خشمت‌ را ‌‌کنترل ‌کن

شما با این موارد چگونه مواجه می‌شوید؟ آیا شما در بین دوستان و همکاران خود به این که شخصیتی عصبی و تند مزاج دارید معروف هستید؟ آیا با بروز هر مساله کوچکی، بحث و دعوا راه می‌اندازید؟

اگر چنین هستید، آیا دوست دارید که آستانه صبر و تحمل خود را افزایش دهید؟

همه می‌دانند که عصبانی شدن و عصبی بودن به هزار و یک دلیل برای سلامت فیزیکی، روحی، اجتماعی و... مضر و خطرناک است. همچنین همه ما می‌دانیم که می‌توان با کمی ‌صبر و حوصله از این همه عصبانیت کاست و تحمل خود را افزایش داد.

عصبانیت در حقیقت حسی طبیعی و سالم است، اما زمانی در تقابل با سلامت ما قرار می‌گیرد که همیشه خشمگین باشیم و این حس از کنترل ما خارج شود. حالت‌های عصبانیت دائمی‌ و انفجاری، تاثیراتی جدی در روابط اجتماعی، سلامت و شرایط ذهنی و فکری ما می‌گذارد.

اما نکته حائز اهمیت این است که به کنترل درآوردن عصبانیت، از آنچه فکر می‌کنید راحت‌تر است. اگر هنگام عصبانی شدن، کمی‌بیشتر به علت اصلی‌ که باعث عصبانیت شما شده توجه کنید؛ با انجام تکنیک‌های خاصی، می‌توانید احساسات خود را به شیوه‌ای دیگر غیر از عصبانی شدن بروز دهید.

نمی‌توان گفت که عصبانیت، رفتاری صددرصد خوب یا بد است. زمانی که با شما بدرفتاری می‌شود یا نسبت به شما بی‌عدالتی صورت می‌گیرد، کاملا طبیعی خواهد بود که عصبانی شوید. این حس به خودی خود مشکل‌ساز نیست، بلکه کاری که در مقابل این حس انجام می‌شود مهم است. عصبانیت وقتی که شما یا اطرافیان‌تان را آزار دهد مشکل محسوب می‌شود. ممکن است فکر کنید وقتی که عصبانی می‌شوید غیرممکن خواهد بود که بتوانید با آرامش رفتار کرده و خودتان را کنترل کنید؛ اما تحت کنترل درآوردن عصبانیت به مراتب از آنچه که فکر می‌کنید راحت‌تر است.

شما هم می‌توانید یاد بگیرید هنگامی‌که عصبانی هستید، دیگران را آزرده نسازید و با این کار ساده نه‌تنها خود شما نیز حس بهتری پیدا می‌کنید بلکه شاید بسیاری از خواسته‌های‌تان نیز محقق شود. هر چه بیشتر در این مورد سعی و تمرین کنید، چنین رفتاری برای شما راحت‌تر خواهد شد.

همچنین با آموزش و تمرین این هنر مهم، شما قادر خواهید بود که روابطی بهتر داشته، به اهداف‌تان راحت‌تر دست پیدا کنید و زندگی‌ سالم‌تر و رضایت‌بخش‌تر داشته باشید.

بعضی از افراد فکر می‌کنند که بهتر است به جای این‌که عصبانیت خود را کنترل کنند، اجازه بدهند این عصبانیت تخلیه شود. آنها بر این عقیده هستند که کنترل عصبانیت و عدم بیرون ریختن خشم، برای حفظ سلامت مضر است. این مساله درست است که سرکوب خشم و بی‌توجهی به آن کاری غیرمنطقی است، اما باید بدانیم که داد و فریاد و بیرون ریختن ناصحیح خشم هم شیوه صحیحی نیست.

گروهی دیگر نیز عصبانیت را راهی برای کسب احترام و برآورده شدن برخی نیازهای خود به وسیله دیگران می‌دانند. آنها بر این باور هستند که می‌توانند با نشان دادن عصبانیت و خشم خود، اطرافیان را بترسانند و از این راه به آنچه که می‌خواهند برسند. غافل از این‌که ممکن است مردم از چنین افرادی واهمه داشته باشند، اما هیچ گاه به آنها احترام نخواهند گذاشت. مردم نمی‌توانند برای کسی که توان ندارد جلوی عصبانیت خود را بگیرد هیچ احترامی ‌قائل باشند.

