عشایر تماشای فراموش شده

 خوزستان به دلیل داشتن شرایط آب و هوایی ویژه، محل مناسبی برای ییلاق و قشلاق عشایر حتی از استان‌های دیگر است. قسمت‌های شمالی خوزستان محل کوچ عشایری است که در فصل گرما به ییلاق (فروردین شروع و شهریور پایان کوچ عشایر است) و در فصل سرما به قشلاق می‌روند (15 شهریور تا 15 آبان ماه) مسجدسلیمان، ایذه و باغملک از عمده‌ترین شهرهای میزبان عشایر کوچ‌رو هستند. مسکن عشایر خوزستان از مصالح طبیعی تهیه می‌شود که می‌توان به چادر برزنتی، پشم چادر که سیاه‌چادر نامیده می‌شود و موی بز اشاره کرد. ناگفته نماند در فصل قشلاق به دلیل سرمای‌زیاد، عشایر در ساختمان اسکان می‌یابند.

مهم‌ترین ایل کوچ‌رو و عشایری خوزستان، ایل بختیاری چهارلنگ و هفت لنگ، ایل لر، ایل بهمنی و ایل عشایر عرب است.

عشایر خوزستان در مجموع در 14 ایل و 14 طایفه مستقل هستند. ایل بختیاری یکی از بزرگترین ایل‌های عشایری کوچ‌رو در خوزستان است که در مسجدسلیمان زندگی می‌کنند و از مهم‌ترین طایفه‌های این ایل می‌توان به چهار لنگ و هفت لنگ اشاره کرد.

عشایر کوچ‌رو از دامداری و گاهی کشاورزی روزی خود را سپری می‌کنند. به طور کلی حدود 29 هزار خانوار عشایری در خوزستان زندگی می‌کنند. در فصل ییلاق علاوه بر ایل کوچ‌روی خوزستانی، عشایری از استان‌های اصفهان، چهارمحال و بختیاری، لرستان و همدان در خوزستان اسکان می‌یابند.

جمعیت دامی ‌عشایر خوزستان با در اختیار داشتن یک میلیون هکتار از مراتع استان معادل 3 میلیون و 400 هزار راس دام است.

آنچه که نقش عشایر استان خوزستان را بیش از پیش مهم کرده است تولیدات دامی‌ عشایر است که امروزه علاوه بر تامین نیاز استان خوزستان از محصولات دامی‌ مانند گوشت، شیر، پشم، کشک و روغن حیوانی، عسل و ... به دیگر نقاط کشور نیز صادر می‌شود. تولید سالانه 12 هزار تن گوشت قرمز، یک میلیون و 239 تن پشم، 41 هزار تن شیر و 14 تن عسل توسط عشایر استان خوزستان نقش بسزایی در تولید استان داراست.

در واقع بیش از 25 درصد گوشت قرمز مردم خوزستان توسط عشایر تولید می‌شود. همچنین تولید محصولات زراعی توسط این قشر در استان نقش بسزایی داشته به طوری که سالانه بیش از 14 میلیون و 7 هزار تن گندم، 8100 تن جو، 467 تن حبوبات و 9500 تن سبزیجات در خوزستان تولید می‌شود. مدیرکل امور عشایر خوزستان در این رابطه به <جام‌جم> می‌گوید: امسال میزان اعتبارات اختصاص یافته به عشایر استان مناسب بوده و مبلغ 5/11 میلیارد تومان در قالب اجرای 152 پروژه عمرانی خدماتی در مناطق عشایری کوچ‌رو اختصاص یافته است.

کریم حاجی‌پور مهم‌ترین برنامه‌های امور عشایر را برای این قشر در قالب 4 طرح ارائه خدمات پشتیبانی تولید به کوچندگان، طرح مطالعات و کانون‌های توسعه، طرح عملیات اجرایی اسکان و ساماندهی خانوارهای عشایری و جایگزینی سوخت فسیلی به جای سوخت نباتی عنوان کرد.

حاجی‌پور با اشاره به خشکسالی‌ اخیر اظهار کرد: با توجه به این پدیده تولیدات دامی‌ عشایر استان در سال جاری 50درصد و در بخش زراعی صد در صد خسارت دیده است.

وی در پایان درخصوص جاذبه‌های گردشگری مناطق عشایر کوچ‌رو گفت: با توجه به جاذبه‌های ویژه این مناطق امور عشایر مرمت و ایجاد راه‌های عشایر برقرار شده تا شهروندان از این جاذبه‌ها به آسانی دیدن کنند.

  مدیر عامل شرکت توسعه سرمایه‌گذاری گردشگری خوزستان در این رابطه به جام‌جم‌ می‌گوید: نوع زندگی، آداب و سنن، لباس پوشیدن، تهیه مایحتاج و نوع تولیدات عشایر کوچ‌رو همگی جاذبه گردشگری دارند.

بهزاد امیری افزود: با توجه به این‌که خیلی از علاقه‌مندان بخش گردشگری خواستار معرفی و امکان بازدید از مناطق کوچ‌رو هستند متاسفانه امکانات موجود برای معرفی جاذبه‌های عشایری به مقادیر کافی نبوده و یا در دسترس نیستند.

وی ادامه داد: در این راستا و بر اساس درخواست این علاقه‌مندان، سازمان میراث فرهنگی خوزستان 3 منطقه مهم عشایری در مسجد سلیمان، لالی و اندیکا را به عنوان مراکز عشایر کوچ‌رو برای ارائه خدمات گردشگری عشایری تعیین کرده است. امیری بیان داشت: علاقه‌مندان به آداب و سنن و رسوم فرهنگی و عقاید عشایر جهت آشنایی با این خصلت‌ها می‌توانند به این مراکز مراجعه کنند و در صورت امکان با عشایر کوچ انجام دهند.

مدیرعامل شرکت توسعه سرمایه‌گذاری گردشگری استان با تاکید بر تسریع بخشیدن به احداث این مراکز پیش‌بینی کرد با تامین اعتبار مورد نیاز حداکثر تا نیمه سال آینده کار اجرایی شروع شود و همزمان در کوچ پاییزه عشایر در سال آینده به بهره‌برداری برسد.

بهزاد امیری در ادامه با تاکید بر این‌که این مراکز به توسعه گردشگری استان کمک خواهد کرد، گفت: ایجاد مراکز عرضه خدمات عشایری رونق بخش گردشگری را در پی دارد و درآمد مالی نیز برای خود عشایر حاصل می‌شود.
وی در ادامه اذعان کرد: با فروش محصولات عشایری و ایجاد فضاهای اقامتی در مناطق کوچ‌رو (چادر) منبع درآمد عشایر افزایش می‌یابد.

اهواز - سمیه غافلی - خبرنگار جام‌جم