1+5 و راهبرد هسته‌ای ـ نفتی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تمامی برنامه‌های توسعه هسته‌ای ایران به‌‌رغم تمام هزینه‌هایی که شده بود، یکطرفه و از جانب غرب متوقف شد. بر همین اساس بود که دولتمردان و کارگزاران نظام درصدد برآمدند با تکیه بر شاکله نیرومند و پرتوان ایرانی، سختی‌های دوران تحریم را به فرصت تبدیل سازند و با تکیه بر دانش و توان داخلی، صنعت هسته‌ای را با راهبردی نو تاسیس و راه‌اندازی کنند. صنعت هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران دارای چند راهبرد است که آن را می‌توان در 4 سرفصل برشمرد: الف) تسریع در تحولات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری توسعه بومی بخش صنعت کشور با تکیه بر فناوری هسته‌ای ب) تامین تقاضای داخلی و منطقه به فرآورده‌های موردنیاز در بخش کشاورزی و پزشکی هسته‌ای ج) تامین تقاضای مدیریت شده؛ اما روبه تزاید مصرف برق در برنامه‌های توسعه‌ای بخش‌های صنعت کشور و حمل و نقل درون‌شهری و برون‌شهری همچنین حفظ سطح رفاه در بخش خانگی در شهر و روستا د) تنوع بخشیدن به سبد منابع تولید برق شامل بهره‌گیری از سوخت اتمی، سوخت‌های هیدروکربوری و گاز طبیعی، برق آبی همچنین بهره‌گیری از انرژی‌های نو از جمله خورشیدی و باد.

سابقه یکصد ساله ایران در تامین تقاضای جهانی انرژی در بخش نفت خام، گاز طبیعی و فرآورده به‌گونه‌ای است که ایران بلاتردید درصدد ایفای نقش و مسوولیت خطیر خود در بازار جهانی نفت و گاز در قرن 21 بویژه از سال 2020 که کاهش تولید نفت در مناطق مختلف جهان به غیر از خاورمیانه چشمگیر پیش‌بینی می‌شود، ایفا خواهد کرد و پرواضح است که در این رهیافت، تامین بخشی از نیاز ارزی کشور هم مدنظر خواهد بود؛ اما آیا براستی، با روند فعلی مصرف داخلی فرآورده و گاز طبیعی، دستیابی به این هدف والا در دسترس است؟ پاسخ به این سوال منفی است. هدفمندسازی یارانه‌ها و مدیریت مصرف منطقی حامل‌های انرژی، شرط لازم در حفظ نقش و جایگاه ایران در بازار بین‌الملل نفت و گاز است؛ اما شرط کافی در نیل به این اهداف، همانا راهبردی است که نامی جز راهبرد اتمی ـ نفتی ندارد.

نیک می‌دانیم که راه‌نگار(Road Map) صنعت هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران، راه‌اندازی 20 نیروگاه هسته‌ای در آینده‌ای نه‌چندان دور است. در این راه‌نگار تکیه کشور در تولید برق بر مبنای تولید نیروگاه‌های اتمی خواهد بود، به طریقی که سهم فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی در تولید برق کشور به کمتر از 50 درصد کاهش یابد (در دنیا بالاترین سهم تولید برق هسته‌ای در تولید کل برق مربوط به فرانسه با بیش از 80 درصد است). در این نقشه‌راه، کشورمان به جای آن که گاز طبیعی و فرآورده‌های نفتی را به صورت ناکارآمد و در طرح‌های جاری و توسعه‌ای آتی صنعت برق مسرفانه مصرف کند به عنوان یکی از صادرکنندگان گاز طبیعی در گروه صادرکنندگان گاز حضور خواهد داشت و جایگاه خود را در صادرات نفت و فرآورده حفظ خواهد کرد.

پس راهبرد اتمی‌ ـ ‌نفتی به دنبال نیل به این مهم است که در تحلیل نهایی و درتعامل با کشورهای جهان، دستیابی به الگوی برد ـ برد (Win - Win) است. یکی از راه‌های خلع سلاح 1+5، تبیین استراتژی اتمی نفتی جمهوری اسلامی ایران، در محافل جهانی است.