برخی از مردم هم فکر می‌کنند که کنترل عصبانیت از عهده آنها خارج است. البته این درست است که شاید ما هیچ‌گاه نتوانیم شرایطی را که برایمان پیش می‌آید و حسی را که باعث عصبانیت می‌شود تغییر دهیم، اما شیوه رویارویی خود را حتماً می‌توانیم تعیین کنیم.

یادتان باشد، زمانی که خشمگین می‌شوید می‌توانید از نظر گفتاری و رفتاری کمتر حالاتی گستاخانه از خود نشان بدهید. پس همیشه این نکته را به خاطر بسپارید که حتی اگر کسی شدیدا شما را عصبانی کند، این انتخاب خود شماست که چگونه پاسخ او را بدهید.

و اما عده‌ای هم کنترل و مدیریت عصبانیت را با سرکوب و عدم توجه به آن یکسان در نظر می‌گیرند. اگر هدف شما در زندگی این است که هیچ‌گاه عصبانی نشوید، بدانید که هدف مناسبی را انتخاب نکرده‌اید. خشم هم یکی از احساسات ماست که حتی اگر بخواهیم و تلاش کنیم که آن را نادیده بگیریم، موفق نخواهیم شد. اما مدیریت خشم‌ها و عصبانیت در حقیقت به ما کمک می‌کند تا نسبت به احساسات نهفته، احتیاجات و نیازهای خود آگاه باشیم و برای رهایی از احساسات منفی و ناراحت‌کننده خود شیوه‌های صحیح‌تری برگزینیم. این شیوه‌ها در اصل به جای سرکوب خشم، راهی مؤثر برای بروز آن به ما نشان می‌دهند.

خشم غیر قابل کنترل صدمات جسمی ‌زیادی به دنبال دارد. زندگی کردن با سطح بالایی از استرس و تنش، سلامت انسان را به خطر می‌اندازد. عصبانیت‌های دائمی‌ و همیشگی نیز احتمال ابتلا به انواع بیماری‌ها از جمله بیماری‌های قلبی، دیابت، افزایش کلسترول، تضعیف سیستم ایمنی بدن و افزایش فشار خون را سبب می‌شود.

همچنین عدم مدیریت عصبانیت، به سلامت ذهنی شما نیز صدمه وارد می‌کند. مدت طولانی‌ عصبانی بودن، مقدار بسیار زیادی از انرژی ذهنی را مصرف می‌کند. از این رو فکر کردن، تمرکز داشتن و لذت بردن از زندگی برای فرد عصبی سخت خواهد بود. همین طور این عصبانیت‌ها می‌تواند منجر به استرس، افسردگی و سایر مشکلات ذهنی نیز بشود.

بروز مشکلات کاری نیز از دیگر تأثیرات عصبانیت غیرقابل کنترل است. در محل کار، همیشه تفاوت نظر و مشکلات خاصی وجود دارد. انتقادهای سازنده و مؤثر، تفاوت‌های فردی و بحث‌های داغ کاری همگی طبیعی هستند. اما عصبانیت‌ها و خشمگین شدن‌های مداوم، همکاران، مدیران و مشتریان را از شما گریزان می‌سازد و عدم احترام آنها را در پی خواهد داشت. بدتر از این موارد، شهرتی منفی برای شما در بین همکاران شکل خواهد گرفت که شرایط کار را سخت‌تر و بدتر خواهد کرد.

عدم مهارت در صبر و تحمل و کنترل عصبانیت، همه روابط شما را با مشکل مواجه می‌سازد. برای مردم سخت است که با افراد عصبی و تندمزاج صحبت کنند، به آنها اعتماد داشته باشند یا زمانی که با آنها هستند راحت باشند. پس افراد سعی خواهند کرد که کمتر با این‌گونه شخصیت‌ها رفت و آمد کنند و بدتر از همه، این‌گونه رفتارهای خشن، روی بچه‌ها تأثیرات منفی بسیاری خواهد گذاشت.

