پیش‌نویس نقشه جامع علمی کشور

به گزارش فارس ، پیش‌نویس نقشه جامع علمی کشور در 10 بند، مقدمه، مبانی نظر، ارزش‌ها و رویکردهای حاکم بر نقشه، چشم انداز علم، فناوری و نوآوری جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی، اهداف و شاخص‌های کلان، سیاست‌های کلی توسعه علم، فناوری و نوآوی،‌ حوزه‌ها و اولویت‌های راهبردی کشور در عرصه علم و فناوری، راهبردهای علم و فناوری کشور، چارچوب نهادی نظام ملی علم، فناوری و نوآوری و معرفی نهادهای سیاست‌گذار، پشتیبان و مجری در نظام علم تدوین شده و برای تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی تقدیم شده است.

در پیش نویس نقشه جامع علمی کشور که تقدیم شورای عالی انقلاب فرهنگی شده، آمده است؛ بر اساس جدول زمان‌بندی طراحی نقشه جامع علمی کشور، پیش‌نویس دوم نقشه در انتهای اردیبهشت ماه سال 86 و بر اساس نتایج فعالیت‌ کارشناسی کمیته‌های تخصصی نقشه در مجموعه‌ای 100 صفحه‌ای ارایه شد که در جلسات متعددی در کمیسیون تلفیق و تدوین و شورای تخصصی مورد اصلاح و تکمیل قرار گرفت و مقرر شد بخش‌هایی از آن نظیر سناریوهای علم و فناوری، تحلیل وضع موجود علمی و فناوری کشور، اقدامات ملی متناظر با حوزه‌های مختلف علم و فناوری، تحلیل وضع موجود نگاشت نهادی حوزه علم و فناوری، پایش و اجرای نقشه، مبانی روشی و تعاریف واژگان به پیوست‌های نقشه منتقل شده و مجموعه نهایی به صورت خلاصه جهت بررسی وتصویب در شورای عالی انقلاب فرهنگی آماده شود.

در نهایت پیش‌نویس سوم نقشه جامع علمی کشور جهت اظهار‌نظر اساتید و صاحب‌نظران به بیش از 500 مرکز دانشگاهی و حوزوی و تحقیقاتی ارسال گردید. در مرحله بعد 250 پیشنهاد ارسالی از سوی این مراکز مورد بررسی قرار رگفت و تا حد امکان موارد مناسب در متن نقشه اعمال گردید. اکنون پیش‌نویس نهایی نقشه جامع علمی کشور که جهت تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارایه شده است، تقدیم می‌شود.

در کنار این مجموعه، اسناد بخشی نقشه جامع علمی کشور در حوزه‌های فناوری، پژوهش، آموزش، سلامت، علوم ارزشی و معرفتی (علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر)، علوم پایه و علوم کاربردی نیز به طور جداگانه تهیه شده است؛ که طراحی‌های خردتر و دقیق‌تر حوزه‌های مختلف در قالب این اسناد قابل پیگیری و تکمیل خواهد بود. شایان ذکر است مجموعه مستندات کارشناسی نقشه جامع علمی کشور بالغ بر 35000 صفحه می‌باشد که در قالب لوح فشرده‌ای در حال آماده‌سازی است. رجاء واثق دارد این مجموعه پس از تصویب نهایی نقش موثری در پیشبرد اهداف علم و فناوری میهن اسلامی‌مان داشته باشد.

در بخش مقدمه این پیش‌نویس آمده است؛ در جهان کنونی؛ علم و فناوری از جایگاه بسیار مهم و ارهبردی برخوردار است. شکل‌گیری مفاهیم جامعه و وسعه دانش بنیان گواهی بر این مدعاست و شرایط به گونه‌ای است که در قرن حاضر هر کشوری برای رشد و پیشرفت همه‌جانبه بی‌شک نیازمند طرح و برنامه‌ای مدون در عرصه علم و فناوری می‌باشد.

تاریخ فرهنگ و تمدن غنی ایران زمین از یک سو و تلفیق مناسب و موثر آن با فرهنگ انسان‌ساز اسلامی در هزاره اخیر از سوی دیگر تجربه علمی درخشانی را در سانه همراهی و هم‌افزایی استعداد ایرانی و انگیزه‌های دینی فراهم نموده است که توجه به این پیشینه درخشان و هویت اسلامی _ ایرانی این سرزمین، سرمایه‌ای عظیم و چراغی فراسوی طراحی و تحقق آینده می‌باشد.

در این شرایط؛ طر احی و تصویب سند چشم‌انداز بیست ساله نظام جمهوری اسلامی ایران و طرح موضوع دستیابی به رتبه اول منطقه‌ای در عرصه علم و فناوری در این سند و همچنین تربیت تعداد قابل توجهی سرمایه انسانی متخصص در حوزه‌های علمی مختلف در سه دهه گذشته، انگیزه و توامندی لازم برای ایاجد یک نهضت علمی را فراهم نموده است.

