تب تشکیل فراکسیون در مجلس

یکی از راه‌ها استفاده درست و بهینه از فراکسیون‌های داخل مجلس است. خانه ملت دارای فراکسیون‌های متفاوتی است که اعضای آن تقریبا می‌توانند در زمینه‌های مختلف در آن اطلاعات‌شان را به روز کنند. آشکار است که این امر در بخش تصمیم‌گیری‌های کلان و مهم کشور تاثیرگذار خواهد بود، زیرا نمایندگان پیش از اخذ هر تصمیمی با شرکت در جلسه‌هایی که توسط اعضای فراکسیون مربوط برگزار می‌شود نظراتشان را با یکدیگر رد و بدل می‌کنند که این کار علاوه بر نقشی که در بالا به آن اشاره شد به لحاظ صرف زمان نیز سودآور است، زیرا از قبل به هماهنگی‌های مورد نیاز دست یافته‌اند.

اما بد نیست پیش از آغاز بحث در خصوص دلایل چشمگیر نبودن موفقیت‌های فراکسیون‌ها در مجلس اشاره شود که این اصطلاح ریشه فرانسوی دارد و به معنای جناح یا گروه و چگونگی اجرای برنامه‌ها و سیاست‌های کلی آن به کار می‌رود که داخل یک حزب یا سازمان سیاسی پدید می‌آید و اعضای آن در زمینه چگونگی اجرای برنامه‌ها و سیاست‌های کلی آن حزب یا سازمان، نظریات و عقایدی متفاوت از یکدیگر ابراز می‌کنند.

اساس شکل‌گیری فراکسیون‌های پارلمانی نیز جدا از این قاعده نیست و به گروه‌های نمایندگان احزاب اطلاق می‌شود؛ ولی اعضای خانه ملت از چه زمانی به فعالیت‌های فراکسیونی روی آوردند و به دنبال چه بودند؟

در این ارتباط عده‌ای مجلس ششم را آغازگر فعالیت‌های فراکسیونی می‌دانند و هر گاه بخواهند از تاریخچه موضوع مطرح شده صحبت کنند با این دوره از مجلس شورای اسلامی سخن خود را آغاز می‌کنند. باید گفت اگر چه کمی اغراق شده است، اما به هر حال نمی‌توان منکر شدت‌گرفتن حرکت‌های فراکسیونی در دوره فوق بود.

البته فعالیت‌های فراکسیون‌ها در مجلس هفتم نیز ادامه یافت، اما رنگ و بویی دیگر به خود گرفت. به عبارتی دیگر، اگر در مجلس ششم صرفا فراکسیون‌ها کارهای سیاسی انجام می‌دادند، اما در مجلس هفتم شاهد شکل‌گیری فراکسیون‌های متعدد در زمینه‌های گوناگون بودیم و بیشتر تشکیل آنها براساس اشتراکات حرفه‌ای و شغلی نمایندگان صورت می‌گرفت. به عنوان مثال می‌توان به نمونه‌هایی مانند فراکسیون فرهنگیان، کشاورزی، مطبوعات و روزنامه‌نگاران، ایثارگران و... اشاره کرد که بیش از سیاسی بودن جنبه صنف و علایق اعضای خانه ملت را به دنبال داشت.

این حرکت در مجلس هشتم نیز به فراموشی سپرده نشد و نمایندگان این دوره هم با تشکیل فراکسیون‌های متعدد در حوزه‌های مختلف علاقه خود را به این مساله نشان دادند. حتی در بعضی موارد، نمایندگان به عضویت چندین فراکسیون با اهداف گوناگون درآمدند که گرچه می‌توان با توجه به توضیحات بالا آن را مفید دانست، اما چنین عضویت‌هایی سبب پیش آمدن این سوال می‌شود که آیا می‌توانند در تمام فراکسیون‌ها حضوری موفق و مثمرثمر داشته باشند و شاید همین مساله موجب شده از نگاه بعضی از اعضای خانه ملت، فراکسیون‌ها به فعال و غیرفعال تبدیل شوند که البته در گفت‌وگوهایی با تعدادی از نمایندگان این مساله بیشتر مورد بررسی قرار می‌گیرد.

به هر حال اگر بخواهیم فراکسیون‌های خانه ملت را از لحاظ سیاسی تقسیم‌بندی کنیم باید گفت اکثریت و اقلیت 2 فراکسیون عمده مجلس است که بخش زیادی از نمایندگان در یکی از این دو فراکسیون عضویت دارند. اکثریت بیش از 220 و اقلیت نیز حدود 70 عضو دارد. اما جدا از این دو «اقتدار ملی»، «انقلاب اسلامی» و «مهرورزی» هم از فراکسیون‌های سیاسی به حساب می‌آیند.

