در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
با سید امید فاطمی رئیس پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران
پایان خرید و فروش پایاننامه
با شنیدن نام پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران و سایت معروفش «ایران داک» بیشتر دانشجویان و استادان دانشگاه به یاد پایاننامه میافتند، چون این پژوهشگاه، شناخته شدهترین مرکز اطلاعات مربوط به مقامات علمی دانشگاهیان و پایاننامههاست که متاسفانه در سالهای اخیر از ضعفها و کاستیهای زیادی از جمله نقص مدارک و منابع علمی رنج برده است.
به گفته سید امید فاطمی، رئیس این پژوهشگاه، سامانه ملی مدیریت اطلاعات علم، تحقیقات و فناوری بزودی راهاندازی و تکمیل خواهد شد و پژوهشگاه به عنوان متولی اجرایی برنامههای این سامانه، بسیاری از ضعفها و کاستیهای خود را رفع خواهد کرد.
گفتگوی ما با وی حول و حوش این سامانه و آسیبهای موجود در روند پایاننامه نویسی در دانشگاهها پیشروی شماست.
سالها پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران، مرکزی برای جمعآوری ناقص پژوهشها و پایاننامهها بوده است، به طوری که نام این پژوهشگاه یادآور مخزن پایاننامههایی است که دانشجویان از آن برای تکمیل طرحهای خود استفاده میکنند. لطفا کمی درباره چرخه ورود ثبت پژوهش به این مرکز توضیح دهید و تا کی قرار است این چرخه به طور معیوب به جمعآوری تحقیقات بپردازد؟
اولا بتازگی نام این پژوهشگاه در شورای گسترش وزارت علوم به پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران تغییر کرد تا مسوولیتهای جدیدی به آن واگذار شود. رویکردی که در سه چهار سال اخیر دنبال کردیم، مقداری با سابق فرق کرده است. در گذشته به طور سنتی عمل میکردیم، تحقیقات را جمعآوری میکردیم، مثلا با عضویت در نشریات علمی این نشریات برای ما ارسال میشد و ما هم به وارد کردن این نشریات در پایگاههایمان اقدام میکردیم. در این شیوه برخی تغییرات هم ایجاد میشد مثلا برخی مراکز خودشان نشریات و پژوهشهایشان را برای ما میفرستادند. در این شیوه ما منابع را جمعآوری و بعد پردازش میکنیم و سپس اشاعه میدهیم. این سهکار همان ارکان اصلی مدیریت اطلاعات (In formation Management) است. ما در شیوه سنتی، اطلاعات را جمعآوری میکنیم، یعنی مجموعهسازی و تامین اطلاعات و سپس پردازش و نمایهسازی اطلاعات را انجام میدهیم. ارزش افزوده کار ما از یکسو مجموعهسازی و از سوی دیگر نمایهسازی و چکیدهنویسی است. در نهایت این اطلاعات را در دسترس عموم قرار میدهیم.
اما این شیوه ضعفهای زیادی دارد. نمونهاش به روز نبودن اطلاعات پژوهشگاه است.
این که گفتم از سه چهار سال اخیر شیوه کار در پژوهشگاه تغییر کرده، برای رفع همین کاستیهاست براساس سامانه ملی مدیریت اطلاعات علم و فناوری، وزارت علوم مجری پروژهای است که میگوید تمام اطلاعات پژوهشی و علمی کشور جمعآوری شود. این سامانه مصوبه شورای عالی علوم تحقیقات و فناوری (شورای عتف) است که رئیس جمهور ریاست آن را به عهده دارد. برمبنای این سامانه که از مهر سال 85 در دستور کار قرار گرفته، وزارت علوم مسوول گردآوری اطلاعات است.