تاکید مقام معظم رهبری بر لزوم طراحی نقشه جامع علمی کشور و توجه ویژه ایشان به مقوله علم، فناوری و نوآوری تحرک مناسبی در حوزه‌های سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی این حوزه‌ها فراهم نمود تا با مسئولیت و محوریت شورای عالی انقلاب فرهنگی و با مشارکت حدود هزار نفر از نخبگان و صاحب‌نظران دانشگاهی و حوزوی مبادرت به طراحی نقشه جامع علمی کشور شود.

اهم محورهایی که از سوی مقام معظم رهبری برای طراحی نقشه مورد تاکید قرار گرفته‌اند عبارتند از: جهت‌گیری برای دستیابی به اهداف چشم‌انداز بیست ساله کشور، دارا بودن مبانی و الگوی اسلامیو ایرانی، احتراز از پیروی کورکورانه از الگوهای غربی، لحاظ کردن بینش فلسفی در تعریف پیشرفت، تطبیق نقشه بر اساس فکر و نیازهای خودی و استافد هاز علم کشورهای غربی، سمت گیری دانش به سوی عمل و کاربردی کردن آن بر اساس نیازهای کشور، علم محوری به عنوان گفتمان مسلط جامعه، تکمیل زنجیره علم و فناوری، نگرش نظام مند به مقوله تولید علم و ودانش و شکستن مرزهای آن، واقع‌بینی در رسیدن به اهداف در بازه زمانی بیست ساله، نقش‌آفرینی دانشگاه‌های بزرگ کشور در تبیین نقشه علمی کشور، تبیین جایگاه علوم مختلف، وجود شاخص‌های کمی و کیفی در نقشه علمی کشور، کاربردی کردن تحقیقات و ثروت آفرینی علوم، تعیین اولویت‌های آموزشی، پدید آوردن رشته‌های نو و مورد نیاز، پویایی و زمان‌پذیری نقشه علمی کشور و لزوم تغییرات متناسب با زمان، توازن در علوم مختلف در نقشه علمی، لحاظ کردن کل دوره آموزشی به عنوان یک فرآیند از آموزش ابتدایی تا بالاترین مقاطع علمی.

مهمترین نکته در ترسیم نقشه جامع علمی کشور تبیین این امر خطیر است که عالی‌ترین هدفی که هدایت کلان نقشه را برعهده می‌گیرد چیست؟ این هدف را می‌توان در سه سطح ترسیم نمود: «سعادت و کمال همه‌جانبه بشری و قرب به پروردگار»، «تمهید مقدماتی برای احیا و توسعه تمدن اسلامی» و «جبران فاصله با کشورهای توسعه یافته صنعتی». به نظر می رسد که در ترسیم این نقشه از یک سو باید عال‌ترین آرمان‌ها را در نظر داشت و از سوی دیگر، با توجه به قانون اساسی و اسناد بالا دستی کشور، به سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های کلان کشورهای دیگر نیز توجه کرد.

در این راستا شورای عالی انقلاب فرهنگی در طی سال های گذشته مصوبات مختلفی در حوزه علم و فناوری داشهت است که برخی از این مصوبات را به شرح ذیل می‌توان نام برد:

سیاست‌ها و ضوابط پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)، اصول حاکم بر آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری، سیاست‌ها و راهبردهای نانو فناوری، راهبردهای زیست فناوری، آیین‌نامه تکریم استادان بازنشسته دانشگاه‌ها، آیین‌نامه احراز استعداد‌های برتر و نخبگی، اساسنامه بنیاد ملی نخبگان کشور، شاخص‌های ارزیابی آموزش عالی، تشکیل هیئت حمایت از کرسی‌های نظریه‌پردازی و مناظره (ویژه معارف و علوم انسانی)، راهکارهای اجرایی ارتقای علم و فناوری کشور، سیاست تحقیقاتی کشور، شیوه‌نامه توسعه آموزش عالی.

بر اساس رهنمودهای مقام معظم رهبری و در تداوم سیاست‌گذاری‌های شورای عالی انقلاب فرهنگی، توجه به چشم‌انداز بیست ساله نظام و در نظر گرفتن تفاوت شرایط بومی ایران با سایر کشورها و استفاده از توانمندی‌های داخلی مبتنی بر ارزش‌های نظام جمهوری اسلامی ایران مدنظر طراحان نقشه قرار گرفت.

امروزه سیاست‌گذاری در عرصه علم، فناوری و نوآوری از رویکردی چند بعدی تبعیت می‌کند. برخی از نکات مه مکه باید در این طراحی مدنظر قرار گیرد عبارتند از:

افزایش کارایی و اثربخشی سامانه علم و فناوری و ارتقای سهم موثر دولت در توسعه این سامانه؛ بهینه‌سازی نقش دولت و افزایش سهم بخش غیردولتی در سامانه علم و فناوری؛ تولید علم و فناوری همراه با معنویت و مبتنی بر اخلاق و ارزش‌ها؛ توسهه متوازن دانش و فناوری در جغرافیای کشور و حوزه‌های علمی و تحقق استقلال دانشگاه‌ها.

