از هم‌اکنون برای اکسپوی بعدی

نمایشگاه‌های جهانی که به اکسپو معروف است بیش از 150 سال قدمت دارد. نگاهی گذرا به اکسپوهای جهان نشان می‌دهد که برگزاری هر نمایشگاه در هر کشوری دستاورد چشمگیری برای آن سرزمین به همراه داشته است. به طور مثال اولین نمایشگاه که در لندن در سال1851 در زمان ملکه ویکتوریا برگزار شد نشانگر شروع عصر صنعتی در انگلیس بود.اکسپوی بعدی در سال 1889 در پاریس فرانسه همزمان با تکمیل ساخت برج ایفل در همان سال و بهره‌برداری از آن به عنوان دروازه ورودی نمایشگاه شکل گرفت.

اکسپوهای بعدی به صورت یک مجموعه در کشور آمریکا در شهرهای سنت لوئیز (‌1904)، سان‌فرانسیسکو (1915) و شیکاگو (1933) برگزار شد. بر‌گزاری این نمایشگاه‌ها در آمریکا سبب شد تا این کشور خود را به عنوان قدرت در حال رشد به جهانیان معرفی کند. در اکسپوی شیکاگو جدیدترین طرح‌های خودرو توسط مخترعان آن‌، کادیلاک و لینکلن ارائه شد‌. اکسپوی بعدی در سال 1967 در مونترال کانادا همزمان با آغاز شکوفایی این کشور در سطح جهانی برگزار شد. در سال 1970 اکسپو در اوزاکای ژاپن برگزار شد. در این اکسپو حرکت و پیشرفت ژاپن پس از آسیب‌هایی که در جنگ جهانی دوم متحمل شده بود مورد توجه جهانیان قرار گرفت. در سال‌های بعد نیز اکسپو در کشورهای مختلف برگزار شد و در سال 2010 نیز از بین کشورهای ترکیه، ایتالیا و چین که برای میزبانی اکسپو کاندیدا شده بودند، کشور چین برگزیده شد. برگزاری اکسپو در شانگهای چین که بزرگ‌ترین اکسپوی جهان لقب گرفته، توانست توجه جهانیان را به چین به عنوان مرکز جهان جلب
کند.

هر یک از کشورهای شرکت‌کننده در این نمایشگاه جهانی تلاش داشتند تا بر مبنای شعاری که تعیین شده بود خلاقیت‌هایی را با استفاده از فناوری‌های نوین و دستاوردهای صنعتی، فرهنگی و هنری برای تاثیر‌گذاری بر روی مخاطبان در سالن‌های خود ارائه دهند. ایجاد آب‌نماها، فضاهای سبز، استفاده از انرژی‌های طبیعی از جمله خورشیدی و باد، استفاده از سازه‌های هندسی و شکل‌های فضایی، شهرسازی‌های نوین، استفاده از مواد قابل بازگشت به طبیعت، پخش فیلم‌هایی با مضامین همگرایی انسان‌ها از هر گونه نژاد و فرهنگ برای ایجاد زندگی بهتر و توجه به محیط‌زیست از جمله مواردی بود که کشورها با توجه به شعار شهر بهتر، زندگی بهتر برگزیده بودند.

سالن ایران در همسایگی غرفه کره و لبنان قرار داشت و هر چند در نزدیکی یکی از ورودی‌های اکسپو قرار گرفته بود اما در معرض دید نبود. اما با این وجود گاهی مردم زیادی برای بازدید سالن ایران صف می‌کشیدند. کسانی که یا کنجکاو دیدن سالن ایران بودند یا گذرشان به بخش آسیایی اکسپو می‌افتاد که ناخودآگاه به سمت معماری ایرانی و اسلامی کشورمان کشیده می‌شدند. سالن ایران حدود 2000 متر بود که متاسفانه به دلیل دیر اقدام کردن نتوانستیم مکان بهتری را از لحاظ جانمایی انتخاب کنیم. از دیگر انتقاداتی که مطرح بود شروع دیرهنگام احداث سالن ایران بود اگر چه توانستیم سالن خود را تا روز افتتاحیه اکسپو به اتمام برسانیم اما با توجه به پیشینه تاریخی و اندوخته فرهنگی کشور می‌توانستیم قدرتمندتر ظاهر شویم و از طراحی و مصالح مناسب‌تری بهره ببریم.

