حبس خودخواسته کیکاووس در باغ شیشه‌ای

ظاهرا بعد از ایفای نقش کیکاووس موهایش را آرایش نکرده و با آنها چند نقش دیگر هم بازی کرده است، اما راه رفتنش با کیکاووس فرق دارد و در شانه‌هایش آن قوز همیشگی دیده نمی‌شود.

محسن حسینی متولد 1336 تهران، کارگردان، بازیگر و کارشناسی ارشد درام، تئاتر و ارتباطات را از دانشگاه یوستوس لیبیک آلمان اخذ کرده است. وی در کشور آلمان آثاری ازجمله نوستالژی، آبی آهنی، سدرای زرتشت و برج خاموشان را به روی صحنه برد. 8 سال است که به ایران برگشته و اجرای آثاری ازجمله «مده‌آ»، «اورفه»، «شهرزاد و هفت قصه‌اش»، «مزرعه مین» و... را در تهران به روی صحنه برده است.

او علاوه بر این در فیلم‌های «عروس افغان» (قاسم طالبی)، «آرامش در میان مردگان» ‌(مهرداد فرید)،‌ «چهره به چهره» (علی ژکان)، «به همین سادگی» (رضا میرکریمی) و «راه آبی ابریشم» (محمد بزرگ‌نیا) نیز ایفای نقش کرده است. او صحبت‌هایش را با تبریک 10 سالگی روزنامه جام‌جم آغاز می‌کند. در این گفتگو با او درباره جزییات نقش‌آفرینی‌اش در سریال باغ شیشه‌ای هم صحبت شدیم.

باغ شیشه‌ای پس از «گاو صندوق» دومین حضور شما در یک سریال تلویزیونی است. چطور به گروه «باغ شیشه‌ای» پیوستید؟

از طریق «فرهاد آئیش» به سریال «باغ شیشه‌ای» دعوت شدم. من و او دوستان قدیمی هستیم. «مهدی مظلومی» در 5 دقیقه ابتدای مذاکره به «آئیش» گفت: حسینی خود کیکاووسی است که ما می‌خواهیم.

من همان جا متوجه شدم که انتخاب شدم. وقتی قرارداد بستم، 10 قسمت متن آماده بود.

این اواخر خیلی می‌شنوم که دوستان درباره اصطلاح «بازی تئاتری» و «بازی جلوی دوربین» صحبت می‌کنند. اینها مقولات متفاوتی هستند، اما در اصل در «تکنیک بازیگری» مشترک است. یک بازیگر باید بدن منعطف و حس و زبان خوبی داشته باشد. از نظر دانش بازیگری تو باید شماره یک باشی.

امروز رقابت آنقدر بالاست که شماره یک‌ها را می‌خواهند. متقاضی خیلی زیاد است. ما سالانه 750 نفر فارغ‌التحصیل تئاتر داریم. تئاتر ایران 10 درصد اینها را هم نمی‌تواند در خودش جا بدهد. بقیه‌شان در فرهنگسراها و سینما و... پراکنده می‌شوند. به هر حال نمی‌توانند جذب تئاتر شوند. تئاتر ما گنجایش این همه بازیگر را ندارد. نسل جوان ذوق دوربین دارند. دوست دارند به گونه‌ای وارد سینما و تلویزیون شوند. من به همه می‌گویم اول تئاتر را تجربه کنید و بعد جلوی دوربین بروید. لارنس الویه جمله معروفی در این رابطه دارد. او یک بار سِر آنتونی هاپکینز و داستین هافمن را در یک مهمانی می‌بیند و به آنها می‌گوید تا نمایشنامه‌های شکسپیر را بازی نکرده‌اید جلوی دوربین نروید.

من در کارهایی که خودم کارگردان نیستم به حرف‌های کارگردانم کاملا گوش می‌دهم. آقای مظلومی دید وسیعی دارد. من از بازیگرانی مثل «یوسف تیموری» و «شهرام قائدی» مشورت می‌خواستم. چون می‌دانستم تجربه اینها از من بیشتر است.

در «باغ شیشه‌ای»، «مهدی مظلومی» در پیش تولید وقتی درباره نقش صحبت می‌کرد می‌دانست که چه می‌خواهد. من فکر می‌کنم براساس کاراکتر من این شخصیت «کیکاووس» شکل گرفت. دو سه روزی در باغ قدم می‌زدیم و شکل‌های مختلف راه رفتن را روی من امتحان می‌کردند. آقای مظلومی و آئیش در شناخت شخصیت‌ها خیلی جلوتر از ما بودند.

آنها می‌خواستند همه چیز را صددرصد لو ندهند تا جا برای خلاقیت من هم بماند. دوست داشتند من نقش را توسعه بدهم.

