چالش‌های پیش روی دولت دهم

در همین راستا نیز رهبر معظم انقلاب در اولین نشست با اعضای هیات دولت دهم، توصیه‌های دهگانه‌ای به دولت داشتند و از سوی ایشان بر لزوم توجه به اجرایی شدن اصل 44 قانون اساسی، سند چشم انداز 20 ساله، پرهیز از شتابزدگی، توجه به دیدگاه‌های نخبگان، رعایت دقیق قانون، استقبال از نقدهای خیرخواهانه، مغتنم شمردن توصیه‌های علما ومراجع و طراحی و تدوین الگوی اسلامی تاکید شد.

برهمین اساس طی این گزارش تلاش شده تا چالش‌های مختلف پیش روی دولت دهم مورد واکاوی قرار گیرد.

روابط بین‌الملل و سیاست خارجی؛

براساس قانون اساسی کشورمان و همچنین رهنمودهای رهبر معظم انقلاب، سیاست خارجی و روابط ما با دیگر کشورهای جهان، باید بر مبنای سه اصل عزت،‌حکمت و مصلحت باشد. این راهبرد برای ما اهداف و اولویت‌ها و همچنین چگونگی مدیریت فرصت‌ها و تهدیدها را مشخص می‌کند.

مساله هسته‌ای ایران

بررسی عملکرد دولت نهم در زمینه استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای نشان می‌دهد که این دولت نیز همانند دولت‌های قبل، ضمن تاکید بر صلح‌آمیز بودن حقوق هسته‌ای ملت ایران، مناسبات خود را با کشورهای درحال توسعه قوت بخشیده است.

این درحالیست که هماهنگی و انسجام کارکردی در گسترش متعادل مناسبات با بلوک غرب همانند بلوک شرق و به کارگیری کارآمدتر دیپلماسی حرفه‌ای و اولویت بیشتر به دیپلماسی اقتصادی می‌توانست کارنامه بهتری را برای دولت نهم به ارمغان آورد . از این رو به نظر می‌رسد توجه دولت بر این موارد می‌تواند توان کشور را در عرصه سیاست خارجی و روابط دیپلماتیک تقویت کند.

البته احتمال می‌رود با انتشار خبر دومین مرکز غنی‌سازی ایران، در روند بررسی موضوع هسته‌ای ایران تغییراتی ایجاد شود. ضمن این‌که انتشار این خبر می‌تواند به پافشاری کشورهای گروه 1+5 بر اجرای تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای ایران منجر شود. به ویژه آن که بان‌کی مون، دبیرکل سازمان ملل با انتشار بیانیه‌ای،‌ در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل نگرانی عمیق خود را درباره فعالیت‌های ایران در زمینه تداوم غنی‌سازی اورانیوم و ساخت یک تاسیسات جدید غنی‌سازی ابراز داشته و از ایران خواسته است هرچه زودتر مذاکرات سازنده با سایر کشورها را آغاز کند.

اما از سوی دیگر انتشار این خبر، برای کشورها و رژیم‌های سلطه طلب از جمله رژیم صهیونیستی و آمریکا می‌تواند این پیام را داشته باشد که با وجود این نیروگاه، دیگر نمی‌توانند حتی تصور کنند که در آینده نزدیک بحث نظامی و تهدید‌هایی از این جمله را مطرح کنند.چرا که رابرت گیتس، وزیر دفاع آمریکا عنوان می‌کند هرگونه اقدام نظامی علیه ایران تنها زمان می‌خرد و تنها برنامه هسته‌ای ایران را حدود یک تا سه سال به تاخیر می‌اندازد.

انتشار این خبر البته وجه سومی هم داشت و آن این‌که تا پیش از این کشورهایی مانند چین و روسیه بعنوان حامیان ایران در موضوع هسته‌ای مطرح بودند اما اخیرا چین ضمن ابراز نگرانی از فعالیت‌های هسته‌ای ایران، از تهران خواسته است با بازرسان سازمان ملل همکاری کند؛ علاوه بر این، ایران را به فریب‌کاری دنباله‌دار در برنامه هسته‌ای متهم کرده است ! لذا چگونگی موضع‌گیری ایران و دستگاه دیپلماسی ایران از اهمیت بسزایی برخوردار است.