به گفته تندگویان ـ یکی از مدیران سالن ایران ـ بسیاری از کشورها ساخت غرفه‌های خود را از 2، 3 سال پیش آغاز کرده بودند اما ساخت غرفه ایران حدود 2 ماه مانده به افتتاح نمایشگاه اکسپو (11 اردیبهشت) آغاز شد. وی دلیل آن را نبود دید ملی به مقوله اکسپو می‌داند و می‌افزاید: تا 5 سال پیش کسی نمی‌دانست اکسپو یعنی چه و در 4 اکسپویی که بعد از انقلاب در آن شرکت داشتیم هیچ‌گاه نگاه ملی وجود نداشته و شرکت سهامی نمایشگاه‌ها متولی آن بوده اما اکسپو در هر کشوری یک پروژه ملی است و بسیاری از رئیس‌جمهورها هنگام افتتاح یا پیام می‌دهند یا شخصا شرکت می‌کنند.

به گفته وی، نبود دید ملی باعث شد تا مسوولیت پروژه اکسپوی شانگهای یک بار به سازمان میراث فرهنگی و بعد کانون اتومبیلرانی و در نهایت به وزارت بازرگانی سپرده شود که همین امر باعث شد تا زمان از دست برود و انتخاب پیمانکار و پروسه انجام کار با تعویق مواجه شود در نتیجه مکانی که ابتدا برای ما در نظر گرفته شده بود و در نزدیکی پاویون چین قرار داشت از دست برود.

وی می‌افزاید: برای طراحی سالن ایران سال گذشته 2 بار فراخوان زدیم که از حدود 11 طرح یک طرح معماری ایرانی و اسلامی انتخاب شد. در واقع به علت فرصت کم بسیاری از طراحان مطرح نیامدند اما به هر حال طرح امسال سالن ایران به تایید اکسپو رسید و ما می‌بایست از میان پیمانکارانی که به ما معرفی کردند پیمانکاری را انتخاب می‌کردیم و با تلاشی که شد سالن ایران به موقع آماده شد و بازدید رئیس‌جمهور کشورمان از سالن ایران باعث شد تا یک گام در جهت ملی شدن اکسپو برداریم.تندگویان با اظهار خوشحالی از این‌که امسال نگاه به اکسپو در کشورمان برای اولین بار ملی شده است می‌گوید:امسال برای اکسپو اعتبار دولتی تعریف شده است و تغییر نگاه‌ها به اهمیت چنین رویدادی که هر 5 سال یکبار برگزار می‌شود باعث می‌شود که بتوانیم در نمایشگاه‌های بعدی بهتر نمایان شویم.

سالن ایران در اکسپوی شانگهای با استفاده از یک معماری ایرانی ـ اسلامی طراحی شده بود که بر روی دیوار ورودی سالن یک تابلوی 12 متری برجسته از نقشه جاده ابریشم بر روی آن نقش بسته و به 3 زبان فارسی، چینی و انگلیسی توضیحاتی درباره آن نوشته شده بود، همچنین بر سر در آن 2 سرباز هخامنشی با حدود 4 متر ارتفاع به عنوان نگهبانان سمبلیک سالن ایران تعبیه شده بود که می‌توانست از نظر مواد به کار رفته و رنگ نزدیک به پیکره‌های موجود در تخت جمشید ساخته شود اما رنگ‌آمیزی نامناسب این دو سرباز هخامنشی از القای اصالت آن کاسته بود. در داخل سالن نیز نیمکره‌ای طراحی شده بود که در بدنه بیرونی آن تصاویری از ایران زمین، فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی مردم ایران و شهرسازی کشور به نمایش درآمده بود و در فضای داخلی نیمکره، سکویی بر روی یک حوضچه و فواره‌های آب تعبیه شده بود که فرصتی بود تا بازدیدکنندگان که بیش از 90 درصد آن چینی بودند دقایقی به استراحت بپردازند و گاهگاهی شاهد هنرنمایی گروه‌های موسیقی از ایران باشند.نمایش ورزش باستانی ایران با حضور تیم ملی، اجرای گروه بین‌المللی لیله القدر برای خواندن اشعار عرفانی و مذهبی به زبان چینی، اجرای موسیقی بختیاری، کردی، آذری و...که در طول این 6 ماه به نوبت و در برخی زمان‌ها به هنرنمایی می‌پرداختند موجب استقبال بازدیدکنندگان بود، اما یکی از معایب کار این بود که برخی از اجرا‌ها مطابق با سلیقه مخاطب نبود و موجب کسالت آنها می‌شد اما برخی از اجراها باعث وجد و تشویق بازدیدکنندگان بود.