این اطلاعاتی که در پژوهشگاه شما جمعآوری میشود، برای چه کسانی آماده میشود؟ مخاطب یا مشتری اطلاعات شما چه کسانی هستند؟
قطعا پژوهشگران، مدیران و سیاستگذاران هستند. از دیگر مخاطبان ما بخش صنعت است. به سامانهای اشاره کردم که قرار است اطلاعاتش را از سازمانهای مادر یا همان وزارت علوم، بهداشت و درمان، کشاورزی، دفاع، جهاد دانشگاهی و دانشگاه آزاد بگیرد. یعنی سامانه با این دستگاهها و زیرمجموعههایشان در ارتباط است که پایلوت سامانه را میسازند و تا اطلاعات این سازمانها در سامانه ملی جمع شود. در این سامانه روش سنتی که به جمعآوری اطلاعات میپرداخت جواب نمیدهد. باید شرایطی فراهم کرد که اطلاعات خود به خود وارد سامانه شود.
یعنی دستگاهها ملزم میشوند با شما همکاری کنند؟
اجازه بدهید، درباره روند کار بگویم. ما به اطلاعاتی نیاز داریم که استاندارد باشند یعنی ویژگیهایی مثل به روز بودن، کامل بودن و معتبر بودن داشته باشد. یعنی اطلاعات غلط وارد سامانه نشود. رویکرد ما برای ورود اطلاعات استفاده از نظام ثبتی است.
تا به حال چنین نظامی وجود نداشته است؟
چرا، ولی نه اینقدر کامل. ما در سامانه ثبت احوال کل کشور به سمتی رفتهایم که این روند خود به خود انجام شود، یعنی هر لحظه تولدی روی میدهد باید ثبت شود و در همان لحظه به پایگاههای اطلاعاتی وارد میشود. در یک نظام ثبتی اطلاعات در همان لحظه تولید، ثبت و جمعآوری میشود و 3 ویژگی کامل، به روز و معتبر بودن را به دنبال خودش میآورد.
این اطلاعات طبقهبندی شده وارد سامانه میشود؟
منظورتان از نظر امنیتی است؟
خیر منظورم محرمانه و غیرمحرمانه نیست. منظورم از لحاظ موضوعی و محتوایی است.
ما باید به این سمت حرکت کنیم. یکی از کارهای ما این بود که پس از جمعآوری، اطلاعات را پردزاش و طبقهبندی میکردیم. نمایهسازی هم با همین هدف در گذشته انجام میشد. برای تحقق نظام ثبتی و رسیدن به هدف باید وضعیت نهادهای مختلف را بدانیم. هدف ما رسیدن به نظام اطلاعرسانی است. یعنی نظم دادن به اطلاعات، این نظام کشور است و پژوهشگاه یکی از اعضای کمیته راهبری این نظام است، ولی وزارت علوم مسوول اصلی آن است.
پس، از این به بعد وزارت علوم در پی تثبیت نظام ثبتی است.
نظام ثبتی قرار است در 2 حوزه مقالات علمی و پایاننامهها اجرا شود. براساس نظام اطلاعرسانی باید ببینیم چه کسی ثبات است. توانمندی هر سازمان با توجه به امکانات، اساسنامه و ماموریتها بررسی شده تا ببینیم چه کسی مسوول ثبت است. در بخش پایاننامهها پژوهشگاه ما مسوول است. باید پایاننامه در فرآیند تولید ثبت شود.
یعنی از همان مرحله پروپوزال پایاننامه ثبت میشود.
دقیقا. ما برای این کار برنامهای داریم.
آقای دکتر! ما در ثبت پایاننامه مشکلات زیادی داشتیم. چه تضمینی وجود دارد تا افراد پروپوزالها را در پژوهشگاه شما ثبت کنند.
اگر دانشجوی تحصیلات تکمیلی پایاننامهای براساس اصول روش تحقیق تهیه کند، حتی اگر این پایاننامه خاک بخورد اشکالی ندارد
من آماری به شما میدهم که از زمان اجرای این مصوبات، چقدر ثبت شده است. از اردیبهشت 87 در فرآیند تولید پایاننامه، سراغ مرحله دفاع رفتیم و بحث ثبت پایاننامه و رساله به تمام دانشگاهها و موسسات ابلاغ شد و براساس آن تمام دانشگاهها و مراکز زیرنظر وزارت علوم مشمول ثبت پایاننامهها شدهاند و البته اجرای این مصوبه برای مراکز بیرون از وزارت علوم اختیاری است. برخی ثبت کردهاند و برخی ثبت نکردهاند.
