مامان، بابا؛ مرا تنها نگذارید

سخت جدا شدن از والدین، اگرچه یک بخش معمول از رشد کودک است، اما می‌تواند باعث ناراحتی و دردسر شود. فهمیدن این‌که فرزندتان چه می‌خواهد و یاد گرفتن را‌ه‌هایی برای رویارویی با این معضل می‌تواند به هر دوی شما کمک کند که جدا شدن از یکدیگر را راحت‌تر تحمل کنید.

بچه‌ها خیلی زود به دیگران عادت می‌کنند. در بسیاری از موارد این خود والدین هستند که جدا شدن از فرزندانشان برایشان سخت و غیرقابل تحمل است. بررسی‌ها نشان داده که کودکان 6 ماهه و کمتر، خیلی زود و آسان به حضور دیگران در کنار خود عادت می‌کنند.

معمولا کودک بین 4 تا 7 ماهگی یاد می‌گیرد که چیزها و کسانی که می‌شناسد حتی اگر جلوی چشمانش نباشند، وجود دارند. این شناخت زمانی اتفاق می‌افتد که کودک یاد می‌گیرد وقتی چیزی از دستش به زیر میز یا زیر صندلی افتاد، از بزرگ‌ترها بخواهد آن را به او برگردانند. کودک در این سن می‌داند که تنها یک مادر و پدر وجود دارد و وقتی آنها را نمی‌بیند، در واقع آنها از پیش او رفته‌اند. در این دوران، بیشتر کودکان هنوز تصوری از زمان ندارند، پس نمی‌فهمند والدینشان چه زمانی برمی‌گردند. وقتی شما در آشپزخانه هستید، یا در اتاق مجاور یا سرکار، اینها همه برای فرزندتان معنای مشابهی دارد. شما ناپدید شده‌اید و فرزندتان هر کاری بتواند برای جلوگیری از این اتفاق انجام می‌دهد.

کودکان بین 8 ماهگی تا یک‌سالگی، به افراد مستقل‌تری تبدیل می‌شوند و در مورد جدایی از والدینشان حساس‌تر هم می‌شوند. در این زمان، ترس از جدایی در کودک رشد می‌کند و وقتی والدین می‌خواهند او را ترک کنند، ناراحت و پریشان می‌شود. چه برای چند ثانیه به اتاق بغلی بروید، چه فرزندتان را برای چند ساعت به کسی بسپارید یا او را یک روز پیش پرستار بگذارید. فرزندتان احتمالا با گریه کردن و چسبیدن به شما، عکس‌العمل نشان می‌دهد.

طول دوره اضطراب در اثر جدایی از والدین، از کودکی به کودک دیگر متفاوت است. برخی کودکان دیرتر دچار این احساس می‌شوند؛ مثلا بین 18 ماهگی تا دو و نیم‌سالگی. برخی هرگز این حس را تجربه نمی‌کنند و برای برخی، موارد مختلفی مانند آمدن یک پرستار جدید، یک خواهر یا برادر تازه متولد شده، تغییر منزل یا فشارهای عصبی مثل جدایی از والدین می‌تواند باعث اضطراب شود. اما حس اضطراب در اثر جدایی از والدین چقدر طول می‌کشد؟ این موضوع به کودک و نیز به طرز پاسخ والدین بستگی دارد، بنابراین می‌تواند خیلی متغیر باشد. در برخی موارد، بسته به طبیعت کودک، اضطراب در اثر جدایی می‌تواند از دوران نوزادی تا دوره دبستان ادامه یابد. در برخی موارد، در جایی که این احساس در فعالیت‌های روزمره یک کودک بزرگ‌تر دخیل می‌شود، می‌تواند ناهنجاری‌های عمیق‌تری ایجاد کند؛ مثلا می‌تواند به قلدربازی کودک در مدرسه یا سوءاستفاده از دیگر بچه‌ها منجر شود.

نکته جالب توجه این است که کودکان کاملا می‌فهمند رفتارشان روی والدین اثر دارد. اگر شما با شنیدن صدای گریه کودک از رفتن منصرف شوید و برگردید تا گریه‌اش قطع شود یا برنامه خود را لغو کنید، فرزندتان این روش را برای جلوگیری از جدایی ادامه خواهد داد.

در طی این دوران شما نیز ممکن است احساسات مختلفی را تجربه کنید. شاید از این‌که می‌بینید کودکتان به همان اندازه که شما به او وابسته‌اید، به شما وابسته است، خوشحال شوید اما شاید از این‌که مجبورید او را تنها بگذارید و سرکار بروید، احساس گناه کنید. شاید هم از این‌که فرزندتان به توجه شما بسیار نیازمند است، خسته و کلافه شوید.

به خاطر داشته باشید که عدم تمایل کودک به این‌که او را ترک کنید، نشانه خوبی از ارتباط سالم بین شما و اوست. در نهایت، فرزندتان می‌تواند به یاد بیاورد که شما همیشه پس از ترک او باز خواهید گشت و احساس آرامش خواهد کرد. این دوری مقطعی به فرزند کمک می‌کند که مهارت ارتباط با دیگران را در خود بهبود دهد و کمی استقلال پیدا کند.

