پایانی بر تکرار حمله‌ تشنجی

صرع از کدام دسته از بیماری‌های مغزی یا به نوعی سیستم اعصاب مرکزی محسوب می‌شود؟

این بیماری از دسته بیماری‌های حمله‌ای یا تحریکی سیستم عصبی مرکزی است که به علت فعالیت بیش از حد سلول‌های مغزی ایجاد می‌شود. در مغز طبیعی نورون‌ها در انتقال اطلاعات دخالت دارند و در واقع این اطلاعات از طریق انتقال انرژی الکتریکی به مناطق مختلف ارسال می‌شوند که این انرژی هم به وسیله دستگاه الکتروآنسفالوگراف قابل ثبت است. با این‌حال از آنجا که مغز طبیعی امواج مشخص و منظمی دارد در انواع مختلف صرع، نوع این امواج تغییر و به ما برای شناسایی صرع کمک می‌کند.

وجه تمایز این بیماری نسبت به انواع دیگر تشنج‌های عصبی چیست؟

بر اساس تعریف صرع، این بیماری به هر 2 یا 3‌‌‌بار حمله تشنجی بدون وجود عامل برانگیزاننده مشخص مثل افت قند اطلاق می‌شود، در حالی‌که اگر به دنبال عاملی مثل افت قند باشد نامش دیگر صرع نیست، بلکه تشنج است.

تاکید می‌کنم که گرچه وقوع تشنج از علائم بارز صرع است، ولی همه تشنج‌ها منشأ صرعی ندارند. تشنج ممکن است تحت شرایطی چون وارد شدن ضربه به سر، مصرف برخی داروها یا حتی مصرف الکل ایجاد شود یا حتی به دنبال تب بالا در 4 درصد کودکان کمتر از 5سال اتفاق بیفتد. برای کنترل این نوع تشنج‌ها ابتدا باید عوامل اولیه آن را شناسایی و کنترل کرد.

آیا این بیماری بیشتر جنبه ژنتیک یا وراثتی دارد یا عوامل محیطی در بروز آن نقش دارند؟ جنسیت و سن در بروز نشانه‌های آن تا چه اندازه موثرند؟

هر 2 عامل محیط و وراثت در ایجاد صرع دخالت دارند. وراثت در بروز تمام انواع صرع دخیل نیست و در ایجاد و انتقال بعضی از انواع آن نقش مهمی دارد. در عین حال بعضی از انواع صرع در سنین پایین‌ شروع می‌شوند مثل صرع ابسانس و بعضی در سنین بالاتر. باید گفت جنسیت نقش مهمی در بیشتر انواع صرع ندارد.

هنگام بروز نشانه‌های بارز این بیماری که همان تشنج و بیهوشی کوتاه‌مدت است، چه اتفاقی در مغز می‌افتد؟

در بعضی صرع‌ها مثل گرندمال، اکسیژن رسانی به مغز به طور موقت مختل می‌شود و اگر این مساله طولانی شود آسیب جدی به سلول‌های مغزی وارد می‌شود، ولی در بعضی دیگر از انواع آن، مثل نوع فوکال این مشکل دیده نمی‌شود. در ضمن اتفاق دیگری هم که آن موقع دیده می‌شود عملکرد بد سلول‌های مغزی است که به علت تحریکات نابجای سلول‌های غیر طبیعی است.

آیا درمان قطعی برای این بیماری وجود دارد؟ در‌عین حال دارو درمانی تا چه اندازه در کنترل و کاهش نشانه‌های آن موثر است؟

مسلما درمان دارویی تاثیر زیادی دارد و بیشتر انواع صرع با این نوع درمان کنترل می‌شوند، اما بعضی از صرع‌ها به جراحی بخوبی پاسخ می‌دهند که این در مواردی است که درمان دارویی موفق نباشد.