علت اصلی عصبانیت خود را پیدا کنید. اگر شما تلاش می‌کنید که عصبانیت خود را تحت کنترل داشته باشید، ممکن است تعجب کنید که چرا دامنه صبر و تحمل شما اینقدر کم است و خیلی زود عصبانی می‌شوید. خوب است بدانید که اکثر روان‌شناس‌ها معتقدند، مشکلاتی که هنگام عصبانیت برای ما پیش می‌آید، معمولا ریشه در دوران کودکی ما دارند.

اگر در خانواده‌ای زندگی کرده‌ایم که هنگام عصبانیت فریاد می‌کشیدند، اجسام را پرتاب می‌کردند، همدیگر را می‌زدند و ... ممکن است ما هم یاد گرفته باشیم که این شیوه‌ای است تا عصبانیت خود را نشان دهیم.

همچنین شرایط تکان‌دهنده و سطح استرس زیاد، شما را بیشتر در معرض خشم و عصبانیت قرار می‌دهد. عصبانیت معمولاً نقابی برای سایر احساسات ماست. هنگامی‌که عصبانی می‌شوید دقت کنید که آیا واقعاً خشمگین هستید؟ یا این‌که خود را عصبانی نشان می‌دهید تا سایر احساسات مانند شرمندگی و خجالت، ناامنی، ناراحتی و آسیب‌پذیری خود را پنهان کنید؟

مخصوصا اگر در خانواه‌ای زندگی کرده باشید که ابراز احساسات و نشان دادن حس واقعی، عملی ناشایست قلمداد می‌شده است، بیشتر احتمال دارد که دچار این مساله شوید و حالا به عنوان یک فرد بالغ، روبه‌رو شدن با احساسات واقعی خود را بسیار سخت خواهید دید.

همچنین ممکن است فکر کنید اصلاً احساسات دیگری مانند ترس، خجالت، احساس گناه و... برازنده شما نیست، در حالی که همه افراد دارای این احساسات هستند. حالا اگر فکر می‌کنید که شما این حواس را ندارید، بعید نیست که شما هم خشم را جایگزین آنها کرده باشید.

همین طور گاهی اوقات پذیرش نظرات مخالف برای ما سخت است. در این شرایط نیز ممکن است به جای این‌که به راحتی شیوه نگرش به موضوع را تغییر دهیم از سلاح عصبانی شدن استفاده کنیم.

در هر حال یکی از دلایل اصلی خشمگین شدن می‌تواند عدم توجه به سایر احساسات باشد. برای حل این مشکل باید بیشتر به احساسات خود دقت کنیم. اگر نتوانیم همه انواع احساسات بشری را درک کرده، مدیریت و کنترل کنیم و با آن کنار بیاییم، با مشکلات بسیاری مواجه خواهیم شد که منجر به تنهایی و انزوای ما می‌شود. به این موارد بسیار دقت کنید.

نکته دیگر این که باید نسبت به علائم و عوامل عصبانیت خود آگاه باشید. اگر قادر باشید علائم شخصی عصبانیت را در خودتان کشف کنید، می‌توانید زمانی که در آستانه انفجار قرار دارید خود را کنترل کنید.

به تغییراتی که هنگام بروز خشم و عصبانیت در بدن شما روی می‌دهد توجه کنید. قرمز شدن صورت، فشردن دندان‌ها روی یکدیگر، عرق کردن، نفس‌نفس زدن، سردرد، راه رفتن بی‌هدف، عدم تمرکز، تپش قلب و... هر کدام یکی از هزاران تغییر ایجاد شده در بدن هستند.

همچنین خوب است بدانید که ایجاد حس عصبانیت بیشتر به دلیل طرز فکر ما نسبت به اتفاقات و رخدادهای اطرافمان است، نه به دلیل خود آن اتفاق. حدس زدن در مورد افکار دیگران نسبت به خودمان، خیالبافی و بدبینی، مقصر دانستن سایر افراد و... از هزاران دلایلی هستند که نگرش ما را نسبت به مساله‌ای منفی می‌کنند.

همین طور خوب است اگر عواملی که سبب عصبانیت ما می‌شوند را تا حد امکان حذف کنیم. بهتر است به افراد، مکان‌ها و زمان‌ها و شرایطی که ما را عصبانی می‌کنند دقت کنیم؛ شاید بتوان برخی از این عوامل را حذف کرد یا تعدیل نمود.