علاوه بر این فراکسیون‌ها، بخشی از فراکسیون‌های مجلس حال و هوای فرهنگی دارند و حول این محور فعالیت‌های خود را شکل داده‌اند که از آن جمله می‌توان به فراکسیون‌های قرآن و عترت، دانشگاهیان، غدیر، زنان، مطبوعات، احیای وقف و منزلت امامزادگان(ع) و مساجد، حمایت از نوآوران، نخبگان و مخترعان، فناوری‌های پیشرفته و روحانیون اشاره کرد. گذشته از این موارد، به دلیل اهمیتی که مسائل اجتماعی داشته و دارد و به جهت توجه مردم و مسوولان به این امر، جمعی از نمایندگان فراکسیون‌های مدیریت شهری، حمایت از معلولان، ورزش، تعاون ، مبارزه با دخانیات، محیط زیست و توسعه پایدارو جمعیت و توسعه را شکل داده‌اند تا در زمینه اجتماعی فعالیت‌هایی را صورت دهند.

در مقابل این فراکسیون‌ها، برخی نیز وارد بحث‌های اقتصادی شدند که صنایع غذایی، کشاورزی، گمرک، توسعه صادرات غیرنفتی، مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و ویژه اقتصادی و توسعه بنادر و دریانوردی از جمله آنها هستند.

با توجه به توضیحات داده شده این موضوع کاملا آشکار است که فراکسیون‌ها هر یک نمایندگی بخشی از حوزه تخصصی را به عهده دارند، بنابراین باید به عنوان بازویی برای کمک به این قسمت‌ها مورد استفاده قرار گیرند. با نگاهی به فهرست اسامی آنها در بالا و نتایج بیرون آمده از مجلس این سوال به ذهن می‌رسد که آیا تاکنون چنین بوده است؟

سیدکاظم دلخوش، نماینده صومعه‌سرا و مخبر کمیسیون ویژه ـ که خود عضو چند فراکسیون اقتصادی و سیاسی اصولگرا در مجلس شورای اسلامی است ـ در این‌باره معتقد است فراکسیون اصولا یک کار مشورتی است و باعث می‌شود بتوان در مورد نوشتن قوانین مسائل را بهتر حلاجی کرد.

وی که حضور خود در کارهای فراکسیونی را موفق می‌داند دلیل آن را چنین توصیف می‌کند: برای کار فراکسیونی وقت می‌گذارم، بنابراین موفق بوده‌ام. این صرف زمان در تصمیم‌گیری‌های داخل صحن علنی بسیار اثرگذار بوده است و به طور نمونه می‌توان گفت در فراکسیون گمرک و تعاون هرچه خواستیم، توانستیم به آن عمل کنیم.

دلخوش ضمن تاکید مجدد بر این مساله که خود را در کارهای فراکسیونی موفق می‌داند، ابرازکرد: علم و اطلاعاتی که به دست آوردم بیشتر در جلسات فراکسیونی بوده است.

گرچه نماینده صومعه‌سرا فعالیت‌های فراکسیونی را بسیار مثبت ارزیابی می‌کند، اما نمی‌توان به این نکته اشاره نکرد که مجلس صاحب فراکسیون‌هایی است که صرفا یک اسم به حساب می‌آید و اگر گفته نشود غیرفعال‌اند حداقل باید یادآور شد که در کارهای مشخص شده بسیار کند پیش می‌روند.

حمیدرضا فولادگر، نماینده اصفهان و عضو کمیسیون صنایع و معادن در این باره می‌گوید: بعضی از فراکسیون‌ها در مجلس فعال هستند و گروهی صرفا یک اسم به حساب می‌آیند و بیشتر پل ارتباطی با یک دستگاه اجرایی و مجلس هستند. وی در ادامه تاکید کرد: گاه از بیرون، فراکسیونی به مجلس معرفی می‌شود. در صورتی که مجلس باید خودجوش باشد تا دستگاه اجرایی بتواند از ظرفیت این فراکسیون استفاده کند.

این عضو کمیسیون صنایع و معادن با تاکید بر این امر که فراکسیون‌ها نیاز به ساماندهی دارند، گفت: زمانی مجلس درصدد بود فراکسیون‌ها را ساماندهی کند که رای نیاورد. به نظر من هنوز هم برای این کار دیر نیست.

فولادگر که از اعضای فراکسیون اصولگرایان مجلس به حساب می‌آید در خصوص فعالیت این فراکسیون چنین گفت: کارکرد این فراکسیون بد نیست، اما خیلی فعال به حساب نمی‌آید.