به منظور دستیابی به اهداف علم و فناوری سند چشم‌انداز بیست ساله نظام جمهوی اسلامی ایران و طراحی چگونگی رشد علمی کشور از وضع موجود به نقطه مطلوب، نقشه جامع علمی کشور با راهبردهای معین تهیه گردید تا با یک نگاه متوازن به رشته‌های علمی و دانشگاه‌ها، ایران اسلامی را در محدوده زمانی تعیین شده در چشم‌انداز به رتبه اول علم و فناوری در منطقه تبدیل نماید و علم‌گرایی و علم‌محوری را گفتمان مسلط در کلیه حوزه‌های جامعه قرار دهد.

در واقع نقشه جامع علمی کشور عبارت است از مجموعه‌ای جامع، هماهنگ و پویا از اهداف، سیاست‌ها، ساختارها و الزامات برنامه‌ریزی تحول راهبردی علم، فناوری و نوآوری مبتنی بر ارزش‌های اسلامی _ ایرانی و آینده‌نگر برای دستیابی به اهداف چشم‌انداز بیست ساله کشور. در راستای طراحی فرآیند تهیه و تدوین نقشه علمی از یک الگوی سه بعدی مشتمل بر سه حوزه کمیته‌های تخصصی موضوعی، فرآیند علم و فناوری و فعالیت‌های پشتیبان استفاده گردید.

در بخش مبانی نظری، ارزش‌ها و رویکردهای حاکم بر نقشه نیز آمده است؛ مبانی نظری و ارزشی در تعیین جهت‌گیری‌های کلان علم و فناوری نقش به سزایی دارد. روح حاکم بر این مبانی بر کلیه بخش های نقشه جامع علمی کشور سایه می‌افکند. مهمترین مولفه‌های نظری و ارزشی حاکم بر نقشه، شامل موارد ذیل می‌باشد:

- انسان موجودی مختار است و می‌تواند در تعامل عقل و وحی با شناخت خویش، جامعه و جهان، خود را به خداوند نزدیک سازد و متخلق به اخلاق الهی کند و در تحقق غایات خلقت مشارکت جوید.

- انبیای الهی به منظور راهنمایی انسان به سوی سعادت واقعی مبعوث شده‌اند، و اسلام که آخرین دین الهی است راه را برای به فعلیت رساندن ظرفیت‌های انسان در اختیار او نهاده است.

- بر اساس آموزه‌های قرآنی، انسان می‌تواند اشرف مخلوقات باشد و صیانت از کرامت، عزت، امنیت و حرمت وی باید در برنامه‌ریزی‌ها ملحوظ شود.

- حیات اجتماعی و طبیعت، بستر حرکت آدمی به سوی سعادت است و شناخت و بهره‌گیری از آنها به میزان معقول به تحقق هدف سعادت انسان کمک می‌کند.

- معرفت شرط لازم حرکت به سوی سعادت است.

- معرفت به مصداق «و علم آدم الاسمائ کلها ...» منشاء الهی دارد و تفاوت بنیادین جهان‌بینی و انسان شناسی غیردینی با جهان بینی و انسان‌شناسی الهی از همین جا آغاز می‌شود. علوم تجربی و علوم انسانی در سطح متافیزیک با فلسفه الهی ارتباط پیدا می‌کنند، و این ارتباط هرگز نباید مغفول بماند، بلکه جهان‌بینی الهی باید بر کلیه دانش‌ها اشراف داشته باشد. غفلت از این امر موجب اکتفا به علوم تحصلی شده است.

- علم تجربی یکی از اقسام مهم معرفت آدمی است که هدف آن شناخت آفرینش، انسان و جوامع انسانی است ولی شناختی که به دست می‌دهد، فارغ از جهان ‌بینی توحیدی نیست.

- منابع معرفتی مورد قبول اسلام چهار قسم است: تجربه، عقل، شهود و وحی (که علم بی خطا است). لازم است در نظام آموزشی و پژوهشی کشور به هر چهار منبع احترام گذاشته شود و هماهنگی با منبع معرفتی وحی و تعامل لازم بین آن‌ها صورت گیرد.

- علم، فرهنگ‌ساز است و با جهت‌گیری و محتوای الهی می‌تواند عامل شکوفایی، رشد و ارتقای تفکر و نیز موجب توسعه سازنده و انسانی از رهگذر شاخه‌های تجربی و فناوری باشد.

- بر اساس آموزه قرآنی لازم است علم‌آموزی همراه با تزکیه و کسب حکمت باشد.

- استفاده از متون و منابع وحیانی (قرآن و سنت) در طبیعت شناسی و به ویه انسانی‌شناسی می‌تواند مبدأ تکون علوم گوناگون با نگرش اسلامی باشد.

