آخرالزمان در یک فیلم انیمیشن

قصه

ماجراهای «9» در دورانی پس از یک فاجعه آخرزمانی اتفاق می‌افتد، فاجعه‌ای که باعث نابودی و تخریب تمدن و موجودات شده است. زندگی در این دوران، بشدت کابوس‌گونه است. مکانی که حوادث قصه در آن رخ می‌دهد، به صورت واضح و مشخص معلوم نیست. سیاره قصه فیلم هم می‌تواند کره زمین باشد و هم نباشد، زندگی بازماندگان این کره پس از فاجعه آخرزمانی با سختی‌های زیادی همراه است. موجودات داخل کره زندگی ناآرامی دارند و ماشین‌ها بر آنها مسلط شده‌اند. در راس ماشین‌ها، دیکتاتور حاکم قرار دارد که دیدگاه‌های خود را بر بازماندگان تحمیل کرده است. در بین موجودات به جا مانده از فاجعه، گروهی از آنان دست به تشکیل یک گروه ویژه زده‌اند. نام اعضای این گروه براساس شماره است. شماره یک (با صدای کریستوفر پلامر)‌ حکم پیر این گروه را دارد و بقیه از او حرف‌شنوی دارند. هر یک از این شماره‌ها (یک تا هشت)‌ در یک زمینه خاص تخصص دارد و توانایی خیلی خوبی در انجام کارهای محوله دارد، اما اعضای این گروه با وجود توانایی‌های خاص خود، در پیله خودشان قرار دارند و اقدامی علیه دیکتاتور انجام نمی‌دهند. با این حال، چندین موجود عجیب و غریب و مزاحم وجود دارند که بر علیه این گروه هستند. هدف این موجودات هم نابود کردن این گروه است. آنها تا حدی هم در کار خود موفق شده‌اند و ناامیدی بر سر گروه سایه انداخته است. با ورود شماره 9 (با صدای الیجاوود)‌ به محل زندگی گروه، وضعیت به هم می‌ریزد و اوضاع و احوال شکل تازه‌ای به خودش می‌گیرد. ورود 9 جان تازه‌ای به بقیه اعضای گروه می‌دهد. او جوان و بی‌باک است و اعضای گروه را به ایستادگی در مقابل موجودات مهاجم دعوت می‌کند. بزودی او به صورت گروه در مبارزه با سختی و موانع و موجودات مهاجم می‌شود.

نقد

سینمای انیمیشن هر روز که می‌گذرد وارد وادی تازه‌ای می‌شود و قلمروهای ناشناخته‌ای را فتح می‌کند. انیمیشن‌های امروزی دیگر شباهت زیادی به انیمیشن‌های کلاسیک کمپانی والت دیزنی ندارد که در آنها همه چیز زیبا و سر به راه بود و حتی کاراکترهای منفی آن هم کاریکاتوری از یک موجود بد بودند. با پیشرفت تکنولوژی و از راه رسیدن کامپیوتر، انیمیشن‌های سینمایی هم دامنه تخیل خود را گسترش داده‌اند. «9» تازه‌ترین نمونه سینمایی انیمیشن از این دست است. در نگاه اول، اصلا نمی‌توان تصور کرد که این قصه و حال و هوای آن متعلق به یک فیلم انیمیشن است. چنین قصه‌ای بیشتر مناسب حال یک فیلم زنده است که نگاهی تلخ و سیاه به یک سری از مضامین اجتماعی دارد. اما «9» یک انیمیشن خوش ساخت است که به طرح یک سری مسائل جدی می‌پردازد. در حقیقت شین آکر در این انیمیشن با سینمای انیمیشن همان کاری را کرده است که کریستوفر نولان در دو فیلم بتمنی خود، با قصه کمیک استریپی و ابر قهرمانانه «بتمن» کرد. بخش مهمی از «9» مربوط به تاریکی و تخریب است و این نکته را هم در قصه و هم در فضا‌سازی آن می‌توان دید. تیم برتن فیلمساز سرشناس سینما تهیه‌کننده این انیمیشن است. به همین دلیل، می‌توان دلیل اصلی نگاه تیره فیلم به مسائل و ماجراها را درک کرد. برتن در کارهای چند سال اخیر، به سمت تولید و کارگردانی فیلم‌هایی با چنین مضامینی پرداخته است. فیلم «9» براساس قصه فیلم کوتاهی به همین نام که برنده جایزه اسکار هم شده ساخته شده است. قصه فیلم به بررسی وضعیت موجودات انسانی در شرایطی می‌پردازد که ماشین به روح و جان آدم‌ها حاکم شده است. در دنیای موجود نمی‌توان زندگی کرد و انواع و اقسام آشغال‌ها تمام محیط دور و بر را پر کرده‌اند. کاراکترهای فیلم موجوداتی بانمک هستند که به شیوه‌ای خلاقه خلق شده‌اند و یاد آنها تا مدت‌ها در ذهن تماشاچی باقی خواهد ماند. این کاراکترها در طول قصه کارهای بانمک زیادی انجام می‌دهند. منتقدان سینمایی در عین حال که نوع خلق کاراکترها را تحسین کرده‌اند و شیوه ساخت فیلم را ستوده‌اند، از ضعیف بودن دیالوگ‌های آن انتقاد کرده‌اند. در همین حال، منتقدان سینمایی می‌گویند در مقابل طراحی غنی فیلم و صحنه‌پردازی‌های باشکوه و جذاب آن، خط اصلی قصه آن ضعیف است و پاسخگوی این طراحی نیست. بجز بحث تسلط تکنولوژی و ماشین بر زندگی انسان‌ها، قصه «9» به بررسی طبیعت انسانی نیز می‌پردازد، اما اکثر چیزهایی که قصه فیلم درباره‌شان بحث می‌کند، چیزهایی هستند که بیشتر به درد مخاطب بزرگسال می‌خورند تا مخاطب کودکان و نوجوانان. با تماشای فیلم می‌توان احساس کرد سازندگان آن تحت تاثیر کارهای هایائو میازاکی انیماتور معروف ژاپنی قرار دارند. این فیلمساز کهنه‌کار که در کشورش لقب والت‌دیزنی ژاپن را گرفته، در فیلم‌های خود همیشه به طرح مباحث جدی انسانی و اجتماعی می‌پردازد و مسائل محیط زیستی ازجمله دغدغه‌های اصلی او هستند. حتی برخی از منتقدان سینمایی عقیده دارند نه‌تنها لحن انیمیشن «9» شبیه کارهای میازاکی است، بلکه ساختار آن هم شباهت‌های زیادی با انیمیشن‌های این هنرمند دارد. کاراکتر «9» از برخی جهات شبیه کاراکترهایی است که جانی دپ در فیلم‌های برتن (ازجمله «سوینی‌تاد» و «چارلی و کارخانه شکلات‌سازی)» بازی کرده است. جای تعجب دارد که چرا تیم برتن از دوست قدیمی خود دپ دعوت نکرده تا به جای این شخصیت صحبت کند. از سوی دیگر کاراکتر 9 برخی لحظات شبیه ابرقهرمان‌های قصه‌های کمیک‌استریپی می‌شود و کسانی مثل «بتمن( »که تیم برتن در دهه 80 در قسمت اول و دوم آن را با بازی مایکل کیتن کارگردانی کرد) را به یاد می‌آورد. منتقدان سینمایی می‌گویند هنوز هم انیمیشن کوتاهی که «9» براساس آن ساخته شده، اثر جذاب‌تری است.

کیکاووس زیاری