نباید منتظر خارجی‌ها بمانیم

اجازه بدهید سوال شما را با بیان نکته‌ای که به سال‌ها قبل و حضورم در صنایع دفاع بازمی‌گردد جواب دهم. یک روز مسوول تحقیقات سازمان صنایع دفاع آمد پیش من و گزارشی را از تولید یک نوع وسیله موشک ارائه کرد. چیزی شبیه پاک‌کن را به من نشان داد و گفت این سوخت موشک است. آن را داخل نعلبکی قرار داد و با کبریت آتش زد و من ترسیدم منفجر شود، اما اتفاقی نیفتاد.

آن موقع سوخت موشکی که در داخل ساخته شده بود به قطر 18 سانت و طول 60 سانت، برد 15 کیلومتری داشت، اما الان موشک‌هایی که ساخته می شود برد 2 هزار کیلومتر دارد و با دقت بالایی ساخته شده و حاکی از توان و تخصص داخلی است. همان زمان عده‌ای می‌گفتند نیاز به تحقیقات نداریم. از خارجی‌ها می‌خریم، اما در مقابل عده‌ای دیگر معتقد بودند باید با تحقیقات و تکیه بر دانش و توان داخلی به توسعه دست یافت. باور کنید وضعیت در نفت هم همین طور است. من معتقدم تحریم باعث شد ما مجبور شویم خیلی از کارها را خودمان انجام دهیم.

من می‌گویم اگر جنگ به جای 8 سال 20 سال طول می‌کشید درست است خسارت زیادی می‌دیدیم، اما منافعی هم داشت. یعنی ما از نظر علم و تحقیقات صنعت از وضعیت فعلی بسیار جلوتر بودیم. معتقدم اشتباه اشخاص این است که زود می‌روند سر مقایسه که ضررهایش بیشتر است یا منافع آن.در حال حاضر همین که وزارت نفت آمده فازهای پارس جنوبی را یکی پس از دیگری واگذار می‌کند به داخلی‌ها کار بسیار درستی است.

تاکید دارم واگذاری کلیه طرح‌‌های پارس‌جنوبی در ال 89 کار بسیار درستی است. این کار باید 5 ـ 4 و حتی 10 سال پیش انجام می‌شد. با وجود مزایایی که قراردادهای بیع متقابل داشت، ما نباید منتظر می‌ماندیم تا کمپانی‌های خارجی بیایند برای ما کار انجام دهند. می‌دانید فرق اینها با ما چیست؟

پروژه‌های بیع متقابل 2 حسن داشته یکی این که طرف خارجی‌ پول آورده که ما همیشه پول داشتیم، اما مهم‌تر از پولی که آورده این است که اجرای پروژه را آورده چون مدیریتش در جهان قوی‌تر از مدیریت ما در جهان است. برای خرید، سفارش و... .

مثلا اگر ما بخواهیم مهندسی یک جا را به شرکتی مثل لینده آلمان سفارش دهیم 7 ـ 6 ماه طول می‌کشد قرارداد ببندیم. حال ممکن است بپذیرد و ممکن هم هست نپذیرد، اما در مورد «توتال» یا « انی» آنها با یک اشاره برایشان انجام می‌دهند. مسلما دست بازی که آنها دارند ما نداریم. لذا می‌توانند پروژه را سریع‌تر و قوی‌تر جلو ببرند. علاوه بر آن می‌توانند تکنولوژی بالاتری بیاورند که ما این تکنولوژی‌ها را کمتر داریم. سطح‌مان پایین‌تر است، اما ما به امید این که سایر پروژه‌ها را در بیع متقابل جلو ببریم هم در 4 سال گذشته تاخیر کردیم و هم قبل از آن.

بله. اثرات تحریم معلوم است که برای ما مشکلاتی ایجاد می‌کند، اما در کنارش برای ما منافعی هم دارد که اگر بخواهیم از آن منافع استفاده کنیم می‌توانیم این را عمق دهیم و استفاده‌اش را بیشتر کنیم. به این ترتیب صنعت کشورمان راه می‌افتد. این موضوع برای 8 ـ 7 سال قبل است. منظورم این بود که پروژه‌های نفت در حال انجام است.

گفتم بیایید پروژه‌های نفت را از صنعت داخلی عبور دهید. همین که از صنعت عبور دهید صنایع آباد می‌شود. اگر شما الان به کارخانه‌ها بروید می‌بینید کارخانه‌ها با 30 درصد ظرفیت کار می‌کنند.

وقتی کار به آنها واگذار شود همان موقع شروع به کار کردن می‌کنند. من می‌گویم این فرصتی عالی است که اگر از آن استفاده کنیم تحریم به نفعمان است، اما اگر استفاده نکنیم و دست روی دست بگذاریم و کار را به صنعت داخل ندهیم دو جور ضرر کردیم هم کارمان عقب افتاده و هم منافع داخلی و ملی را از دست دادیم.

همین طور است، اما دیگران هم این طور رشد کردند.

من در صنعت که بودم زیاد اتفاق افتاد که با یک پیمانکار 5/1 سال چانه می‌زدیم که پروژه 3 ساله تمام شود، اما اگر بلافاصله پروژه واگذار شود، اما بالاخره انجام می‌شود. من نمی‌گویم عیب ندارد پروژه تاخیر داشته باشد، اما اجرا نشدن بیش از تاخیر ضرر دارد.