- با توجه به آموزه‌های قرآنی «ولله العزه و لرسوله و للمومنین» و «کلمه‌الله هی العلیا» لازم است مسلمانان نسبت به اعتلای جوامع اسلامی حساس باشند و چون در عصر فعلی علم و فناوری یکی از مهمترین ابزارهای گریزناپذیر توفق ملل شده است برتری یافتن در علم و فناوری باید در اولویت جوامع اسلامی و از جمله جمهوری اسلامی ایران و به مثابه گمشده آنان قرار گیرد.

- بازآفرینی میراث فرهنگی و تمدن ایرانی، اسلامی باید در تمام برنامه‌ریزی‌ها لحاظ گردد.

- تعامل و ارتباط میان دانشمندان و نهادهای علمی ضروری است.

- ارتباط علمی با جامعه جهانی علم لازم و دارای آثار مثبتی می‌باشد.

 در بخش ارزشها و رویکردهای کلی حاکم بر نقشه بر مباحث زیر تأکید شده است:

1- حاکمیت بینش توحیدی بر تمامی عرصه‌های دانش و ارتقای فرهنگ دینی در جامعه
2- زمینه‌سازی برای شکل گیری تمدن اسلامی مطابق مقتضیات عصر
3- ایجاد الگویی از یک کشور اسلامی توسعه یافته
4- تربیت انسان‌های مؤمن، توانا، خردمند، سالم، خلاق، آزاده و دارای فضائل اخلاقی و اعتماد به نفس
5- تربیت دانش آموختگان، پژوهشگران و استادانی متدین که در خدمت تحقق جامعه‌ای فضیلت مدار، عدالت‌محور،‌ امیدوار به آینده، دارای انضباط اجتماعی، تلاشگر، سالم و امن باشند.
6- تقویت هویت ملی مبتنی بر اسلام و ارزش‌های انقلاب اسلامی
7- تأمین اقتدار و شوکت ملی و حفظ استقلال همه جانبه کشور
8- حرکت به سوی جامعیت علمی و پیشتازی در علم و فناوری متناسب با اهداف و شاخص‌های اسلامی
9- تقویت ارزش های معنوی و فضایل اخلاقی در نهادهای علم و فناوری
10- ترویج فرهنگ آزاداندیشی، خردورزی، نقادی و نقدپذیری علمی
11- ایجاد زمینه برای رسیدن به حیات طیبه و جامعه عدالت محور
12- ایجاد زمینه برای رسیدن به حداکثر سلامت فردی و اجتماعی و رفاه عمومی و جامعه خانواده محور
13- احترام به نخبگان و تکریم منزلت عالمان به مثابه سرمایه‌های علمی کشور
14- گسترش فرهنگ خوداتکایی، خودباوری، اندیشه تکاملی، خلاقیت و نوآوری
15- رعایت عدالت در تخصیص منابع پژوهشی و فرصت‌های آموزشی
16- بومی سازی دانش همراه با تعامل هوشمندانه با دانش جهانی و پرهیز از تقلید صرف از فرهنگ‌های غیرخودی
17- ترجیح فعالیت‌های جمعی بر تلاش‌های فردی در توسعه مرزهای دانش
18- نشر دانش و ادای زکات علم همراه با حفظ مالکیت معنوی
19- تقویت روحیه اعتماد به نفس، شهامت و مخاطره‌جویی علمی
20- رعایت استانداردهای اخلاقی و حرفه‌ای آموزش، پژوهش، فناوری و نوآوری
21- گسترش آموزش برای مهارت زندگی، بازار کار و کارآفرینی و شکوفایی استعدادها و عدم تکیه بر محفوظات
22- حفاظت از محیط زیست و استفاده بهینه از منابع
23- حفظ جایگاه پژوهشگران و نخبگان علمی در تحولات و تغییرات سیاسی-اجتماعی
24- تعامل در عرصه‌های مختلف علمی به ویژه علوم انسانی، علوم تجربی و فناوری‌ها
25- توسعه متعادل ساز وکار تجاری سازی فناوری، رقابت و خصوصی سازی حوزه علم و فناوری

در بخش چشم انداز علم، فناوری و نوآوری جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 هجری شمسی آمده است:
جمهوری اسلامی ایران با پیشینه هفت هزار سال تمدن که در برهه‌هایی از زمان طلایه‌دار علم و فناوری جهان بوده است، در افق چشم‌انداز دارای نظام علم، فناوری و نوآوری با حاکمیت جهان بینی الهی، نگاه به آینده، دیده‌بانی تحولات بیرونی و پایش فعالیتها به صورت برنامه‌مدار و مستمر در حال ارتقا خواهد بود و با داشتن مشخصات زیر توسعه دانش بنیان را محقق می‌سازد.

