قالی هریس درجستجوی بازار

مشخصه اصلی قالی هریس نقشه و شیوه بافت آن است. شیوه قالیبافی هریس نه از روش ترکی باف و نه فارسی باف تقلید نمی‌کند بلکه شیوه مخصوص و منحصر به فردی دارد به طوری که در هیچ جای ایران مرسوم نیست؛ به این صورت که بافندگان این ناحیه به جای چاقو با انگشتان خود تاروپود قالی را جدا کرده و از چاقو فقط در بریدن نخ استفاده می‌کنند. همچنین دیگر مشخصه آن خطوط شکسته‌ای است که فقط در طرح و نقشه قالی اصیل هریس دیده می‌شود. به رغم این موارد متاسفانه بافت و صادرات قالی هریس در سال‌های اخیر به طور محسوسی رنگ باخته و جایگاه خود را از دست داده است.

زین‌الدین هریس‌نژاد، رئیس اتحادیه قالی شهرستان هریس در این خصوص معتقد است: کمتر از 10 سال پیش در این شهرستان حدود 14 هزار دار قالی دایر بود، اما بنا به دلایلی رفته رفته از این تعداد کاسته شده و اگر وضع به همین منوال بگذرد، درآینده نه‌چندان دور شاهد انقراض تولید قالی در این منطقه خواهیم بود.

وی مهم‌ترین علت وقوع این پدیده را نبود مدیریت تولید در این عرصه ذکر کرد و گفت: امروزه صنعت تولید قالی که قالی هریس نیز از این امر مستثنی نیست به دلیل نداشتن سیستم مدیریتی واحد دچار مشکلات فراوانی شده، طوری که روز به روز از کیفیت تولید قالی که موردپسند هنردوستان بخصوص بازارهای خارجی باشد دورتر می‌شود.

رئیس اتحادیه قالی هریس ادامه داد: در گذشته قالی هریس به دلیل کیفیت بالایش در بازارهای خارجی با چشم بسته خرید و فروش می‌شد چراکه همه مراحل تولید اعم از تهیه خامه، رنگرزی، تهیه تار و پود قالی و در نهایت بافت قالی را یک نفر مدیریت می‌کرد. در نتیجه قالی تولید شده از بالاترین کیفیت برخوردار بود، اما متاسفانه امروزه با رواج تک بافی در منازل که اغلب بدون نظارت و کار کارشناسی بافته می‌شود روال مدیریت تولید از دست خارج شده، طوری که حتی اتحادیه نیز قادر به مدیریت بافندگان خود نیست و این امر به مرور باعث افت شدید کیفیت قالی اصیل هریس بخصوص در رنگ و طرح شده است.

البته در این خصوص احمد عزت‌زاده، تاجر و تولیدکننده قالی هریس نظر دیگری دارد. وی که چهارمین نسل از خانواده خود در عرصه تولید و تجارت قالی اصیل هریس به شمار می‌رود، معتقد است: اگر کالایی از همان ابتدا با جنس مرغوب و نیز بنا به سلیقه مشتری تولید شود، در همه زمان‌ها قادر به حفظ مشتری خود در بازار خواهد شد.

وی افزود: باتوجه به این که در کل مراحل تهیه و بافت، نظارت کارشناسی صورت می‌گیرد، لذا اجناس تولید شده ما از نظر صادراتی و بحث بازاریابی مشکلی ندارد و تنها مشکل من درخصوص کارم، نداشتن بافنده است.

وی گفت: در این رابطه به اکثر نهادها و سازمان‌ها چون کمیته امداد، بهزیستی، اداره کار و... مراجعه کردم، اما متاسفانه به نتیجه نرسیدم، چرا که اکثر بافندگان تمایلی به کار در کارگاه بافندگی ندارند و ترجیح می‌دهند در منازل فعالیت کنند.

یکی از موارد مهم در مقوله فروش صنایع دستی بخصوص قالی بحث شناسایی مشتری و بازاریابی آن است. هریس‌نژاد معتقد است: به‌رغم این که بازاریابی کلان در اختیار مدیریت دولت است، متاسفانه دولت و در راس آن وزارت بازرگانی و مرکز ملی فرش، خواه ناخواه در این مورد خوب و کارشناسی عمل نکردند و ماحصل آن کاهش تقاضا و سبقت جستن کالاهای کشورهایی چون هند، چین و پاکستان در قبضه بازار و کپی‌برداری از طرح‌ها و نقشه‌های قالی ایران است.