جمشید انصاری، نماینده زنجان و عضو کمیسیون اقتصادی که از اعضای فراکسیون اقلیت مجلس هم است در این باره گفت: با توجه به مجموعه شرایط در کشور، عملکرد فراکسیونی خوب است.

نماینده زنجان در ادامه ابراز کرد: بعضی از فراکسیون‌ها بیشتر به کمیته شباهت دارند تا فراکسیون و اصلا معلوم نیست چرا نامشان را فراکسیون گذارده‌اند. البته فراکسیون بیشتر براساس علاقه تشکیل می‌شود و عده‌ای فکر می‌کنند اگر دور هم جمع شوند می‌توانند به امور مورد علاقه‌شان کمک کنند، بنابراین در حالت کلی شاید 4 یا 5 فراکسیون به معنای واقعی نداشته باشیم.

بحث دیگر درخصوص فراکسیون، تعداد زیاد آنهاست که موجب شده نمایندگان در فراکسیون‌های مختلف نام‌نویسی کنند و عملا آن طور که باید و شاید خروجی مورد توجهی نداشته باشند.

ستار هدایتخواه، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس و نماینده دنا و بویراحمد ـ که از اعضای فراکسیون انقلاب اسلامی است ـ در این باره بیان کرد: تعداد فراکسیون‌ها زیاد شده و هر کسی از عنوانی در تشکیل آن استفاده کرده، در حالی که عملا تعداد زیادی از نمایندگان نمی‌توانند در تمام فراکسیون‌ها حضور پیدا کنند، بنابراین ناکارآمد و بی‌تاثیر نشان داده می‌شوند. وی در خصوص فراکسیون انقلاب اسلامی نیز اظهار کرد: با توجه به این‌که فراکسیون اصولگرایان انسجام کافی نداشت و دارای ضعف در مدیریت بود، بنابراین کسانی که بیشتر تمایل داشتند در راستای منویات رهبر معظم انقلاب، اهداف انقلاب اسلامی و تعامل بیشتر قوا حرکت کنند در یک فراکسیون با هم جمع شدند و از این ظرفیتی که در مجلس وجود دارد استفاده کردند.

فاطمه آلیا، نماینده تهران و عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز در این باره گفت: تقریبا از مجلس هفتم به این سو تعداد فراکسیون‌های صنفی زیاد شده است و این انتقاد وجود دارد که بعضی از همکاران ما عضو تمام فراکسیون‌ها شده‌اند و همین امر سبب شده یا نتوانند وقت بگذارند یا اساسا علاقه‌ای به آن فراکسیون ندارند و همین جوری ثبت‌نام کرده‌اند، بنابراین متاسفانه نمی‌شود دستاوردهای آن را تحلیل کرد.

این نماینده تهران که از اعضای فراکسیون زنان نیز است در این باره که فراکسیون فوق ازجمله فراکسیون‌هایی است که چندان تاثیرگذار به نظر نمی‌رسد، توضیح داد: این فراکسیون کم‌عضوترین است، اما در حالی که تعداد ما بیش از 8 نفر نیست تلاش خود را انجام می‌دهیم. به طور نمونه باید اشاره کنم در لایحه برنامه پنجم اگر فراکسیون زنان نبود احتمالا دیگر نامی از مرکز امور زنان و خانواده وجود نداشت.

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی با اشاره به این‌که در تشکیل فراکسیون‌ها موازی کاری وجود دارد، تصریح کرد: نمایندگانی که عضو تمام فراکسیون‌های هستند و از کمبود وقت گله دارند بهتر است حداکثر با 4 یا 5 فراکسیون همکاری کنند تا خروجی آن تاثیرگذارتر باشد.

اما با تمام اینها به نظرمی رسد تب ایجاد فراکسیون پایانی ندارد، آنچنان که بعد از نشست رهبر معظم انقلاب با جمعی از نخبگان در زمینه تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی، پیشنهاد فراکسیون الگوی اسلامی ـ ایرانی در مجلس داده شد. قبل از آن هم خبر تشکیل فراکسیون ورزش‌های رزمی را داده بودند و گفته شده بود این فراکسیون به طور اختصاصی برای فدراسیون‌های کونگ‌فو، ورزش‌های رزمی، کاراته، بوکس، تکواندو، بوکس، جودو و ووشو تشکیل می‌شود.

کاملا روشن است وجود فراکسیون‌های متعدد در مجلس در صورتی موجب پویایی و بالندگی می‌شود که تمامی فعالیت‌های آن براساس نیاز شکل گیرد، زیرا این فرصتی است که بیشترین استفاده را از آن می‌توان برای پیشرفت همه‌جانبه کشور و خدمت به مردم برد، بنابراین نباید وقت را بیهوده از دست داد که زمان منتظر ما نمی‌ماند.