- داشتن سهم برتر منابع انسانی سالم، مؤمن، نوآور و آزاده

- بهره مند از ظرفیت نخبگان سایر کشورها به عنوان ام القرای جهان اسلام

- رعایت موازین اخلاق، حقوق انسانی و اصول ایمنی - زیستی در آموزش، پژوهش و فناوری

- توسعه یافتگی در حوزه‌های علوم پایه و علوم ارزشی و معرفتی (علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر)

- استفاده بهینه از علم، فناوری و نوآوری

- تعامل سازنده بین تمامی نهادهای موجود حوزه‌های علوم پایه، علوم ازرشی و معرفتی، علوم کاربردی و فناوری با جامعه خردورز و فضیلت مدار

- دارای همکاری‌های علمی و فناورانه مؤثر و سازنده در شبکه جهانی بر اساس اصول عزت، حکمت و مصلحت

محک نهایی توفیق،‌ایرانی مؤمن، مقتدر، امن، سالم و برخوردار از رفاه با جایگاه نخست اقتصادی در منطقه همراه با عدالت اجتماعی است.

با تأمین چشم انداز فوق آینده‌ای پیش رو خواهد بود که عبارت است از تثبیت و ارتقای مرجعیت جهانی علوم و معارف بومی شامل زبان و ادبیات فارسی، تاریخ و تمدن ایران، علوم و معارف شیعه و اهل بیت(ع)، تلاش موثر برای تبدیل زبان فارسی به زبان لمی بین المللی مورد نیاز و ارجاع دانشمندان جهان، بالاترین سطح سلامت در منطقه، تأمین سرمایه انسانی دانش آموخته و متخصص در همه رشته های علمی مورد نیاز کشور اعم از علوم جدید و بین رشته‌ای، حضور بیش از بیست درصد از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های بزرگ کشور و از نخبگان سایر کشورهای اسلامی و جهان، ایجاد حوزه‌های متعدد علمی جدید برای نخستین بار در دنیا، رسیدن سهم صنعت و خدمات پیشرفته به بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی و نقش آفرینی صنایع و فناوری‌های نوین در بیش از یک پنجم صنعت کشور.

در بخش اهداف و شاخص‌های کلان نقشه جامع علمی کشور آمده است:

الف) اهداف ناظر بر سامانه علم و فناوری کشور

بر اساس سند چشم انداز بیست ساله جمهوری اسلامی ایران، اهداف ناظر بر سامانه علم و فناوری کشور را می‌توان در پنج عنوان زیرخلاصه کرد:

1- توسعه علمی
2- توسعه فناوری
3- تولید ثروت
4- ایجاد رفاه و سعادت
5- الهام بخشی و فرهنگ سازی

ب) وضعیت مطلوب شاخص‌های کلان علم و فناوری کشور

شاخص‌های کلان نقشه جامع علمی کشور چگونگی ارزیابی سامانه علم و فناوری کشور را به صورت کلی و فراتر از دستگاه‌ها و سازمان‌های مربوط به این بخش تعیین می‌کند. ارزیابی بر اساس این شاخصها باید روند عمومی علم، فناوری و نوآوری کشور و موقعیت نسبی آن را در عرصه بین المللی مشخص کند. شاخص‌های نقشه در هشت مقوله سرمایه انسانی، اخلاق و ایمان، اقتصادی، انتشارات علمی، فناوری و نوآوری، کارگروهی، مشارکت در راهبردی علم و فناوری و اثربخشی طراحی گردیده است.

دست یافتن به جایگاه اول علم و فناوری منطقه در بازه زمانی چشم انداز تلاش و برنامه‌ریزی جدی را می‌طلبد که تعیین اهداف کمی در اولین مرحله آن قرار دارد. به همین منظور با بررسی شاخص‌های ارزیابی علم، فناوری و نوآوری و وابستگی بین آنها و شاخص‌های کلیدی و همچنین مطالعه بر روی روند تغییرات شاخص‌ها در دیگر کشورها، اهداف کمی برای تعدادی از شاخص‌های کلیدی تعیین گردید.

در این بخش شاخص‌های کلان نقشه جامع علمی کشور مشخص شده است که به شرح زیر است:

سرمایه انسانی: درصد پوشش تحصیلی کشور، درصد پوشش آموزش عالی به جمععیت 18 تا 24 سال کشور، تعداد دانش آموختگان دوره‌های تحصیلات تکمیلی در یک میلیون نفر جمعیت، تعداد مهندسان در یک میلیون نفر جمعیت به تفکیک بخش فعالیت، تعداد محققان در یک میلیون نفر جمعیت به تفکیک بخش فعالیت، تعداد اعضای هیأت علمی در یک میلیون نفر جمعیت، درصد دانشجویان ایرانی دوره‌های دکترای دانشگاه‌های خارج از کشور از کل دانشجویان دکترای ایران.

اخلاق و ایمان: میزان نفوذ فرهنگ و ارزش های اسلامی در محیط‌های علمی، میزان رعایت اخلاق حرفه‌ای، میزان اعتماد به توان خودی در توسعه کشور، میزان پایبندی به قانون.

اقتصادی: درصد هزینه‌های آموزش و تحقیقات از تولید ناخالص داخلی، درصد درآمد حاصل از صادرات خدمات و محصولات مبتنی بر فناوری‌های میانی و پیشرفته از کل درآمد صادرات، نبست سرمایه گذاری خارجی در فعالیت‌های علم و فناوری به هزینه های تحقیقات کشور.