بله، اما اگر 10 سال قبل پروژه‌ها را به بخش خصوصی و به صنعت واگذار کرده بودیم الان جلوتر نبودیم؟ از ترس عقب افتادن واگذار نکردیم. ما در صنعت خون دل زیاد خوردیم. به نظرم واگذاری یک اتفاق میمون است. ما همیشه منتظر بودیم می‌گفتیم چرا به ما کار نمی‌دهند. می‌دادند، اما جالب اینجا بود که خارجی‌ها به ما کار می‌دادند. یعنی بیع متقابل با توتال و انی بود ما به زحمت از آنها کار می‌گرفتیم. قبول دارم وجود کمپانی‌هایی که بیع متقابل را انجام دادند واقعا باعث رشد صنعت شد. ولی در یک دوره (12 ـ 10)‌ سال قبل بود به نظرم بعد از یک دوره که آنها پروژه‌های بیع متقابل را انجام دادند و بعضی طرح‌ها اجرا شد، ما باید روی پای خودمان جلو می‌رفتیم و دیگر معطل بیع متقابل و دیگر کمپانی‌ها نمی‌ماندیم. لذا من حقیقتا و قلبا خیلی خوشحالم. خوشحال نیستم که تحریم شده بلکه خوشحالم که تحریم باعث شده کارها را به بخش صنعت داخل بدهند. اگر عمری باقی باشد 5 ـ 4 سال دیگر که نگاه کنیم می‌بینیم که چقدر رشد کردند.

الان سپاه با قرارگاه خاتم‌الانبیاء پروژه فازهای 17 و 18 را گرفته 3 ـ 2 تا هم جدید می‌گیرد. وزارت دفاع اخیرا آنها هم یک قرارگاه تشکیل دادند به اسم خاتم‌الاوصیا. ما باید واقعی فکر کنیم. اگر 5 ـ 4 سال دیگر به خاتم‌الاوصیا بیایید می‌بینید با الان قابل قیاس نیست. کلی متخصص در آنجا جمع شده‌اند، کلی کار یاد گرفته‌‌اند آن هم صنایع دفاعی‌ها که توانشان برای گرفتن تکنولوژی بسیار بالاست. یک زمان ما در وزارت راه پیمانکار داشتیم. یکی از پیمانکارهایمان هم همان موقع خاتم‌الانبیاء بود. تونلی داشت حفاری می‌شد، لازم بود دستگاهی بیاید که یک تیر آهن را در کوه بکوبد، وقتی پیمانکار معمولی بخش‌خصوصی بخواهد این کار را بکند تا دستگاه را فراهم کند یک ماه طول می‌کشد، اما وقتی سپاهی‌ها بودند بدون اغراق یکی دو روزه دستگاه آنجا بود. چون اینها نیاز را در جنگ تجربه کرده بودند.

مهم‌ترین همین است که الان مورد توجه قرار گرفته و آن این که باید میادین مشترک را مورد توجه قرار دهیم. اتفاقا پارس جنوبی اهم این موضوعات است. باید بسرعت آن را توسعه دهیم و فرصت از دست رفته را جبران کنیم.

مهم‌‌ترین برنامه استراتژیک نفت توسعه میادین مشترک نفت و گاز است. غیر از آن همان‌طور که همگان در کشور با‌ آن همزبان و همدل هستند موضوع اجرای سیاست‌های اصل 44 است. موضوع واگذاری کار بسیار مشکلی است چون بخش خصوصی آمادگی لازم را نداشته. تصور کنید به عنوان مثال اگر 100 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کردیم، می‌خواهیم این رقم را به بخش خصوصی بفروشیم، اما بخش خصوصی باید این پول یا بخشی از آن را داشته باشد.

در گذشته در بخش خصوصی نه آمادگی‌ کافی به وجود آمده و نه این که پول زیادی دارد. بنابراین یکی از کارهای بسیار مشکل طراحی انتقال پروژه‌ها یا شرکت‌ها از دولت به بخش خصوصی است و استراتژی یعنی همین که چگونه این کار انجام شود. نفع اصلی‌اش را کشور ببرد، اما بخش خصوصی راغب باشد و بتواند کار را جلو ببرد. در کشورهای اروپایی که خواستند این کار را انجام دهند، امتیازات بسیار زیادی به بخش خصوصی دادند. حتی مواردی بوده که یک کارخانه را مجانی واگذار کردند. کارخانه‌ای که 100 میلیون دلار می‌ارزیده، اما چون کارایی نداشته گفتند از نظر ما یک دلار می‌ارزد و در واگذاری آن به بخش‌خصوصی دچار تردید نشدند که چرا این امتیازات بالا را به بخش خصوصی می‌دهند. چون فکرشان این بوده که درست است این بخش خصوصی خاص منفعت خود را می‌برد، ولی در عوض بالاتر از آن کل اقتصاد کشور راه می‌افتد. بنابراین بخل نکردند. بالاخره باید بخش خصوصی را شناسایی کنیم. چارچوب و ابعاد آن معلوم است. باید از بخش خصوصی استفاده کرد و در واگذاری‌ها تسهیلات بیشتری را برای این بخش بخصوص اعطای وام از صندوق ملی در نظر گرفت. صندوق توسعه ملی برای همین به وجود آمده تا بتواند از کمک‌های مالی و حمایت‌های مالی دولت استفاده کند و نقش جدید خود را بگیرد.