توسعه شبکه‌های تخصصی ، ضرورت جدی رادیو

راستی اگر واقعا نیاز مخاطب و خواسته‌هایش از یک رسانه شنیداری به نحو شایسته‌ای پاسخ داده نشود،‌ آن زمان تکلیف یک شنونده پر و پا قرص رادیو چیست؟ جایگاه رادیوهای تخصصی در این میان کجاست و وجودشان چه ضرورتی دارد؟

محمدحسین صوفی، معاون صدا با اشاره به توسعه پرشتاب دانش و فناوری در دهه‌های اخیر، درباره نقش و جایگاه شبکه‌های تخصصی می‌گوید: نه تنها در کشور ما که در جهان نیز تغییر و تحولات عمیقی در عرصه رسانه بویژه پیام رسانی رادیویی می‌بینیم، که یکی از زمینه‌های تغییر و تحول را باید برپایی شبکه‌های رادیویی برشمرد. پیش از این بسیاری از موضوعات در قالب برنامه شبکه‌های عمومی سهم معینی را به خود اختصاص می‌دادند، که در این میان به خاطر محدودیت زمانی بسیاری از برنامه‌های خوب، و جذاب و اثرگذار شنیده نمی‌شدند؛ لذا تاثیرگذاری مورد انتظار را نداشتند.

نارسایی جدی در این زمینه باعث شد توسعه ظرفیت‌های ارتباطی شرایطی را برای ایجاد شبکه‌های تخصصی فراهم کند. از آن پس نگاه رسانه‌ها بویژه برنامه‌سازان رادیویی از گستره‌های وسیع موضوع به حیطه‌های خاص محتوایی و مضمونی جذب شد و رادیو تخصصی در زمینه‌های مختلف و برای پاسخگویی به نیازهای ارتباطی و اجتماعی قدم به عرصه وجود گذاشت.

صوفی ضرورت این شبکه‌های تخصصی را در شرایط امروز کشور ما و جهان امری لازم و بدیهی می‌داند و می‌گوید این امر هم ضروت است و هم مورد نیاز که مستمرا به توسعه این‌گونه شبکه‌ها با توجه به ضرورت‌های فرهنگی و رسانه‌ای برای افزایش قدرت انتخاب مخاطبان و پاسخگویی به سطح‌ توقعات مردم اقدام کنیم.

او در ادامه به یک نکته کلیدی هم اشاره می‌کند: تردیدی نیست که افزایش مزیت رقابتی رادیوی محلی، انگیزه‌ها برای مراجعه به رسانه‌های بیگانه را از میان می‌برد و در جای خود به عنوان عامل مهم در تقویت وحدت ملی و همگرایی ملی عمل می‌کند.

توجه به میل مخاطب

مسعود احمدی، مدیر رادیو جوان نیز به ارائه گزارشی درباره حضور رادیو دیجیتال و رقابت با رادیوهای سنتی می‌‌پردازد. او می‌گوید: ما در فضای کنونی شبکه‌ها را به 3 دسته عمومی، اختصاصی و تخصصی تقسیم می‌کنیم. بسیاری فکر می‌کنند دنیای امروز در حوزه ارتباطات و رسانه به لحاظ تکثر در منابع ارسال پیام برای مخاطب، دنیایی است که رسانه‌های دیداری و شنیداری را با چالش جدی مواجه کرده است.

یعنی حضور رسانه‌های مجازی و نوین، رسانه سنتی رادیو و تلویزیون را با بحران مخاطب روبه‌رو کرده است، اما این امر ناممکن است و برای اثبات حقیقت دنیای جدید رسانه‌ای، آرایش جدید خودش به این شبهات پاسخ داده است. به این معنی که با اختصاصی شدن رادیو، آرایش جدیدی شکل گرفته که حتی این اختصاصی شدن تقسیم‌بندی جدیدی در جغرافیای جدید رسانه به شمار می‌رود و این‌ یک ضرورت رسانه‌ای است که مختص رادیو نیست، بلکه همه رسانه‌ها باید خود را با وضعیت جدید هماهنگ کنند.

او می‌افزاید: دنیای جدید، مخاطب جدید و عصر جدید که از عصر ماهواره گذر کرده و به عصر سایبر رسیده، نیازمند رسانه‌های اختصاصی و تخصصی است. یعنی گروه‌های مختلف باید برای خود رسانه‌های خاص داشته باشند. پس این یک ضرورت است که باید همراه مخاطب باشیم.