انتشارات علمی: تعداد مقالات منتشر شده در مجلات نمایه شده در پایگاه‌های داخلی و بین المللی معتبر به تفکیک، تعداد ارجاعات به مقالات علمی منتشر شده به تفکیک داخلی و بین المللی، تعداد مقالات منتشر شده در مجموعه مقالات کامل همایش‌های معتبر علمی داخلی و خارجی، تعداد مقالات منتشر شده به زبان فارسی در مجلات نمایه شده در پایگاه‌های بین المللی معتبر، تعداد کتب علمی تخصصی تألیف شده و انتشار یافته توسط دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و ناشران معتبر علمی.

فناوری و نوآوری: تعداد اختراعات و اکتشافات به ثبت رسیده به تفکیک داخل و خارج، شاخص نوآوری، شاخص دستیابی فناوری، تعداد فناوری‌های پیشرفته کشور با رتبه جهانی بالا (20 و بالاتر).

درصد رشد رتبه جهانی فناوری‌های با اولویت ملی، تعداد شرکت‌های دانش بنیان:

کار گروهی: تعداد مقالات مشترک با کشورهای دیگر، تعداد پژوهش‌های بین‌المللی مشارکت شده، حجم قراردادهای مشاوره و پژوهشی صنعت با مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی.

مشارکت در راهبردی علم و فناوری: تعداد حوزه‌های علمی جدید التأسیس کشور برای نخستین بار در دنیا، تعداد برندگان جوایز علمی بین المللی، تعداد دانشمندان عضو برجسته و مؤثر در مدیریت مجامع بین المللی، تعداد سخنرانان مدعو و اعضای کمیته‌های علمی و راهبری همایش‌های معتبر بین‌المللی، تعداد مقالات بسیار پرارجاع، تعداد نشریات با ضریب تأثیر بالا

اثربخشی: نرخ باسوادی، میزان رشد شاخص توسعه انسانی، درصد رشد سالانه سرانه تولید ناخالص داخلی ناشی از علم و فناوری، درصد کاهش نرخ بیکاری به دلیل توسعه علم و فناوری، درصد فارغ التحصیلان شاغل در مشاغل تخصصی مرتبط با رشته تحصیلی از کل فارغ‌التحصیلان، میزان تقویت اقتدار ملی، میزان تأثیر در کاهش وابستگ به بیگانگان، میزان تأمین رفاه و سعادت جامعه.

سیاست‌های کلی برای توسعه علم، فناوری و نوآوری کشور در نقشه جامع علمی کشور به شرح ذیل تبیین می‌شود:

1- توسعه عدالت‌ محور و رشد متوازن کمی و کیفی علوم و پژوهش‌ها با تاکید بر علوم ارزشی و معرفتی و علوم پایه

2- توسعه و ترویج تفکر خلاق و راهبردی فردی و گروهی در تشخیص و حل مسایل و نیازهای اساسی کشور

3- محور قرار دادن فضایل اخلاقی و ترویج فرهنگ دینی - ملی در جامعه و تاین شرایط لازم برای بروز خلاقیت‌ها و ترتبیت انسان‌های سالم، خردمند، توانا، خلاق، دارای اعتماد به نفس، آزاده، نقاد، نقد‌پذیر و تلاشگر، جهت ایجاد جامعه‌ای فضیلت‌مدار و خردورز از طریق آموزش توام با پرورش

4- توجه جدی به رفع نیازهای اساسی و مشکلات مهم کشور در برنامه‌ریزی‌های علمی و توسعه نظام رتبه‌بندی دانشگاه‌ها، حوزه‌های علمیه، مدارس و ارتقای معلمان و اعضای هیئت علمی و ارزیابی پژوهشگران با معیار تولید علم نافع و رفع نیازها با هدف تامین استقلال، خودکفایی و شکوفایی علمی و اقتصادی کشور

5- تقویت و ترویج همه‌جانبه تلاش علمی و فناوری با روحیه جهادی توام با رعایت اخلاق علمی و حرفه‌ای

6- همسر ساختن سیاست‌های توسعه صنعتی و اقتصادی با سیاست‌های ملی نوآوری، فناوری و علم

7- شناسایی، هدایت، پرورش، جذب و به کارگیری استعداد‌های درخشان و ایجاد بستر های مناسب جهت بهره‌گیری از ظرفیت‌های نخبگان و استفاده از توانایی‌های علمی و فنی ایرانیان مقیم خارج و جذب متخصصان و محققان برجسته سایر کشورها

8- افزایش نقش مدارس، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و فرهنگستان‌ها در ارتقای کارآمدی نظام، دفاع از مرزهای اعتقادی، وحدت و امنیت ملی و صیانت از فرهنگ و هویت ملی - اسلامی

9- توسعه علم، فناوری و نوآوری با هدف افزایش اقتدار ملی و کسب جایگاه نخست در منطقه و موقعیت برجسته در دنیا، از طریق اصلاحات نهادی در نظام نفع (علم، فناوری و نوآوری) ملی با هدف تکمیل چرخه نوآوری