انتخاب سفرای قوی در دیگر کشورها

یکی دیگر از اقداماتی که می‌بایست از سوی دستگاه دیپلماسی ایران مورد توجه قرار گیرد، تقویت روابط با کشورهای همسایه و نیز استفاده از تهدیدها و تبدیل آن به فرصت است. در این زمینه انتخاب سفرای کاردان و آشنا به حوزه و کشوری که به آنجا فرستاده‌ می‌شوند،‌ دارای اهمیت ویژه‌ای است.

در این رابطه، طی ماه گذشته سفیر انگلیس در ایران تغییر کرد. با مشاهده کارنامه کاری سایمون گس - جدا از آنکه گفته می‌شود نوه همان گس قرارداد 1919 است-، می‌توان دریافت که این فرد از سال 1977 در وزارت خارجه انگلیس حضور داشته و سال‌ها سفیر بوده است و به تبع آن اطلاعات زیادی از روابط بین‌الملل و سیاست خارجی کشورش با دیگر کشورها به خصوص ایران دارد. از این حیث با تغییر فضای سیاسی داخلی ایران، هرچند رئیس‌جمهور برای 4 سال بعد با رای بالایی مجددا انتخاب شد اما با فرستادن فردی قوی و کاردان، سعی بر بهبود روابط با ایران و استفاده از فرصت‌ها دارند.

این در حالیست که در کشور ما برای انتخاب سفرا به این موضوع توجه کمتری شده و حضور در این سمت به عنوان یک جایگاه شغلی و نه حساس تلقی می‌شود به گونه‌ای که گاهی برخی سفرا برای آنکه حضور 4 ساله خود را در این سمت از دست ندهند، حاضر به انتقاد از عملکرد سیاسی کشوری که در آن حضور دارند، نیستند و در مقابل رسانه‌های آنها برای دفاع از کشورشان قرار نمی‌گیرند و کمتر تن به مصاحبه می‌دهند. این امر حتی در کشورهای همسایه ما هم بسیار نمود دارد. در حالی که اگر سفرای قوی به کشورهای جهان مانند کشورهای اروپایی و آمریکایی فرستاده شوند، همین سفرا می‌توانند از مسائل و بحران‌های داخلی این کشورها استفاده کرده و بعنوان مانعی برای دخالت آن کشورها در امور داخلی ایران عمل کنند.

روابط ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس

درحالی‌که راهبرد اصلی دیپلماسی دفاعی ایران همکاری با کشورهای عربی است، آمریکا و دیگر کشورهای سلطه طلب به دنبال تحریک کشورهای منطقه هستند تا تفرقه افکنی کرده و از این طریق بر منطقه مسلط شوند.

به واقع هدف نهایی آمریکا، ایجاد تقابل بین ایران، عراق و تقابل بین عراق و سایر کشورهای منطقه است. زیرا وزیر دفاع آمریکا از جهان عرب خواسته است قابلیت‌های نظامی خود را تقویت کنند و همکاری دفاعی خود را با واشنگتن گسترش دهند تا از آن به عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر ایران برای عقب نشینی از حق برخورداری از انرژی هسته‌ای استفاده کنند. از سوی دیگر آمریکا قصد دارد با القای استراتژی بازدارنده علیه ایران، توان و قدرت نظامی کشورهای منطقه را به طور کامل در اختیار بگیرد.

برهمین اساس ارتباط دیپلماسی قوی با این کشورهای منطقه و حاشیه خلیج فارس می‌تواند آمریکا را از این فکر که بخواهد از طریق این کشورها ما را تحت فشار قرار دهد خارج کند.