شیوه‌های حفظ آرامش را یاد بگیرید. حالا که توانستید عوامل و علائم عصبانیت را در خودتان پیدا کنید، باید بتوانید با استفاده از شیوه‌هایی عصبانیت خود را کنترل نمایید.

نفس عمیق بکشید؛ نفس‌های عمیق و آرام، حس شما را بهبود می‌بخشند.

به جای مشت زدن به دیوار یا فردی دیگر، بدوید، دوچرخه‌سواری کنید و کمی‌ پیاده‌روی در هوای باز نیز می‌تواند انرژی منفی شما را آزاد سازد؛ در نتیجه شما قادر خواهید بود با آرامش بیشتری رفتار کنید.

از حواس پنجگانه به نفع خودتان استفاده کنید. می‌توانید با دیدن، شنیدن، بوییدن، لمس و چشیدن آنچه دوست دارید، آرامش خود را افزایش دهید. گوش کردن به یک موسیقی یا تصور کردن خود در محیطی آرام و دلخواه می‌تواند آرامش را به شما هدیه کند.اعضای بدن خود را که در اثر خشم بیش از حد منقبض شده‌اند، کشیده یا ماساژ دهید. چرخش شانه‌ها یا مالش گردن و پوست سر می‌تواند شما را سریع‌تر آرام کند.

آرام و آهسته از یک تا 10 بشمارید؛ این راهی است که بسیاری از ما شنیده‌ایم ولی به آن اهمیت نمی‌دهیم. در حین شمارش نسبت به آن آگاه باشید و بر آن تمرکز کنید. بهتر است همزمان که این شمارش را انجام می‌دهید آرام هم تنفس کنید.

به یاد داشته باشید همیشه برای نشان دادن ناراحتی خود راهی بهتر از عصبانی شدن هم هست، آن را پیدا کنید. هر وقت که عصبانی می‌شوید دلیل اصلی این همه خشم و ناراحتی را پیدا کنید. دعواهای بزرگ معمولاً به دلیل موضوعی کوچک و ناچیز و اغلب بی‌اهمیت اتفاق می‌افتند. پس زمانی که از عصبانیت در حال انفجار هستید از خودتان بپرسید واقعاً از چه چیزی ناراحتید؟ آیا این مساله ارزش این همه ناراحتی را دارد؟

وقتی که خیلی عصبانی می‌شوید و نمی‌توانید منطقی تصمیمی‌ بگیرید بهتر است تا زمانی که آرام شوید آن مکان را ترک کنید. کمی‌ قدم بزنید، در صورت امکان به موسیقی گوش دهید یا هر کاری که شما را آرام می‌کند انجام دهید و وقتی کمی ‌آرام شدید به محیط قبلی باز گردید.

در ضمن، همیشه موقع عصبانیت به یاد داشته باشید که عدالت را رعایت کنید. برای این منظور همیشه رابطه را ارجح بدانید و به جای تلاش برای پیروزی در بحث و دعوا، به حفظ رابطه فکر کنید و به جای یادآوری کردن مسائل و مشکلات گذشته، فقط در زمان حال بمانید.

همیشه از خود بپرسید که آیا موضوع مورد بحث ارزش زمان و انرژی‌ای را که برای آن صرف می‌کنید دارد یا نه؟ اگر موضوعی مهم نیست پس زودتر خود را رها کنید و از بحث خارج شوید.

شما باید قادر باشید و بخواهید که افراد را ببخشید. با این کار از عصبانیت خود نیز می‌کاهید.

هنگام عصبانیت، قبل از سخن گفتن، فکر کنید. ممکن است با گفتن هر جمله‌ای بعداً پشیمان شویم. موقع عصبانیت طبیعی است که از موضوع اصلی منحرف شوید و سخنانی بی‌ربط و گاه ناشایست بگویید پس سعی کنید کمتر به بحث‌های لفظی بپردازید.

همین طور دقت کنید که هنگام عصبانیت فرد مقابل را زیاد متهم نکنید، این کار باعث بدتر شدن شرایط می‌شود.

با این کارها و رفتارهای دیگری که خودتان می‌توانید با فکر کردن به آنها برسید، از عصبانیت‌های‌ خود بکاهید و زندگی جدیدی را تجربه کنید.

نیلوفر اسعدبیگی