10- تقویت زیر ساخت‌های و ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و فناوری کشور و تشویق و ارتقا فرهنگ و منزلت کارآفرینی دانش‌بنیان (فن‌آفرینی)

11- ارتقای همکاری‌های هم‌افزای دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، اقتصادی و فرهنگی در بخش دولتی و غیرولتی با تاسیس و وسعه مراکز مشترک

12- افزایش سهم نوآوری‌های مبتنی بر فناوری در تولید ناخالص داخلی با انتخاب فرآیندهای دانش بنیان

13- ارتقای سطح نوآوری در مراکز علمی، فرهنگی و اقتصادی کشور و حمایت از مالکیت معنوی

14- تعامل سازنده با مراکز پیشرفته علمی و فناوری جهان با هدف بهره‌گیری از مزیت‌های نسبی و رقابتی موجود و کشف و آفرینش مزیت‌های جدید نسبی و رقابتی در بازار جهانی در حوزه سرمایه‌های دانشی، انساین و مالی

15- حمایت از مالکیت معنوی و بستر سازی برای توسعه تحقیقات راهبردی، کاربردی و توسعه‌ای و دستیابی به فناوری‌های پیشرفته و راهبردی

16- توانمند‌سازی و زمینه‌سازی حضور موثر بخش خصوصی در تولید، اشاعه و تجاری سازی علم و فناوری

17- ارتقای همکاری‌های هم‌افزای حوزه و دانشگاه و حرکت به سمت احترام و شفاف‌سازی مرجعیت علمی رشته‌های مختلف در حوزه و دانشگاه

در این پیش‌نویس حوزه‌ها و اولویت‌های راهبردی کشور در عرصه علم و فناوری نیز مشخص شده است.

نظر به تاکید بر آموختن علم نافع در عرصه‌های مختلف بر طبق مبانی نظری و ارزشی نقشه، اولویت گذاری محدود و مشخص رشته‌های علمی صورت نمی‌پذیرد؛ بلکه با تاکید بر حوزه‌های علمی اساسی‌تر، اولویت‌گذاری دقیق‌تر در عرصه علوم به تلاش جمعی پژوهشگران، دانشمندان، انجمن‌های علمی و فرهنگستان‌ها واگذار می‌شود.

از این رو، بر علوم ارزشی و معرفتی به لحاظ نقش هویت ساز و جهت دهنده آن برای سایر علوم و بر علوم پایه به لحاظ نقش بنیادین آن در تعالی و توسعه علوم کاربردی و رشد فناوری و ایجاد خودباوری ملی و بر علوم بین رشته‌ای به خاطر تاثیر آن در شکل گیری علم و فناوری جدید تاکید بیشتری صورت می‌گیرد.

در حوزه فناوری با توجه به نقش مستقیم آنها در دستیابی به اهداف چشم‌انداز علم و فناوری کشور اولویت گذاری مشخص صورت می‌پذیرد. مبنای تعیین اولویت‌های فناوری میزان تاثیر نسبی آنها در تحقق خواسته‌های چشم‌انداز بیست ساله کشور می‌باشد.

 بدین منظور بر اساس نظر جمعی از خبرگان عرصه‌های مختلف علمی و تخصصی، میزان تاثیر هر یک از فناوری‌ها در دستیابی به هر یک از خواسته‌های چشم‌انداز مورد وزن دهی قرار گرفت و تعیین ضریب اهمیت گردید. سپسبر اساس تعیین میانگین تاثیر هر فناوری در تحقق مجموع خواسته‌های چشم‌انداز، فناوری‌های دارای اولویت تعیین شدند که به شرح ذیل است:

الف- فناوری‌های هویت‌ساز و فناوری‌های نرم:
- فناوری‌هی فرهنگی و آموزشی
- فناوری‌های اجتماعی و ارتباطات جمعی
- فناوری‌های سیاست‌گذاری، مدیریت و اقتصاد

ب- فناوری‌های حوزه الکترونیک، ارتباطات و اطلاعات:
- فناوری‌های طراحی و تولید میکرو الکترونیک
- فناوری‌های طراحی و تولید شبکه‌های مخابراتی
- فناوری‌های امنیت شبکه
- فناوری‌ ذخیره‌سازی و پردازش داده
- فناوری‌های شناسایی الکترونیکی
- کاربری فناوری‌های اطلاعات در بخش‌های خدمات و صنایع

ج- فناوری نانو:
- نانو مواد
- فناوری‌های نانو در فرآیندهای تولید
- تجهیزات مرتبط با نانو فناوری
- فناوری نانو حسگرها

د- فناوری زیستی:
- زیست فناوری پزشکی
- گیاهان و حیوانات تراریخته
- بیو انفورماتیک
- فناوری ایمنی زیستی

ه - علوم و فناوری‌های حوزه سلامت:
- روش‌های تشخیص و درمان
- فناوری ارتقای سلامت
- پزشکی مولکولی و سلول‌های بنیادی
- فناوری طراحی دارو با تاکید بر مهندسی معکوس، طب و داروهای سنتی