می‌گفتند «کیکاووس» شخصیتی است که 30 سال از این باغ بیرون نرفته. حالت بدن عجیب و غریبی دارد. مچاله شده است. او از محیط بیرون یک ترس و وحشتی دارد. نوع صحبت کردنش و نگاه کردنش متفاوت است. کیکاووس نباید روشنفکر باشد. خیلی سطحی هم نباید باشد. او باغبان و سرایدار و نوکر نیست، اما در عین حال همه اینها هم هست. دوست و مباشر «قربان» هم هست. این ویژگی‌ها او را پیچیده می‌کند. این نکته برای بازیگر جذاب است. می‌تواند از کانال‌های مختلف وارد نقش شود.

کیکاووس آدم بسیار هوشمندی است و هیچ چیز از نظرش پنهان نمی‌ماند. انگار که از تک تک درخت‌ها اطلاع دارد. من خیلی سریع با کیکاووس ارتباط برقرار کردم. در برخی از کارها همین که جلوی دوربین می‌روی نقش را پیدا می‌کنی.

در این «باغ» گاهی خودم حس می‌کردم که کیکاووس هستم. ته باغ می‌رفتم و برای خودم آواز می‌خواندم. برخی کارگردان‌ها ظرفیت و موقعیت بازیگرشان را درک می‌کنند. آقای مظلومی سعی می‌کرد که از امکانات بازیگرش استفاده کند. اصلا کارگردانی نبود که بگوید «حالا ببینیم چی می‌شه» دقیقا می‌دانست که چه چیزی را می‌خواهد.

من موهایم را به خاطر نقش‌هایی که الان بازی می‌کنم نمی‌توانم کوتاه کنم. وقتی پیش «مظلومی» رفتم به خاطر نقش قبلی‌ام موهایم بلند بود. الان هر جا برای انتخاب نقش می‌روم می‌گویند موهایت را دست نزن. ما اینها را می‌خواهیم. من همیشه می‌گویم من نان موهایم را می‌خورم. به کارگردان‌ها می‌گویم می‌خواهم کوتاهشان کنم. هوا گرم شده است. در «باغ شیشه‌ای» یک لحظات طنزی هم با موهای من ایجاد می‌شود. مثلا «شهرام قائدی» به موهای من دست می‌زند و دچار برق گرفتگی می‌شود.

عینک‌های متفاوتی را روی من امتحان کردند. آشفتگی موی «کیکاووس» و کج و معوج بودنش حاکی از آنند که 30 سال از همه چیز دور بوده.

من جسته و گریخته کارهای آقای مظلومی را دیده‌ام. خود من برای اولین‌بار است که کمدی کار می‌کنم.

در تئاتر‌های من لحظاتی هست که دوست دارم تماشاچی بخندد، اما کسی ادا در نمی‌آورد تا حتما از مخاطب خنده بگیریم. امروزه تماشاگر ما هوشمندتر شده است. چند روز پیش یک روزنامه‌فروشی از من پرسید چرا یوسف تیموری ما را نمی‌خنداند؟ گفتم کل کار باید شما را بخنداند. پدر بنده هم می‌گفت: کارهایت خنده‌دار نیست. اما حالت عصبانیتت و گیر دادنت به آدم‌ها جالب است. این گیر دادن به شخصیت خود من برمی‌گردد. من مدام نقد می‌کنم و ایراد می‌گیرم. وقتی همکار بازیگرم دیر به سر صحنه می‌آید من رنج می‌برم.

بله. یکی از بازیگران مطرح جمله زیبایی دارد. او می‌گوید: یک بازیگر باید 50 درصد خودش را روی صحنه بیاورد. 50 درصد دیگر روی صحنه شکل می‌گیرد.

در هر کاری اگر این اتفاق بیافتد دموکراسی بین فرد و نقش و کارگردان برقرار می‌شود. کارگردان‌هایی هستند که می‌گویند خودت هر کاری دوست داشتی بکن. تو که دیگر بازیگر توانایی هستی. اتفاقا اینها بدترین کارگردان‌ها هستند. کارگردانی که بداند چه می‌خواهد با همکاری با بازیگر نقش را در می‌آورد. من یک بازیگرم. نقش را نمی‌شناسم. نویسنده و کارگردان باید جلوتر از بازیگر باشد. همیشه رسیدن به نقش یک فرآیند است. کارگردان‌های خوب در دو سه جلسه اول متوجه می‌شوند این بازیگر به نقششان می‌خورد یا نه.

من فکر می‌کنم «باغ شیشه‌ای» ملودرامی است که فرحبخش است. اما هر چه جلوتر می‌رویم رگه‌های تراژیک کار بیشتر می‌شود. این سریال یک جور گروتسک است. بین کمیک و تراژیک حرکت می‌کند. گروتسک نوعی طنز فکورانه است. قربان می‌خواهد بمیرد. آیا مرگ یک انسان خنده‌دار است؟

لیز خوردن یک شخص روی یک پوست موز خنده‌دار نیست. تراژیک است. اما خیلی‌ها می‌خندند. من فکر می‌کنم در کارهای قبلی مظلومی خنداندن حرف اول را می‌زند. من یکی دو بار سریال «باغ شیشه‌ای» را با دوستان نگاه کردم. دیدم کسی نمی‌خندد. هدف این جور کارها فقط خنداندن نیست.