعلام یا پیش‌بینی کرد. چراکه در بحث جوی دامنه پیش‌بینی به بیشتر از یک هفته نمی‌رسد. آنچه در این میان اهمیت دارد این که ما نباید دلمان را به هوا و تغییرات آن خوش کنیم. در عوض باید با تولید خودروی استاندارد و سوخت استاندارد و محدود کردن منابع آلوده‌کننده تلاش کنیم تا در هر شرایط جوی نگرانی از جنبه مشکل آلودگی نداشته باشیم.

در حال حاضر حدود 75 درصد آلودگی که در تهران تولید می‌شود مربوط به ناوگان حمل‌ونقل ماست مابقی ناشی از بقیه موارد آلاینده است. در واقع باید گفت 85 درصد از حدود 25 درصد باقی آلاینده‌ها، سهم موتورسیکلت‌هاست.

بله نقشه داریم. البته به طور کلی باید گفت در جایی که ترافیک بیشتر باشد آلودگی هم بیشتر است. البته این مورد برای آلاینده‌های اولیه مطرح است، اما در بحث آلودگی هوای اطراف تهران آلاینده ثانویه مانند ازن هم وجود دارد، ازن در واقع از خودروها یا آلودگی منازل تولید نمی‌شود و بر اثر واکنش‌های فتوشیمیایی در اتمسفر اتفاق می‌افتد که البته بیشتر مشکلات ازن در تابستان است.

به عبارت دیگر آلاینده‌هایی مانند ترکیبات هیدروکربنی در جریان نور خورشید ترکیبات دیگری تولید می‌کنند که در جریان باد در مناطق شرق تهران بیشترین غلظت را دارند.

روش و سبک استانداردی برای انتقال اطلاعات به مردم و در عین حال ذخیره و بررسی آنها داریم. این داده‌ها با فرمت‌ها و بازه‌های مختلفی وجود دارند، اما ما با فرمت ساعتی آنها را ذخیره می‌کنیم. در نهایت یک کنترل کیفی روی داده‌ها انجام می‌دهیم تا از کالیبر خارج نشده باشند و در عین حال اطلاعات صحت و دقت مناسب باشند.

این فاز اول کار ماست. بعد از این‌که جهت کارها مشخص شد، داده‌ها را با استاندارد مقایسه می‌کنیم و بر اساس روشی که در دنیا مرسوم است آنها را به اعداد بی‌بعدی به نام شاخص آلودگی هوا تبدیل و به عبارتی تعدیل می‌کنیم. در مرحله بعد این داده‌ها به صورت روزانه به طیف وسیعی از ارگان‌های ذی‌ربط ارسال می‌شود.

در واقع این اطلاعات را به صورت یکپارچه به سازمان محیط زیست، وزارت بهداشت، دانشگاه‌ها، شهرداری، وزارت کشور و تمام ارگان‌های ذی‌ربطی که دخیل هستند ارسال می‌کنیم.

طبق قانون وظیفه وزارت بهداشت، حفظ و حراست از بهداشت و سلامت جامعه است. بنابراین اگر اعداد و ارقام ایستگاهی بیشتر از حد استاندارد باشد، باید توصیه‌هایی درخصوص به‌کارگیری راهکارهایی برای محافظت افراد در برابر آلودگی هوا انجام دهند.

در مقاطعی که شرایط هشدار اعلام می‌شود، هرچه از منبع آلودگی دورتر شویم، شرایطمان بهتر است‌ و در نقطه مقابل هرچه به ترافیک و منابع تولید آلودگی نزدیک‌تر باشید، غلظت آلودگی هم بیشتر خواهد بود و در نتیجه دریافت بدن از آلودگی بیشتر است. به عبارت دیگر این کار یکی از راهکارهایی است که بخصوص در شرایط بحران آلودگی باید انجام شود.

ما یک‌سری عوامل طبیعی مانند باران، برف و باد داریم که باعث کاهش آلودگی هوا می‌شوند. بنابراین یکی از پارامترهای ما شرایط هواشناسی است. پارامتر دوم تولید آلودگی است، یعنی باید تمام تلاش ما به جلوگیری از تولید آلودگی معطوف باشد. به عبارت دیگر ما باید روی منابع آلودگی هوا مدیریت داشته باشیم. به این ترتیب که دقیقا بدانیم چقدر آلودگی هوا داریم و برای سال بعد حجم آن را کم کنیم.

مقطعی خوب است؛ اما با توجه به این‌که بر تعداد خودروها روزبه‌روز اضافه می‌شود، ‌این آلودگی دوباره جبران می‌شود و این مُسکّن موقت است و ما باید کاری کنیم که مردم خودشان خودروهایشان را بیرون نیاورند.

از اول سال تا امروز ما چهار روز هوای پاک داشتیم که در همین روزهای بارندگی و برف بوده است، حتی عید امسال هم بارندگی کم بود و روز پاک نداشتیم. ما در دسته‌بندی‌هایمان 138 روز ناسالم داشتیم، سه روز وضعیت اضطراری داشتیم. البته بیشترین شاخص‌های آلودگی به ذرات معلق مربوط بودند.

ما باید برای هر دوی این موارد نگران باشیم و از همه مهم‌تر چاره‌اندیشی کنیم.

بله این مساله و آلودگی به طور مساوی برای همه تقسیم شده است. به نظر من تلاش برای کاهش آلاینده‌های هوا باید به باور ملی تبدیل شود چراکه همه از همین هوا تنفس می‌کنیم.

اصلاح سیستم ناوگان حمل‌ونقل، استاندارد کردن سوخت‌ خودروها، از رده خارج کردن خودروهای فرسوده و موتورسیکلت‌ها و بسیاری موارد دیگر از مجموعه عوامل موثر در کاهش آلاینده‌های هوا محسوب می‌شوند. برای پیشبرد اهداف باید از تجربه دنیا استفاده کنیم. خوشبختانه ما می‌توانیم از فناوری‌های نوین در این جهت استفاده کنیم؛ البته دولت و وزارت صنایع باید به روند پیشبرد این اهداف رسیدگی کنند. تغییر همیشه سخت است، اما قطعا با توجه به شرایط موجود، تغییرات باید هرچه زودتر صورت بگیرد.