برای پایاننامههای دانشگاه آزاد هم اختیاری است؟
بله. تعداد زیادی از پایاننامههای این دانشگاه وارد سیکل ثبت شدهاند، اما اجباری که برای ثبت در وزارت علوم وجود دارد در دانشگاه آزاد نیست.
این روند چطور طی میشود؟ از مرحله پروپوزال تا دفاع ثبت از طریق چه مجرایی حاصل میشود، دانشجو، دانشگاه یا خود پژوهشگاه اقدام میکند؟
اجازه بدهید توضیح بدهم براساس مصوبه وزارت علوم، دانشجویان تحصیلات تکمیلی تا زمانی که پایاننامهشان را به پژوهشگاه نفرستادهاند، حق فارغالتحصیل شدن ندارند. اگر این مصوبه به طور کامل اجرا شود، نظام ثبتی ما هم تکمیل میشود، یعنی پایاننامه باید پیش از فارغالتحصیلی ثبت شود که در فرآیند این کار، دانشگاهها هم مقدراتی را در پیش گرفتهاند.
ما پیشنهاد کردهایم از کتابخانه و معاونت پژوهشی دانشگاه برای جمعآوری پایاننامهها استفاده شود.
در حال حاضر این فرآیند انجام میشود؟
از اردیبهشت 87، دانشجو پیش از فارغالتحصیلی، اطلاعات پایاننامهاش را در سایت پژوهشگاه وارد میکند. سایت ما نامش سامانه ثبت پایاننامهها و آدرسش Thesis.irandoc.ac.ir است.
در حال حاضر دانشجویان باید پایاننامههایشان را در سامانه ثبت پایاننامههای تحصیلات تکمیلی کشور ثبت کنند. یعنی اول اطلاعات را ثبت میکند و هر دانشگاه کد ویژهای دارد. دانشجویانی که در انتظار تایید هستند از دانشگاه میخواهند با مراجعه به سایت اطلاعات را ثبت کنند، تاییدیه بگیرند و رسید را به دانشجو بدهند. در غیر این صورت دانشجو یک کد رهگیری دریافت میکند و برای فارغالتحصیلی از مسوولان این امر در دانشگاه خود میخواهد اطلاعات ثبت شده را مرور کند.
پایاننامهها و پژوهشهای ثبت شده در مرکز شما معمولا توسط چه افراد یا نهادهایی استفاده میشود؟ مدتها دانشجویان در طبقه زیرین ساختمان شما در نوبت میمانند تا پایاننامهای را پیدا و مطالعه کنند. این پروسه وقتگیر همچنان ادامه دارد؟
در شیوه نامه ثبت پایاننامه مساله اشاعه اطلاعات هم مورد توجه قرار گرفته است. دانشجویی که اطلاعات پایاننامهاش را ثبت میکند، علاوه بر آن که ایمیلی دریافت میکند یک ایمیل هم به استاد راهنمای پایاننامه میرسد که او هم میفهمد دانشجویش پایاننامه را ثبت کرده است. آمار ما از بهمن 87 تا تیر 88 نشان میدهد به طور متوسط روزانه 38، 20، 16 و حتی 70 پایاننامه ثبت میشود. البته برای این که روند ثبت جا بیفتد نیاز به زمان بیشتری داریم.
این آمار مربوطه به پایاننامه است یا پروپوزال؟
از بهمن 87 ثبت پروپوزال را هم به دانشگاهها ابلاغ کردهایم؛ البته ما از این پس به پروپوزال. پیشنهاده میگوییم. درصدد اجباری شدن ثبت پیشنهادهها هم هستیم. ثبت آن برای جلوگیری از ارائه رسالهها و پایاننامههای تکراری موثر است.