مهم‌ترین چالش‌های پیش روی دولت دهم در حوزه اقتصادی

با توجه به این‌که وزارت نفت حدود 70‌درصد از درآمد ناخالص ملی ایران را تامین می‌کند و از اصلی ترین پایه‌های اقتصادی کشور به‌حساب می‌‌آید لذا اعمال مدیریت کارآمد در این وزارتخانه، رشد، شکوفایی و توسعه سایر بخش‌ها را به همراه خواهد داشت. بدیهی است کاهش میزان وابستگی بودجه کشور به درآمدهای نفتی از طریق صادرات غیر نفتی، جذب توریست و گردشگر در کوتاه‌مدت ضروری است اما در این میان نباید از این وزارتخانه و وظیفه مهمی که برعهده دارد، ‌غافل ماند. لذا دولت 4 سال آتی می‌بایست بر افزایش ظرفیت تولید نفت خام و گاز، تکمیل فازهای پارس جنوبی و نیز خودکفایی از واردات بنزین با ساخت پالایشگاه‌های جدید توجه ویژه داشته باشد. این در حالیست که دشمنان تهدیداتی را مبنی بر عدم فروش بنزین به ایران اعلام داشته‌اند با این وجود شاید این تهدید و حتی عملی شدن این کار موجب شود که ایران ساخت پالایشگاه‌های تولید بنزین را در داخل با سرعت بیشتری پیش برد هر چند که در شرایط فعلی کمبود بنزین می‌تواند خسارات و هزینه‌های گزافی را برای مردم به همراه داشته باشد.

ناگفته نماند که براساس قانون بودجه سال 88 کشور، مقرر شد سهمیه بنزین خودروهای شخصی کاهش یافته و به کمتر از 80 لیتر برسد اما دولت برخلاف مصوبه بودجه، سهمیه بنزین شش‌ماهه نخست امسال را به 100 لیتر در هرماه تغییر داد این درحالیست که که اگر قرار بود بنزین مورد نیاز کشور بنا بر نظر مجلس صرفا از محل تولیدات داخل که به طور متوسط 45 میلیون لیتر در روز است، تامین شود سهمیه هر خودرو باید به کمتر از 80 لیتر در هر ماه کاهش می‌یافت اما دولت با این استدلال که سهمیه کمتر از 100 لیتر مردم را با مشکلاتی مواجه می‌سازد، حاضر به کاهش این سهمیه نشد.

این تصمیم دولت اگر چه از استدلال نسبتا درستی برخوردار است ولی از سوی برخی، سیاستی انتخاباتی تعبیر شد. لذا در حال حاضر که شش ماهه اول سال 88 به پایان رسیده، تامین سوخت و به خصوص بنزین و چگونگی واردات آن با توجه به تحریم‌ها از دیگر چالش‌های اقتصادی پیش روی دولت خواهد بود.

از سوی دیگر، مباحث تنظیم سیاست‌های اقتصادی و پولی، روابط بخش خصوصی، نظام تصمیم گیری اقتصاد، تنظیم منابع و مصارف بودجه از جمله مهم‌ترین چالش‌های رئیس‌جمهور در حوزه اقتصاد است که در همین راستا مباحث اشتغال‌زایی و تورم نیز مطرح می‌شود. البته دولت اعلام کرد که سعی دارد در این دوره و تا پایان برنامه پنجم توسعه نرخ تورم را تک رقمی کند. در این بین بحث حذف 3 صفر یا 4 صفر از پول رایج کشور نیز مطرح شده است که بانک مرکزی با آن موافقت کرده است.

تعامل با مجلس

نوع تعامل دولت نهم و مجلس هفتم و هشتم که هردو از جناح اصولگرایان مجلس هستند و برخی اختلاف‌نظرهای ما بین این دو قوه نشان می‌دهد که دولت دهم نیز می‌بایست تاحدودی خود را برای برخی سختگیری‌ها یا انتقادات مجلس آماده کند. البته قبل از معرفی کابینه، بحث‌های فراوانی مبنی بر عدم رای آوری اکثریت کابینه مطرح بود و در این باب نمایندگان مجلس مصاحبه‌های فراوانی انجام دادند، اما پس از اعلام نظر رهبر معظم انقلاب، تقریبا اکثریت اعضای هیات دولت رای آوردند.