در چه زمانی جراحی به عنوان تنها شیوه درمان توصیه می‌شود و از طریق جراحی کدام بخش‌های مغز درمان می‌شوند؟

تاکید می‌کنم که به کارگیری روش جراحی به عنوان تنها شیوه درمان درست نیست و درمان دارویی همیشه جایگاه خود را دارد، ولی اگر ضایعه فضاگیر مشخصی در مغز عامل بروز تشنج باشد با برداشتن آن به وسیله روش‌های جراحی معمولا نتایج خوبی حاصل خواهد شد.

تازه‌ترین شیوه‌های درمان این بیماری مبتنی بر چه راهکارهایی است و این شیوه‌ها نسبت به گذشته چه مزیت‌هایی دارند؟

روش‌هایی مثل تحریک عصب واگ یا کاشت ایمپلنت در نقاط خاصی از مغز از روش‌های جدیدتر هستند که در کنگره امسال صرع نیز در مورد آنها بیشتر صحبت خواهد شد و می‌توانند در کنترل انواعی از صرع که قبلا قابل کنترل نبوده‌اند، موثر باشند.

در ارتباط با تحریک عصب واگ که گفته می‌شود ایران برای نخستین بار در خاورمیانه از این شیوه استفاده کرده است برایمان بیشتر توضیح دهید؟

بر اساس آمار سال گذشته انجمن علوم اعصاب ایران، 30 درصد از بیماران صرعی در کشور مقاوم به درمان دارویی و جراحی هستند که با تحریک عصب واگ، این آمار رو به کاهش است.

بر همین اساس هم اکنون بیماران مصروع با 3‌‌شیوه طبی، ‌تحریک عصبی واگ (عصب دهم مغزی، در ناحیه گردن که بیش از 60 درصد توان سیستم بدن را برای کنترل قلب، ریه‌ها و دستگاه گوارش به عهده دارد) و جراحی درمان می‌شوند. تحریک عصب واگ در واقع روشی جدید در درمان صرع‌های غیرقابل کنترل است و می‌تواند در بسیاری از مواقع حملات تشنجی را کاهش دهد. در این روش یک محرک کوچک زیر پوست گردن نزدیک عصب واگ در قسمت چپ گذاشته می‌شود. این محرک، عصب واگ را در فواصل زمانی معینی تحریک می‌کند و با انتشار این تحریکات از طریق عصب به مغز فعالیت تشنجی متوقف می‌شود.

آیا با تکنیک‌های نوینی اعم از ژن درمانی یا حتی تشخیص‌های پیش از تولد می‌توان این بیماری را شناسایی و درمان کرد؟

ژن درمانی در صرع هنوز به صورت عملی درنیامده (حداقل به منظور استفاده بیماران) و در مرحله تحقیقاتی و آزمایشگاهی است و تا رسیدن به نتایج قطعی آن باید منتظر بود.

موثرترین راه‌های پیشگیری و تشخیص بیماری تا چه اندازه قادر به کنترل بموقع صرع هستند؟

مهم‌ترین راه پیشگیری عملی در صرع شامل پیشگیری از آسیب‌های زایمانی، ضربه‌ها و عفونت‌های مغزی و درمان زود هنگام و مناسب است. مسلما کنترل این عوارض برای تشخیص علائم بیمار مهم‌ترین عوامل محسوب می‌شوند. با این حال شیوه‌های پاراکلینیکی مثل نوار مغز نیز بسیار کارایی دارند.

اشاره‌ای هم به ششمین سمینار سراسری صرع داشته باشید.هدف از برپایی این سمینار چه بود؟

ششمین سمینار صرع در تاریخ 28 و 29 آبان در تالار امام علی دانشگاه شهید بهشتی برگزار می‌شود که در آن سعی کرده‌ایم به نکاتی چون علائم، تشخیص و درمان‌های غیردارویی و جراحی در صرع توجه ویژه‌تری داشته باشیم.

پونه شیرازی