نقد سریال نیستان

«برای آن که بتوان خوب حرف زد می بایست ، خوب نوشت». شاید برای طرح جهانشمول گونه موضوعی که در آن نوعی زندگی و رفتار بشر و همین طور آینده پر فراز و نشیب این اشرف مخلوقات در بن مایه اش مستقر است

کد خبر: ۲۳۶۳۹

، می بایست به هفت آسمان معنا نظر داشته باشیم . البته گونه ای دیگر هم می شود به منظرگاه ایده نظر داشت ، وقتی برای پیشبرد یک هدف غایی ما رسانه ای پرنفوذ و پرجاذبه ای را برای بیان آن انتخاب می کنیم ، در حقیقت وزین بودن مسوولیت هدایت و تغذیه مناسب و روح و فکر مخاطب را بر شانه های وجدانمان بیشتر حس می کنیم . پس نوآوری در سوژه ، خلق مضامین بکر و استفاده از فناوری های تصویری آغازگر راه یک تعهد رسانه ای خواهد بود. در این گذر، سریال «نیستان» تا حدود زیادی توانسته موانع ساختاری و سدهای موجود بین خود و مخاطب را از میان بردارد. بدین صورت که «بذر» مناسب جدید بودن سوژه در خاک مستعد فیلمنامه رویشی سبز داشته و توانسته با موضوع «بچه های سخت» در وهله اول بیننده را به دیدن و دنبال کردن داستان ترغیب سازد. دکتر آرا (فرامرز قریبیان) پزشک متخصص ژنتیک است . او زوجهای نازای بسیاری را معالجه کرده است ؛ از این رو فرزندانی را که با صرف وقت و انرژی و هزینه های سرسام آور به دنیا می آیند، بچه های سخت می نامند. روزی یک جوان زخم خورده از هیولای اعتیاد وارد دفتر کار دکتر آرا می شود و اظهار می کند که انتقام تولد ناخواسته خود را از او می گیرد. این موضوع تا حدود بسیاری باعث دلمشغولی های دکتر می شود. سریال نیستان با این تلنگر فیلمنامه ای به نوعی چنگک غافلگیری را در دریای داستان خود به سوی بینندگانش پرتاب می کند و البته به این صید ذهن و نظر هم اکتفا نمی کند و با درونمایه ای دیگر از طرح موضوعات بزهکاری های جوانان و ریشه یابی دردهای روحی آنان می پردازد و از این گذر هم با فرمول بسط در گره های فیلمنامه ای و حضور بازیگرانی که از جهاتی نزدیک به موضوع هستند، به سلامت عبور کرده است . مجموعه داستانی نیستان در پرداخت بافت درون فیلمنامه ای بخوبی عمل کرده اما در پاره ای از لحظات به علت میل و نگاه یکسونگرانه فیلمساز به ریشه یابی و هویت شناسی معضلات اجتماعی خصوصا اعتیاد به ورطه افراط کشیده شده آنجا که تک گویی های بازیگران و کش و قوس دادن دیالوگ های سکانسی ، بیننده را وازده و خسته از ادامه دادن موضوع می کند. این نقیصه به چشم آمدنی یا جابه جایی و حرکتهای سیال دوربین کمرنگ تر جلوه می کند. شاید بتوان یکی از برجستگی های تصویری سریال نیستان را در نحوه به کارگیری زوایای تصویربرداری تلقی کرد، به نوعی که در سکانس های سه نفره دوربین نیازی به کات های متداول و مداوم نمی بیند و با چرخشی منطقی ما بین بازیگران پلان سکانسی می آفریند که به روح کلی داستان نزدیک است . روند امتیازدهی و ویژگی قابل توجه سریال نیستان سوای بحث محتوایی و کارکردهایی روایی داستان به استفاده از ابزارهای ساخت و ساز و تولید مربوط می شود. به طوری که صدابرداری صحنه کمک شایانی در مقبولیت حس جاری در داستان به مخاطب هدیه کرده است . «تهمینه» دختر «دکتر آرا» برای کمک به دو دختر همسن ولی نامتعادل با آنها آشنا می شود و ناخواسته خود درگیر تحولات روحی و روانی آن دو می شود و آنان را که خود در سراب ناهنجاری ها گمراه و سردرگم هستند همراهی می کند، غافل از آن که نفوذ جریان تباهی هیچ سد عقل پذیری را بر سر راه خود نمی بیند. از طرفی دیگر خلق شخصیت «دکتر آرا» با بازی خوب و درونی «فرامرز قریبیان» باورپذیری بیننده اثر را ملموس تر ساخته است و چالشهای روحی رفتاری این شخصیت در چهره و واکنش های بیرونی او بخوبی نمایان است . آنچه سریال نیستان را کمی متفاوت تر از همتایان خود می کند استفاده بی پیرایه و شفاف از جملات و کلمه هایی است که از فرط روزمرگی به فراموشی سپرده شده اند. برای نشان دادن خوبی می باید تیغ زهرهای کجروی ها و ناهنجاری ها را بخوبی عرضه کنیم تا خط مویی که بین خیر و شر، زشتی و زیبایی وجود دارد همچنان درخشندگی خودش را حفظ کند. با این همه در اغلب سکانس ها که ما می بایست وجود شخصیت های گمراه شده از راه اصلی سعادت را خوب بشناسیم ، فیلمساز با آکندگی دیالوگ های خوب و روان ، سعی در نشان دادن بازتاب صحیح این شخصیت ها داشته است ؛ اما با این تفاوت که این گونه خلقیات درونی با ظواهر شخصیت ها سنخیتی ندارند. بدین صورت که ما «هنگامه» را فقط با دیالوگ های منتسب به این گونه تیپ های اجتماعی می شناسیم و اگر او سکوت را بر گویش آنچنانی ترجیح دهد ما او را یک دختر مودب با حفظ طبقه اجتماعی مناسب و دارای خصایل دیگری از وجوه مثبت می بینیم . جان کلام آن که گریم شخصیت ها تناسب با نوع بازیگری و روح داستان ندارد. «نیستان» در بیان ریشه یابی و معلول خواهی پیامدهای منفی و نابهنجار اجتماعی که دامنگیر جوانان ماست به کنکاش در شخصیت ها و پیشینه آنها می پردازد و علت معتاد شدن برخی از شخصیت هایش را به دوران جنینی آنها ارجاع می دهد که به علت استفاده مادر معتاد او از مواد مخدر، او هم این گونه آغشته این زندگی دردآلود شده است که البته این بعد از طرح واژه های انتخاب صحیح ریشه یابی دردها نمی تواند تاثیر آنچنانی بر بیننده بگذارد. به هر حال سریال نیستان می تواند شروع تحول نوینی برای فیلمنامه نویسان ما در عرصه تصویر باشد که می توان با دستمایه قرار دادن بدیهی ترین معضلات و شفاف ترین موضوعات اجتماعی شخصیت های متعددی را خلق کرد که بتوانند هر یک الگوی رفتاری مناسب و یا مایه عبرت خوبی برای جامعه ما باشند و «شاید این گونه نیستان معضلات با عبرت اندوزی به گلستان شادکامی ها تبدیل شود».