درباره اشاعه اطلاعات هم توضیح میدهید؟
متن مصوبه میگوید: مشاهده تمام متن با در نظر گرفتن سطور و اطلاعات قابل دسترس، [منظور غیرمحرمانه] برای اعضا که توسط کمیته تعیین میشود، میسر است. سایتی که ما الان در اختیار داریم، هنوز نمیتواند متن کامل را در اختیار بازدیدکنندگان قرار دهد. دریافت متن کامل پایاننامهها در صورت اجرای مصوبه در ازای پرداخت وجهی میسر است. هنوز این سایت چنین امکاناتی ندارد و به نظر میرسد مصوبه پس از هشتم شهریور ابلاغ شود.
سایت ایران داک که اختصاص به شما دارد، خدمات خاصی ارائه نمیکند. گویا اصلا به روز و فعال نیست، در حالی که پژوهشهای خوبی را میتواند در اینترنت ارائه کند؟
من ضعفها را قبول دارم، ولی این طور هم که شما میگویید نیست، هر چند در اطلاعرسانی ضعیف هستیم این پایگاه اشتراک نیاز ندارد،مگر برای دسترسی به متن کامل پایاننامه که کد کاربری و رمز میخواهد. در حال حاضر ما میکوشیم تا هیچ پایاننامهای در پژوهشگاه فروخته نشود یعنی ما یکسال و نیم است که پایاننامهای را نمیفروشیم.
در حال حاضر ما سیستمی را طراحی میکنیم که متقاضیان بتوانند متن کامل پایاننامه را ببینند و به طور کامل در سایت به آن دسترسی داشته باشند. متقاضیان عضو هم بیشتر دانشجویان و استادان هستند. دستور این سایت ابلاغ شده و ما هم باید کارمان را شروع کنیم که البته زمان میبرد.
میزان پولی که باید دانشجویان یا دیگر متقاضیان بدهند تا به متن کامل پایاننامه دسترسی داشته باشند، مشخص شده یا خیر؟
میزان هزینهاش را باید وزارت علوم تعیین کند؛ اما در حال حاضر ما برنامهای اجرا کردهایم که پایاننامهها را حداکثر تا 30 صفحه ارائه میکنیم. این سیستم در کتابخانه دانشگاهی هم وجود دارد. ما هم این روال را از یکسال و نیم پیش اجرا کردهایم. ما اطلاعات پایاننامه را شامل چکیده و فهرست مطالب را هم در اختیار افراد قرار میدهیم که با استفاده از فهرست و چکیده میتوانند حداکثر 30 صفحه مورد نیازشان را پیدا کنند و بدون مراجعه به اینجا، به صورت آنلاین سفارش میدهند و کپی قبض بانک را برای ما بفرستند تا همانجا مدرک برای افراد ایمیل میشود.
این پروسه زمانبر نیست؟
گفتهایم که حداکثر 2 روز کاری طول میکشد. هر کس ایمیل بزند ما تا 2 روز جواب میدهیم. اماچون کار جدیدی است، خب بعضیها هم اعتراضهایی دارند. البته کسی که فکر میکند با این چکیده یا فهرست مطالب نمیتواند به منظورش برسد، به اینجا مراجعه میکند. معمولا هم این افراد مراجعه حضوری دارند یا افرادی که 30 صفحه از یک پایاننامه برایشان کافی نیست.
آخرین باری که خود من به پژوهشگاه شما مراجعه کردم و میخواستم از پایاننامهها استفاده کنم، فضا بسیار کوچک و تنگ و شلوغ بود. تعداد محدودی کامپیوتر در زیرزمین پژوهشگاه و صفی طویل که باید ساعتها منتظر میماندی تا نوبتت برسد، خلاصه این که ما امیدواریم این طرح شما چنین فضایی را از بین برده باشد، چقدر موفق بودید؟
الان هم شلوغ است، ما هر چه توصیه میکنیم به صورت آنلاین استفاده کنید. اما باز هم متقاضیان حضور در این مکان را ترجیح میدهند، چون سرعت دسترسی اینجا بالاتر است، اینترنت بیرون کندتر است. انشاءالله اگر مصوبه زودتر ابلاغ شود، متن کامل از طریق اینترنت در اختیار همه بخصوص شهرستانیها قرار میگیرد، که البته هنوز این امکان را نداریم.