همچنین پس از این‌که محمدرضا رحیمی، که پیش از این در سمت معاون پارلمانی رئیس‌جمهور در مجلس بود، به عنوان معاون اول ریاست جمهوری معرفی شد، ‌باید منتظر ماند و دید که دولت برای حوزه حساس معاونت پارلمانی که از آن لوایح مد نظر خود را باید بگذراند، چه فردی را انتخاب خواهد کرد تا او را در این امر مهم یاری کند.اما آنچه مشخص است روحیه انتقادی مجلس باعث شده تا در برخی موارد اصطکاک بین مجلس و دولت پیش آید که کمک به کاهش این اصطکاک می‌تواند زمینه بهتری را برای فعالیت دولت ایجاد کند.

ارتباط دولت دهم با احزاب و گروه‌های سیاسی

پس از آنکه جناح اصولگرا در انتخابات دور دوم ریاست جمهوری نهم، به حمایت از احمدی‌نژاد پرداختند، پس از پیروزی وی، از او انتظار داشتند که در قبال این حمایت، لااقل آنها را طرف مشورت قرار داده و در انتخاب اعضای کابینه و دولت از آنها استفاده کند. اما این عدم استفاده از احزاب و گروه‌های سیاسی اصولگرا و همچنین عدم حمایت دولت از احزاب تا حدی که یارانه احزاب را حذف یا کاهش داد، ‌منجر به آن شد که اصولگرایان از رئیس‌جمهور دلخور شوند. این درحالی بود که رئیس‌جمهور با صراحت اعلام کرده بود که وامدار احزاب و گروه‌های سیاسی نیست و با حمایت آنها برای انتخابات کاندیدا نشده است که اکنون بخواهد از آنها در دولت استفاده کند. البته جناح اصولگرا که اغلب اوقات در مجلس هفتم حضور داشتند سعی نکردند با این حرف‌ها و حتی عدم توجه دولت در سفرهای استانی به نمایندگان حوزه‌های انتخابیه، در جناح خود شکاف ایجاد کنند، لذا دست از حمایت‌های خود برنداشتند.

همین امر نیز موجب شد تا در انتخابات دوره دهم، تقریبا یکصدا حمایت خود را از وی اعلام کنند. اما در این دوره به‌نظر می‌رسد که انتظارات گروه‌های سیاسی اصولگرا از دولت دهم بیشتر است. در همین راستا رهبر معظم انقلاب نیز به دولت تاکید داشتند که از مشورت‌های نخبگان سیاسی و همچنین کارشناسان در تصمیم‌گیری‌ها استفاده کند.

در هر حال شکی نخواهد بود که دولت در 4 سال آینده مشکلات زیادی در پیش خواهد داشت مشکلاتی که هم می‌تواند تنش داخلی داشته باشد و هم جنبه خارجی. داخلی از آن نظر که جریانات و گروه‌هایی که در انتخابات شکست خوردند و از قضا قصد داشتند از التهابات انتخابات به نفع خود سوءاستفاده کنند و البته شکست خوردند و همان رویه دشمنی و کارشکنی‌های خود را در سطوح مختلف ادامه خواهند داد و سعی خواهند کرد مانع فعالیت دولت شوند و منشاء خارجی از این لحاظ که کشورهای سلطه‌طلب که در 4 سال گذشته هم سیاست فشار به ایران را دنبال می‌کردند نه‌تنها این سیاست را ادامه خواهند داد بلکه فشار خود را تشدید خواهند کرد و در این اوضاع سیاست و تصمیمات منطقی دولت و به ویژه شخص احمدی‌نژاد می‌تواند قسمت‌های زیادی از این توطئه‌ها را خنثی و رفع کند.

سمیرا یافتیان