احمدی نیاز راه‌اندازی شبکه‌های تخصصی را داشتن فلسفه و ایدئو‌لوژی می‌داند و می‌گوید: ما نمی‌توانیم براساس نیاز، شبکه‌هایی افتتاح کنیم و بعد در پی ایدئولوژی‌سازی باشیم. شاید درگذشته این فرصت فراهم بود، اما امروز در عصر سرعت و رشد به هیچ عنوان مجال فکرکردن پس از عوامل را نداریم.

حفظ مخاطب فعلی و جذب مخاطب جدید

عبدالحسین کلانتری، یکی از مشاوران معاون صدا است که در پاسخ به سوال ما چنین می‌گوید: شنوندگان رادیو فقط مخاطبان رادیو معارف، قرآن و ورزش نیستند. هر یک از این رادیوها، مخاطبان خاص خود را دارند، این که مخاطبان سراغ برنامه مورد علاقه خود می‌روند و آنچه را نمی‌پسندند، گوش نمی‌دهند؛ کاملا بدیهی است.

کلانتری چنین ادامه می‌دهد: تصور من آن است که رادیوهای موجود تا حدودی توانسته‌اند پاسخگوی نیاز مخاطبان خود باشند، اما هنوز که هنوز است برخی نتوانسته‌اند تصور دقیقی از مخاطبان واقعی خود پیدا کنند.

در عین حال عقیده دارم که رادیوهای تخصصی ما به مقدار زیادی پاسخگوی نیاز مخاطب خود بوده‌اند و برای رسیدن به هدف نهایی تدابیری اندیشیده‌اند تا مخاطبان نیازشان برطرف شود، اما همه این تلاش‌ها یعنی حفظ مخاطب فعلی و جذب مخاطب جدید، نیازمند بالا بردن ظرفیت ساختاری و سازمانی و تغییر و تحول ظرفیت‌ها و حمایت‌های سازمانی است که می‌توانیم متناسب با این تغییر و تحول به اقناع گروه‌هایی که در جامعه حضوری موثر دارند و نگران چنین تغییر و تحولاتی هستند، دست یابیم.

از سوی دیگر تحقق چنین شعاری آموزش نیروی انسانی رادیویی، برنامه‌سازی متفاوت و ویژگی‌های خاص هنری خود را می‌طلبد.

به طور خاص به ایده‌آل نرسیده‌ایم

مهدی لبیبی که بتازگی به جمع مشاوران معاونت صدا پیوسته با توجه به آن که سابقه مدیریت در یک رادیوی تخصصی را داشته است، می‌گوید: شرایط امروز با شرایط دهه گذشته تفاوت‌های زیادی دارد، از این جهت منطقی‌ترین موضوع این است که مخاطب مجموعه‌های بزرگ و وسیع که به اجزای کوچک‌تری تقسیم می‌شود و نیازها و خواسته‌های اجزا را در مقابل کلیت مدنظر قرار دهیم.

رسانه‌ای مثل رادیو 70 درصد مخاطب عام و 30درصد مخاطب خاص دارد. معنی خاص یعنی علاقه‌مندی برخی از مخاطبان به موضوع خاص که می‌تواند ناشی از علاقه‌ ذهنی، شغل، تحصیلات و... باشد.

علاقه‌مند عام همه گونه برنامه را گوش می‌دهد، اما مخاطب خاص به دنبال برنامه مورد علاقه خود است، که به این نیازها تنها در شبکه ‌های تخصصی پاسخ داده می‌شود و این امر موجب پدید آمدن شبکه‌های تخصصی شده و تنوع و تخصصی‌تر شدن و به نوعی پاسخ به نیاز مخاطب از مهم‌ترین اهداف آنهاست. لبیبی اینچنین ادامه می‌دهد: حتی مخاطبان شبکه‌های تخصصی هم علاقه‌مندی مشترکی ندارد و به این دلیل با سلیقه‌های متفاوت روبه‌رو هستیم، اما باهمه اینها همه براین باورند که فناوری مدرن و شبکه‌های تخصصی رادیو می‌توانند راهی برای راضی نگه داشتن مخاطب باشد.

با صحبت‌های متفاوت مدیران و کارشناسان رادیو به این نتیجه اجمالی می‌توان رسید که وجود شبکه‌های تخصصی ، لازم و ضروری است، ولی نیاز سنجی مخاطب و پاسخگویی بهآن موضوعی مهم است که شاید تا رسیدن به آن راهی سخت در پیش باشد.