دیگر صدای ساز نواحی به گوش نمی‌رسد

ما را دعوت نمی‌کنند

اما چه شده که ما پایتخت‌نشینان چند سالی است در حسرت شنیدن صدای سازهای محلی مانده‌ایم؟ در واکنش به این پرسش، عثمان محمدپرست، دوتارنواز پیشکسوت اهل خواف خراسان بسیار ساده و کوتاه پاسخ می‌دهد: دیگر کسی ما را دعوت نمی‌کند.

این نوازنده 80 ساله در گفتگو با «جام‌جم» می‌افزاید: یک دهه قبل ما اجراهای زیادی در شهرهای بزرگ داشتیم و در جشنواره‌های متعدد گردهم می‌آمدیم، اما چند سالی است که سخت مورد بی‌مهری قرار گرفته‌ایم.

محمدپرست ادامه می‌دهد: من در کشورهای زیادی برنامه اجرا کرده‌ام. وقتی در ژاپن مخاطبان جوان با شنیدن نوای دوتارم به گریه می‌افتند، از خودم می‌پرسم چرا نمی‌توانم هنرم را به درستی به جوانان هم‌میهنم عرضه کنم.

حسن اسکندری، نوازنده ساز عاشیقی تبریز نیز چنین نگاهی به جشنواره‌های موسیقی مقامی دارد. وی می‌گوید: برگزاری این جشنواره‌ها فرصتی بود تا ما نوازندگان محلی، ‌همدیگر را ببینیم، با هنر هم آشنا شویم و تجربیات خود را با یکدیگر در میان بگذاریم.

وی ادامه می‌دهد: اما از همه اینها مهم‌تر، جشنواره‌ها باعث می‌شدند تا مردم ما را ببینند و جوانان علاقه‌مند جذب موسیقی نواحی مختلف شوند. این جوری خیالمان راحت می‌شد که موسیقی مقامی زنده خواهد ماند.

مدیون موسیقی مقامی هستیم

اما موسیقی مقامی چه جایگاهی در هنر ایران زمین دارد که تعطیلی جشنواره‌های آنان را می‌توان یک ضایعه فرهنگی دانست. داوود گنجه‌ای در این باره می‌گوید: موسیقی مقامی ما، خمیرمایه موسیقی ردیف دستگاهی است و چون ریشه‌ای می‌ماند که بر پایه آن درخت موسیقی ایرانی شاخ و برگ پیدا می‌کند.

این نوازنده کمانچه و آهنگساز می‌افزاید: با بالندگی موسیقی نواحی کشور و توجه به آن، موسیقی ارکسترال و حتی پاپ هم رنگ و بویی این جایی پیدا می‌کنند و هویتی ایرانی می‌یابند.

گنجه‌ای با اشاره به این که موسیقی هر سرزمین یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های فرهنگی آن کشور است، تاکید می‌کند: نواها و آواهای نواحی ایران را متاسفانه بسیاری از مردم نشنیده‌اند و اگر این میراث‌های فرهنگی را از دست بدهیم، مثل آن می‌ماند که ریشه درخت موسیقی ایرانی را خشکانده‌ایم. در چنین صورتی مطمئن باشید که دیگر انواع موسیقی ما نیز خواهند پژمرد.

اما ملک مسعودی، پژوهشگر موسیقی از منظری متفاوت به تاثیر مثبت برگزاری جشنواره‌های این عرصه هنری می‌پردازد. او می‌گوید: موسیقی نواحی ما یک باغ صد گل و صدرنگ است که زیبایی آن را هر ایرانی درک می‌کند. زبانی مشترک بین کرد، بلوچ، ترک، ‌لر و فارس است که تاثیری مثبت بر همگرایی اقوام گوناگون این سرزمین می‌گذارد.

بی‌توجهی جشنواره فجر به نوای نواحی

در حالی که جشنواره‌هایی چون موسیقی نواحی کرمان و ذکر و ذاکرین با کم‌توجهی مسوولان برای همیشه تعطیل شده‌اند، خبر می‌رسد که جشنواره فجر امسال قصد جبران مافات دارد و می‌خواهد بعد از چند سال بی‌اعتنایی، بار دیگر بخش موسیقی مقامی را در برنامه‌های خود بگنجاند.

در همین رابطه محمدعلی خبری، مدیر دفتر موسیقی خبر می‌دهد: در جشنواره فجر امسال بخش مستقلی را به موسیقی نواحی اختصاص داده‌ایم و به دنبال آن هستیم تا با مذاکره با استان‌های کشور، در جاهایی که ظرفیت و توان وجود دارد، جشنواره مستقل موسیقی مقامی را نیز برگزار کنیم.

در حالی که خبری اعلام می‌کند جشنواره فجر دوباره دارای بخش مستقل موسیقی نواحی خواهد شد، جالب اینجاست که با هر پیشکسوت و فعال این حوزه صحبت می‌کنیم، هیچ‌کس از چند و چون این اتفاق خبر ندارد، گویا مسوولان جشنواره موسیقی فجر این بار هم قصد دارند تنها در چند روز مانده به شروع این رویداد هنری، تازه بنشینند و برای آن برنامه‌ریزی کنند. شاید به همین دلیل است که فعالان موسیقی نواحی، چندان نظر خوشی نسبت به این خبر ندارند و به اصطلاح چندان چشمشان آب نمی‌خورد.

در همین راستا، محسن شریفیان، سرپرست گروه موسیقی محلی لیان بوشهر می‌گوید: متاسفانه جشنواره فجر به جای آن‌که از موسیقی نواحی حمایت کند و پلی باشد برای رساندن آواها و نواهای بومیچهارگوشه ایران به مردم، بیشتر به ارکسترهای بزرگ و موسیقی پاپ توجه نشان می‌دهد.

این نوازنده تاکید می‌کند: وقتی گروه‌های موسیقی نواحی در پرت‌ترین سالن‌های جشنواره فجر به صحنه می‌روند، بدترین زمان‌ها برای اجرایشان اختصاص داده می‌شود، کمترین تبلیغات برای آنها صورت می‌گیرد و در یک کلام مورد بی‌مهری قرار می‌گیرند، نباید چندان انتظار داشت که این موسیقی حال و روز مساعدتری پیدا کند.

نباید فراموش کرد که موسیقی نواحی ایران یکی از گنجینه‌های میراث معنوی این سرزمین است و حالا که مسوولان مربوطه از برگزاری جشنواره آن سخن می‌گویند؛ باید دید چه برنامه‌ریزی‌هایی برای حفاظت از این گنج صورت می‌گیرد.