در اینجا به برخی روش‌ها اشاره می‌کنیم که کمک می‌کند تا هم والدین و هم فرزندان، این دوران را راحت‌تر سپری کنند:

سعی کنید وقتی فرزندتان بین 8 ماهگی تا یک‌سالگی قرار دارد، روزش را با یک پرستار ناآشنا آغاز نکند، زیرا این زمان، موقعی است که احتمال ایجاد اضطراب ناشی از جدایی در فرزند زیاد است. همچنین سعی کنید وقتی کودکتان خسته، گرسنه یا بی‌قرار است، او را ترک نکنید. بهتر است برنامه جدا شدن از او را طوری تنظیم کنید که پس از خواب یا بعد از زمان غذا خوردنش باشد.

دوری از یکدیگر را تمرین کنید و افراد و مکان‌های جدید را کم‌کم به او معرفی کنید. اگر برنامه‌تان این است که کودکتان را با یک پرستار جدید یا یک فامیل تنها بگذارید، قبلا آن فرد را دعوت کنید تا زمانی که شما هم حضور دارید، با کودکتان آشنا شود. اگر قصد دارید که کودکتان را در مهدکودک ثبت ‌نام کنید قبل از این که او را یک روز کامل در آنجا بگذارید، چند دیدار کوتاه با هم از آنجا داشته باشید. کودکتان را در زمان‌های کوتاهی در کنار پرستارش بگذارید تا به دوری‌های بلند‌مدت‌تر عادت کند.

آرام و صبور باشید. تشریفاتی خاص هنگام خداحافظی داشته باشید و با‌ آرامش و اعتماد به نفس در مقابل کودک باقی‌ بمانید. به او اطمینان دهید که بر خواهید گشت و توضیح دهید که چقدر طول می‌کشد تا بازگردید. به زبانی به او بگویید که حرفتان را بفهمد؛ مثلا بگویید «بعد از ناهار برمی‌گردم.» تمام توجه خود را هنگام خداحافظی معطوف به او کنید و وقتی به او می‌گویید می‌خواهید بروید، واقعا بروید چون برگشتن، همه چیز را بدتر می‌کند.

اگر چه ترک کودکی که در حال گریه کردن و جیغ زدن است مشکل به نظر می‌رسد، اما به هر حال باید او را به پرستار سپرده و او را ترک کنید. 15 تا 20 دقیقه بعد از ترک کودک با او تماس بگیرید، تا این زمان معمولا کودک آرام می‌شود و مشغول بازی است. سعی نکنید زودتر تماس بگیرید.

اگر شما مسوول نگهداری از فرزند شخص دیگری هستید که دچار اضطراب در اثر جدایی شده، سعی کنید حواس کودک را با یک فعالیت یا اسباب‌بازی پرت کنید. با او بازی کنید یا برایش شعر بخوانید.

به مادر و پدر کودک اشاره نکنید، اما پاسخ سوالات کودک را در مورد والدینش به زبانی ساده بدهید. مثلا بگویید: «مامان و بابا خیلی زود برمی‌گردند. تا آن موقع بیا با هم بازی کنیم.»

به خاطر داشته باشید که این دوران گذراست. اگر فرزندتان هرگز جز شما تحت مراقبت فرد دیگری قرار نگیرد، خجالتی شده و شاید دچار اضطراب‌های بدتر شود.

به غرایز خود اعتماد کنید. اگر فرزندتان از رفتن به مهدکودک خاصی سر باز می‌زند یا نشانه‌های دیگری از اضطراب مثل بدخوابی یا کم شدن اشتها از خود نشان می‌دهد، بدانید که در وضعیت مراقبت از او مشکلی وجود دارد.

اگر ترس از جدا شدن از شما تا دوران مدرسه در کودک ادامه پیدا کرد، طوری که به فعالیت‌های روزانه شما ضربه وارد کرد، با پزشکتان صحبت کنید. این موقع می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های جدی باشد. پس اگر فرزندتان یکی از نشانه‌های زیر را داشت، حتما با پزشک‌تان مشورت کنید:

نشانه‌های وحشت (مثل حالت تهوع، استفراغ یا تنگی‌نفس)‌ یا حملات ناشی از ترس قبل از ترک کردن والدین

‌کابوس‌های شبانه راجع به جدایی

ترس از تنها خوابیدن

ترس بیش از اندازه از گم شدن، ربوده شدن یا رفتن به مکان‌هایی بدون والدین

برای بسیاری از کودکان، اضطراب ناشی از جدا شدن از والدین بدون نیاز به مراقبت‌های پزشکی رفع می‌شود، اما اگر نگرانید با پزشک مشورت کنید.

نکته آخر این که، هرگز سعی نکنید وقتی کودک متوجه نیست و شما را نمی‌بیند، او را ترک کنید. این کار اضطراب او را بیشتر می‌کند. در عوض، با او با محبت اما سریع خداحافظی کنید؛ حتی اگر او گریه می‌کند و فریاد می‌زند. معمولا پس از چند دقیقه، گریه او قطع می‌شود. با یک خداحافظی گرم و ابراز محبت به او، می‌توانید اعتماد کودک را به خود افزایش دهید و ارتباطات خود را با او تحکیم بخشید.

منبع:kidshealth