آقای دکتر، حتما مطلع هستید که تحقیقات علمی و پژوهشها و پایاننامههای ما به یک مشکل بزرگ به نام کپیبرداری مبتلاست، با توجه به سیستمی که طراحی کردهاید تا در جریان پروپوزال یا دفاع پایاننامه قرار بگیرید، این امکان هم وجود دارد تا از انجام تحقیقات و پایاننامههای تکراری جلوگیری کنید؟
البته پژوهشگاه امکان جلوگیری ندارد، بحث تکراری بودن و کپیبرداری بسیار حساس است. اصل کار به دانشگاهها مربوط است که طرحها را تصویب میکنند. دانشجویی که پروپوزال را با همکاری استاد راهنما تدوین میکند باید آن را در کمیته یا شورای گروه، تحصیلات تکمیلی دانشکده و دانشگاه تصویب کند، این ایراد شما به دانشگاه مربوط است هر چه بیشتر نظارت کنند، این مشکل کمتر میشود.
ولی این نظارت بدرستی انجام نمیشود.
چرا، البته من آمار دقیق ندارم. اما مطمئنم آن دانشگاههایی که این فرآیند را بدرستی انجام میدهند این، ضعفها کمتر است.
ببینید شما به یک نکته توجه کنید، فرض کنید استاد و شورای گروه و کمیته تخصصی بخواهند نظارت کامل داشته باشند، از کجا باید به تمام پایاننامهها دسترسی داشته باشند تا از تکراری بودن عنوان و کپیبرداری بخشهایی از پایاننامه جلوگیری کنند؟ در همین پژوهشگاه شما پایاننامههایی نگهداری میشود که عناوین بسیار شبیه هم است.
مساله را دو قسمت کنیم. یک قسمت این است که فرآیند درست است اما اطلاعات ندارند.
به هر حال بسیاری از دانشجویان تمایل دارند از بخشهایی از پژوهش دیگران به صورت آماده استفاده کنند، اما استاد از این کپیبرداریها بیخبر است.
ما امیدواریم این سامانهها کمک کند. ولی شما دو مساله جدا را مطرح میکنید.
اجازه بدهید من توضیح بدهم تا روشنتر شود، شیوه کار بسیاری از پایاننامهها جستجوی عناوین است، وقتی دانشجویی عنوانی را نزد استاد راهنما مطرح میکند و حتی همان عنوان را به تصویب استاد و گروه و شورا میرساند از سوالات، فصل چارچوب نظری و حتی فرضیهها کپیبرداری میکند ...
یعنی میگویید از این بیخبری استفاده میکند و من هم میخواهم از این کلک زدن بگویم.
از همین جا میتوانیم به خرید و فروش پایاننامه هم برسیم.
ما میخواهیم دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد، روشهای تحقیق را یک قدم بیشتر بفهمد و در دوره دکتری مسالهای را حل کند
این که شکی نیست، ما هدفمان در طراحی این سامانهها کمک به علم است. زیرساخت اطلاعاتی بسازیم تا استاد و دانشجو استفاده کنند. استادان راههای مختلفی دارند؛ در کنفرانسها شرکت میکنند، پژوهشها را میشناسند، از کارهای همدیگر خبر دارند و در دفاعیات شرکت میکنند. پس تا وقتی پایگاه داده خوب وجود ندارد، استاد به منابع دیگر دسترسی دارد، اما ما چیزی در پژوهشگاهمان داریم که دانشگاهها به اختیار در زمان تصویب پروپوزال توسط دانشجو، فرمی را به ما ارسال میکنند و از ما میپرسند آیا پیشینهای در زمینه موضوع پروپوزال داریم یا خیر؟ در حال حاضر، این سرویس را ارائه میکنیم و به سمتی میرویم که دانشگاهها به این سرویس دسترسی داشته باشند، ولی فعلا خود ما متخصص این سرویس را در اختیار داریم تا به جستجوی پیشینه بپردازد، چون واقعا کار مشکلی است.
برای پیدا کردن پیشینه چه پروسهای طی میشود. استاد و دانشجو این اقدام را انجام میدهند؟
معمولا این درخواست از سوی معاونت پژوهشی دانشگاه ارائه میشود.