همچنین نمایش برنامه‌های هنری فقط در یکی، دو ساعت در روز باعث می‌شد که خیلی از مخاطبان شاهد اجرای برنامه‌های نمایشی نباشند. از دیگر مواردی که برای سالن ایران تعریف شده بود نمایش تکنولوژی‌های نانو، دستگاه‌های لیزر، ماکت سکو‌های نفتی و داروهای تولیدی ایران در زمینه اچ آی وی و دیابت بود که به گفته بسیاری، نمایش این دستاوردها برای بازدیدکنندگانی که فکر می‌کردند ایران یک کشور توسعه‌نیافته و فاقد تکنولوژی و ساختارهای شهری است، مفید بود؛ اما بسیاری از بازدیدکنندگان مردم عادی بودند که دید تخصصی نداشتند و اگر توضیحی می‌خواستند باید به کارمندان زن چینی که با لباس‌های سنتی ایرانی در سالن فعالیت داشتند مراجعه می‌کردند که به نظر می‌رسید دید آنها از ایران ناکافی بود. از دیگر موضوعاتی که در این سالن از سوی مسوولان به عنوان نقطه قوت از آن یاد می‌شد ارائه سمبل‌های حقیقی و نقش فعال بازدیدکننده در سالن و اختیار وی برای انتخاب زمان ورود و خروج بود. به اعتقاد اغلب آنها سالن ایران دارای روح زندگی بوده و آرامش معنوی بر آن حاکم بود.

اما در مقابل این عقیده، عده‌ای بر این باور بودند که در دنیای امروز و با توجه به فناوری‌های روز باید بین نمایشگاه‌های داخلی و خارجی، آن هم از نوع اکسپو که غیرتخصصی است، تفاوت قائل شد و با توجه به شعار اکسپو بر روی بازدیدکنندگان در زمانی مشخص تاثیر گذاشت. چنانچه بسیاری از کشورها در سالن‌های خود با تعریف زمانی مشخص برای بازدیدکنندگان برای ورود و خروج در یک مسیر مشخص با استفاده از نمایش فیلم‌های محتوایی و مستند و همچنین پخش تصاویری از جاذبه‌های توریستی خود تلاش داشتند تا با مخاطب خود ارتباط برقرار کنند.

هر چند محیط سالن ایران بسیار صمیمی و دوستانه بود و در سالن بازدیدکنندگان مجالی می‌یافتند که خستگی از تن خارج کنند اما باید در نظر داشت که باید همگام با تعاریف جدید نمایشگاهی پیش رفت و امید می‌رود در نمایشگاه اکسپوی میلان ایتالیا در 5 سال آینده سریعتر برای گرفتن زمین و ساخت و ساز با استفاده از طراحی‌های جدید و ارائه مفاهیم با تکنولوژی‌های روز اقدام کنیم و باید ببینیم 5 سال دیگر دنیا به چه سمتی می‌رود تا از حرکت در این مسیر جا نمانیم.

به هر حال اکسپو‌ها بهترین فرصت تبلیغی برای کشورهاست تا خود را به مردمان کشور میزبان و بازدیدکنندگان از سایر کشورها بشناسانند و اگر رقم بازدید روزانه 40 تا 50 هزار بازدیدکننده از غرفه ایران را در اکسپوی شانگهای از زبان مسوولین بپذیریم به حجم تاثیر‌گذاری آن پی می‌بریم و باید برای افزایش تعداد بازدیدکنندگان و تاثیر بر مخاطبان در نمایشگاه‌های بعدی در سطح ملی برنامه‌ریزی کنیم.