یکی از تولیدکنندگان درخصوص تقلید رقبای خارجی و کسادی بازار قالی ایران معتقد است: شاید رقبای خارجی بتوانند نقشه و طرح و حتی نخ قالی اصیل هریس را تقلید کنند، اما به یقین نمی‌توانند اصالت و کیفیت نخ رنگ شده صددرصد گیاهی را که در شرایط آب و هوایی بسیار مساعد به عمل آمده تقلید کنند،چراکه در این صورت باید آب و هوای منطقه را به کشور خود ببرند تا بتوانند پشم و نخ اینچنینی تولید کنند.

رئیس اتحادیه قالی هریس در این رابطه گفت: متاسفانه با ورود رنگ‌های شیمیایی آن هم به صورت ارزان به عرصه تولید قالی، قالی اصیل هریس نیز از این امر مستثنا نشد و قالیبافان بدون توجه و اطلاع از کیفیت پایین و عمر کم رنگ‌های شیمیایی، گول رنگ‌آمیزی آسان، زیبایی و تعدد رنگ‌ها را خوردند و به سمت مصرف این نوع رنگ‌ها گرایش پیدا کردند و این باعث شد رفته رفته از کیفیت و جنس بسیار اعلای قالی اصیل هریس کاسته شود، طوری که متاسفانه قالی اصیل هریس آن هم از نوع کارکرده و قدیمی را که زمانی مشتریان خارجی در خریدش با یکدیگر رقابت می‌کردند در دست تجار و بازرگانان مانده است و کسی به سراغ آنها نمی‌رود.

عزت‌زاده درخصوص علت کاهش تقاضای قالی بخصوص قالی اصیل هریس در چند سال اخیر معتقد است: متاسفانه از چند سال گذشته اکثر مسوولان و بافندگان سعی می‌کنند خواسته خود را به مشتریان تحمیل کنند و در این راستا به سلیقه و تقاضای مشتری توجه چندانی نمی‌کنند لذا روز به روز از صادرات قالی‌های ما به کشورهای متقاضی کاسته می‌شود و قالی‌های فروخته شده دوباره به کشور عودت داده می‌شود.

وی افزود: البته بنده به سهم خود از همان سال‌ها به مسوولان و صادرکنندگان عمده قالی درخصوص این مشکل گوشزد می‌کردم که برای حل این معضل تدابیری اساسی اتخاذ کنند، اما متاسفانه چندان که باید قضیه را جدی نگرفتند و برای همین مشکلات همچنان سال به سال بیشتر می‌شود.

خانم اسحقی یکی از بافندگان هریسی نیز درخصوص فعالیتش در این عرصه گفت: به ‌رغم این که بیش از 18 سال است در این عرصه فعالیت می‌کنم، اما فقط زحمتش برای ما می‌ماند و سود و پول حاصل از دسترنج ما به جیب تجار و دلالان می‌رود. وی افزود: هر چند این مشکل در گذشته نیز وجود داشت، اما از زمانی که مواد اولیه گران شده بیشتر ضرر می‌بینیم، چرا که حاصل دو سه سال زحمت ما یا در کنج خانه خاک می‌خورد یا مجبوریم برای امرار معاش با قیمت بسیار پایین به دلالان بفروشیم.

یکی دیگر از بافندگان هریسی با بیان مشکلات خود اظهار کرد: هرچند از 7 سالگی در این شغل مشغولم و در این راه فشار زیادی را متحمل شده‌ام، اما از روی ناعلاجی مجبور به ادامه فعالیت در این کار هستم.

خانم پورحسین در مورد این که چرا در کارگاه‌های قالیبافی مشغول فعالیت نیست ،گفت: بیشتر ترجیح می‌دهم در خانه کار کنم. چراکه در این صورت هم به کارهای روزمره و خانه‌داری‌ام می‌رسم و هم نقشه‌ای که تمایل دارم، می‌بافم.

وی ادامه داد: هرچند چند سالی است که بیمه شده‌ایم، اما گاهی به دلیل پایین بودن درآمدمان حتی قادر به پرداخت حق بیمه خود نیستیم.