استقبال چقدر است؟
استقبال کم است ولی با این حال دانشگاه پیام نور و دانشگاه آزاد بیشترین تقاضا را دارند. ما امیدواریم در فرآیند تصویب پروپوزال، گرفتن یک برگه پیشینه از پژوهشگاه اجباری شود. شنیدهام در آمریکا مرکزی وجود دارد که هر دانشجویی میخواهد در پزشکی تحصیل کند، باید براساس کلید واژههایی که دانشگاه و استاد راهنما تعیین میکند، جستجو کند و پرینت آن مرکز را میآورد و به پروپوزال ضمیمه میکند یعنی استادانی که طرح تحقیق او را میخواهند به طور همزمان پیشینه را نیز مطالعه میکنند. اگر آنها تشخیص دهند این طرح شبیه پایاننامهها و تحقیقات قبلی است، تصحیح میکنند. ما در پی راهاندازی چنین سیستمی هستیم.
در دو قدمی شما در میدان انقلاب انبوهی از پایاننامهها از یک تا 5 میلیون تومان فروخته میشود، چرا این پدیده ایجاد شده است.
البته من متخصص این امر نیستم که دقیق آسیبشناسی کنم ولی در حد ایدهها و اطلاعات خودم، چند نکته را باید بگویم، اولا این که چنین پدیدهای تبدیل به بیزینس شود، فی نفسه بد نیست. چون دانشجویی داریم که روش تحقیق را خوب نمیداند، دانشگاهها هم میدانیم چطور روش تحقیق یاد میدهند، چون کار مفصلی است و باید فردی که روش تحقیق میداند، پایگاههای اطلاعات علمی را در دنیا خوب بشناسد، دانشجویان ما این پایگاهها را نمیدانند. چه اشکالی دارد کسی بیزینسی داشته باشد که دانشجویان را با روش تحقیق آشنا کند. یعنی کسانی باشند که پول بگیرند و پیشینه استخراج کنند. پس کمک به پایاننامه بد نیست، اما آنچه بد است این است که دانشجو را از انجام تحقیق بازمیدارد و او فقط پول میدهد و کار کس دیگری را به جای کار خودش ارائه میکند. این یک عمل غیراخلاقی است. دانشجویان ما مسلما همه یک نگاه ندارند، در هر مسیری یک عده ممکن است کلک بزنند. یک قسمت آسیبشناسی به ما مربوط است که سامانه کاملی را ارائه نکردیم، اما یک قسمت هم به کار اشتباه دانشجو مربوط است. البته دراین قسمت هم گاهی دانشجو تحقیق بلد نیست، ولی مجبور است پژوهشی انجام دهد، پس پول میدهد تا از زمانش عقب نماند. در این زمینه ما دانشگاههایی داریم مانند تربیت مدرس که در بدو ورود دورههای آشنایی با پایگاههای اطلاعات و دادهها را در کتابخانه برگزار میکند و گواهیاش، مجوز دفاع از پایاننامه است.
این دوره هم در دانشگاهها جنبه تشریفاتی دارد، چون باز هم دانشجو چیزی یاد نمیگیرد.
نمیدانم، من معتقدم دانشجو باید آگاه شود، اگر بلد نیست، یاد بگیرد.
برای جلوگیری از این آسیب منظورم خرید و فروش پایاننامههاست وزارت علوم چه برنامهای دارد؟
وزارت علوم یکی از برنامههایش را تهیه زیرساختهای اطلاعاتی قرار داده است و بحث پایگاه را به طور جدی معاونت پژوهشی وزارت علوم پیگیری میکند تا کیفیت پژوهشها را افزایش دهند. من فکر میکنم وزارت علوم باید یک سری فرهنگسازیها هم انجام دهد که بیشتر به دانشگاهها مربوط میشود یعنی به دانشجو یاد بدهند، تحقیق یعنی چه؟ چشیدن مزه تحقیق را به دانشجو یاد بدهند. ما که نمیخواهیم فقط یک مدرک فوقلیسانس به او بدهیم، ما میخواهیم دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد، روشهای تحقیق را یک قدم بیشتر بفهمد، در دوره دکتری مسالهای را حل کند. ولی من هنوز در بحث کپیبرداری که گفتید سر حرف خودم هستم که معمولا این اتفاق نمیافتد و سابقهاش کم است.
