ترکیه و بازی با برگ رژیم صهیونیستی

نگاهی به روابط ترکیه با رژیم صهیونیستی نشان می‌دهد که تا قبل از روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه همکاری‌های تل‌آویو و آنکارا چنان گسترده بود که فعالیت‌های دوجانبه اقتصادی و ائتلاف امنیتی و همکاری اطلاعاتی و تجاری را شامل می‌شد. با روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه از دامنه روابط حداکثری کاسته شد اما بنا به دلایل گوناگونی چه به طور علنی یا آشکار به صورت کج‌دارومریز ادامه داشت. حمله اسرائیل به نوار غزه درسال 2008 میلادی، خشم و انزجار دولت ترکیه را برانگیخت به گونه‌ای که رجب طیب اردوغان در همایش داووس بشدت به شیمون پرز رئیس‌جمهور اسرائیل تاخت. بعد از آن نیز که معاون وزیر امور خارجه اسرائیل، سفیر ترکیه را در ملاقاتی در پایین‌ترین مکان نشاند و پرچم ترکیه را روی میز خود قرار نداد خشم ترکیه را برانگیخت و آنکارا این اقدام را توهینی آشکار توصیف کرد و خواستار عذرخواهی علنی تل‌آویو شد. حمله به کشتی مرمره درواقع اوج چالش بین ترکیه و رژیم صهیونیستی در دوران جدید با اقدامات تجاوزگرانه این رژیم بود. بسیاری امید داشتند ترک‌ها این بار به گزینه‌ای همچون قطع کامل روابط با اسرائیل بیندیشند اما هرگز این امراتفاق نیفتاد. با نگاهی به مجموع رویدادها در روابط ترکیه و اسرائیل به نظر می‌رسد سیاست خارجی ترکیه به جای قطع روابط بیش از هر دوره‌ای در اندیشه بازی با کارت اسرائیل بویژه در روابط خود با طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است زیرا دو طرف از گذشته وابستگی‌های شدیدی به یکدیگر داشته و دارند و هر گونه بازنگری در این روابط به نقش معین متغیرهای دیگری همچون آمریکا و غرب و تاثیر آنها بر دو طرف بستگی خواهد داشت. همچنین هدف بلندمدت ترکیه پیوستن به اتحادیه اروپا است. بر این اساس با توجه به موقعیت اسرائیل در سیاست کشورهای غربی از جمله آمریکا، پارلمان‌های اروپایی و محافل بین‌المللی صهیونیستی باید گفت بدون تردید آنکارا چنین ملاحظاتی را مد نظر خواهد داشت. ترک‌ها به خوبی می‌دانند حفظ روابط با اسرائیل برای پیوستن کشورشان به اتحادیه اروپا وحفظ رابطه با ناتو و آمریکا بسیار حائز اهمیت خواهد بود.

از سوی دیگر از نظر نظامی با توجه به توافقنامه‌های پیشین و وسعت دامنه همکاری‌های نظامی ترکیه باید گفت ترکیه همچنان به ادامه این همکاری‌ها بخصوص برای ساخت و تولید سلاح‌های نظامی نیازمند خواهد بود. از نظر اقتصادی نیز نقش سرمایه‌داران یهودی و حمایت اقتصاد بین‌المللی از اقتصاد ترکیه قابل توجه خواهد بود. نکته سوم این‌که در چند سال گذشته افزایش واگرایی در روابط ترکیه با اسرائیل و همزمان همگرایی درروابط با کشور‌هایی همچون ایران و حمایت از جنبش‌هایی همانند حماس به افزایش محبوبیت ترکیه در منطقه منجر شده است. لذا ترکیه به فراست دریافته است هر اندازه که روابط پیشین خود را با رژیم صهیونیستی کاهش دهد نقش منطقه‌ای بهتری در جهان اسلام و عرب به دست خواهد آورد. بنابراین در همین چارچوب سعی می‌کند به‌رغم داشتن روابطی پنهان با تل‌آویو انتقادهایی نیز نسبت به رفتار صهیونیست‌ها داشته باشد. بر این اساس رفتار کنونی ترکیه در قبال رژیم صهیونیستی را می‌توان همزمان نوعی فشار از یک سو و امتیازگیری از سوی دیگر توصیف کرد. در واقع ترکیه با نشان دادن نقشی فعال‌تر در زمینه فشار بر اسرائیل می‌تواند امتیاز‌های متعدد سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک از طرف‌های منطقه‌ای خود بخصوص جهان عرب بگیرد. گذشته از این با نشان دادن قدرت خود و پایداری در برابر رژیم صهیونیستی به نوعی پرستیژ رسانه‌ای و دیپلماتیک برای خود در خاورمیانه کسب می‌کند که با توجه به بلند پروازی‌های ترکیه برای سال‌های آینده به نظر می‌رسد بسیار لازم خواهد بود.

علی رمضانی ‌‌/ ‌‌جام‌جم