آقای دکتر حرف من این است که اگر دانشجوی شما مثلا فصل دوم پایاننامه را از جایی دقیقا کپی کند، شما به چه ابزاری دسترسی دارید که به این کپیبرداری پی ببرید؟
خود من روال کارم این است که هفته به هفته با دانشجویانم ارتباط دارم و هر روز ایمیل میفرستند و گزارش کار میدهند و هر هفته آنچه خواندهاند را ارائه و نتایج را اجرا میکنند. من فکر نمیکنم اگر استاد راهنما به طور دقیق عمل کند، این آسیب اتفاق بیفتد.
ولی من فکر میکنم این که محتوای پایاننامههای ما به روز نیست، از همین بیخبری استاد و دانشگاه است.
الان باز هم به موضوع جدیدی اشاره کردید.
خیر منظورم این است که آسیبهایی وجود دارد که منشا یکسانی دارد. این که تکراری است این که غیر کاربردی است یا... .
اجازه بدهید، این دو را باید از هم جدا کنید. غیرکاربردی بودن ربطی به تکراری بودن ندارد. بهتر است واژهها را درست استفاده کنیم تا بتوانیم آسیبشناسی کنیم.
ولی من تمام اینها را لفاظی میدانم، پایاننامه در حال حاضر به تلاشی فقط برای گرفتن مدرک تبدیل شده است. نه از نظر علمی برایش اهمیت قائلند و نه زحمتی که کشیده میشود به مرحله کاربردی میرسد. پس بسیاری از پایاننامهها به خاطر بلااستفاده بودن، خاک میخورند.
اگر یک پایاننامه طبق اصول و به روز انجام شده باشد و در پایان خوب دفاع شود به نظر من اگر هم خاک بخورد اشکالی ندارد. از نظر رسالت دانشگاهها، وظیفه اصلی در تحصیلات تکمیلی پرورش دانشجوست که مسالهای را با روش تحقیق حل کند، اما چه بهتر یا حتی واجب است که این مساله، واقعی باشد، ولی صرف خاک خوردن چیز بدی نیست. این که یک دانشجو با یک اصول تحقیق پایاننامهای را نوشته، کافی است تا مدرکش را بگیرد. پس وظیفه من استاد نیست. من دوست دارم موضوع جدیدی را پیدا کنم، اما باید امکاناتی داشته باشم تا مساله را خوب تعریف کنم. وزارت علوم سعی کرده تا امکاناتی را فراهم کند. مثلا اعلام کرده اگر پایاننامهها در فلان حوزه و موضوع نوشته شود، حمایت میکند. این مساله نشان میدهد سوق دادن پایاننامه به سمت کاربردی شدن فقط به استاد و دانشجو مربوط نیست، در این میان وزارت علوم، صنعت، رویکرد دولتی در پژوهش و... نقش دارد.
ارتباط سامانه اطلاعاتی شما با دانشگاهها یا پژوهشگاههای خارج از کشور چگونه است؟
فعلا شیوهنامه این سامانه طوری تدوین شده که چکیده پایاننامهها و کیبوردهایمان انگلیسی یا عربی باشد تا از سوی افراد خارج از کشور هم قابل جستجو باشد. دانشجویان ایرانی خارج از کشور هم وقتی برای ارزشیابی مدارکشان به وزارت علوم مراجعه میکنند، با آن مراجعه پایاننامه آنان در پایگاهها، ثبت میشود ولی هنوز ارتباطی با دانشگاههای خارجی نداریم.
دانشجویان ما از سامانه شما توان دسترسی به منابع خارج از کشور را ندارند؟
خیر، اما در سال 87 پروژهای در شورای آیتی وزارت علوم تصویب شده که در حال تدوین و اجرایی شدن است که نام آن مدیریت دستیابی به منابع علمی است، در این پروژه، محقق میتواند از اطلاعات پایگاهها و دانشگاههای خارجی استفاده کند.
کتایون مصری
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