و - فناوری‌های هوافضا:
- فناوری‌های دسترسی به فضا و ماهواره

ز- فناوری‌های انرژی:
- فناوری‌های نوین استخراج نفت
- فناوری‌های تبدیل نفت فوق سنگین و زغال سنگ به نفت سبک
- فناوری‌های تبدیل گاز به اشکال مایع و جامد
- فناوری‌های استفاده از انرژی‌های نو با تاکید بر انرژی خورشیدی، پیل سوختی و زمین گرمایی
- انرژی هسته‌ای (همجوشی و تلاشی هسته‌ای)
- تولید روشنایی برق با بهره‌وری بسیار بالا

ح- فناوری‌های مواد نو:
- فناوری‌های آلیاژ‌های فلزی
- فناوری‌های مواد شیمیایی
- فناوری‌های مواد پیشرفته

ط - فناوری‌های محیط زیست و ایمنی:
- فناوری‌های رفع و کاهش آلودگی‌های آب، خاک و هوا
- فناوری‌های پیش‌بینی و مدیریت زلزله و بلایای طبیعی
- فناوری‌های بازیافت مواد

ی - فناوری‌های مدیریت آب، شوری و خشکی:
- فناوری‌های مدیریت بهره‌برداری از آب
- فناوری‌های تولید گیاهان مقاوم به کم آبی
- فناوری‌های تولید گیاهان مقاوم به شوری
- فناوری‌های تولید بذرهای مرغوب و عاری از ویروس

ک - فناوری‌های حمل و نقل برقی

ل - فناوری‌های بومی:
- معماری و شهرسازی
- ابزارسازی و صنایع دستی

لحاظ کردن ملاحظات فرهنگی و زیست محیطی در قالب پیوست‌های برنامه‌های توسعه فناوری های مذکور الزامی است.

در بخش راهبردهای علم و فناوری کشور آمده است:

راهبردهای عمومی

راهبردهای عمومی حرکت علمی کشور در هفت دسته ارائه می‌شود. دسته اول،‌دوم و سوم راهبردها توجه به موضوع و مقصد حرکت علمی دارد. دسته چهارم راهبردها مربوط به تعیین نقش و ویژگی‌های ساختارهای حرکت علمی است. دسته پنجم راهبردها مربوط به منابع انسانی به عنوان فاعل حقیقی حرکت علمی می‌باشد. دسته ششم و هفتم نیز توجه به بستر حرکت علمی داشته و تلاش دارد با بسترسازی مناسب سرعت حرکت علمی را افزایش دهد.

1- یکپارچه ‌سازی نظم تربیتی در مراحل سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، نظارت و پشتیبانی با هدف پرورش انسان مومن، سالم، خلاق، نقدپذیر، نقاد، دارای اعتماد به نفس و متخلق به فضائل اخلاقی مبتنی بر آموزه‌های اسلامی از طریق:
الف - ایجاد پیوستگی میان نظام تربیتی دانشگاه و قبل از آن به منظور تحقق فرایند مداوم فعالیت‌های تربیتی
ب - ایجاد هماهنگی میان نظام تعلیم و تربیت رسمی و غیر رسمی در کشور
ج- ایجاد هماهنگی میان محتوای آموزشی با اهداف نظام تربیتی

2- هم سویی و هم افزایی آموزش، پژوهش، فناوری و نوآوری در پیشرفت مادی و معنوی جامعه شامل:
الف- معطوف کردن فعالیت‌های علم و فناوری به ارتقای کیفیت زندگی مردم و تحقق اهداف ناظر بر سامانه علم و فناوری کشور.
ب- جهت‌گیری آموزش و پژوهش به سمت حل مسائل و مشکلات فعلی و آتی کشور و نوآوری در مرزهای دانش
ج- افزایش سهم علم و فناوری در توانمندسازی و توسعه بهره‌وری صنعتی و خدمات تخصصی
د - توسعه اتکای صنعت به استفاده از پژوهش و فناوری‌های داخلی

3- حمایت نظام‌مند و هدفمند از توسعه علم و فناوری با تاکید بر موارد زیر:
الف- هدف‌مند کردن اعتبارات دولتی و تسهیل ساز و کارهای مالی در جهت توسعه پژوهش نتیجه‌گرا و به روش:
- صرف سهم عمده بودجه دولت در بخش‌های علوم پایه، علوم ارزشی و معرفتی و حوزه‌های فناوری دارای اولویت در نقشه جامع
- کمک مالی و ایجاد تسهیلات قانونی در جهت ارتقای درصد سهم اعتبارات پژوهشی بخش غیر دولتی از تولید ناخالص داخلی
- افزایش بهره‌وری سرمایه‌گذاری در توسعه علم و فناوری
- حمایت از توسعه زیرساخت‌های آموزش، پژوهش و فناوری

ب- ایجاد تسهیلات قانونی برای افزایش سرمایه‌گذاری بخش غیر دولتی در تحقیق و توسعه

ج- تقنین قوانین و تدوین ضوابط و استانداردها در جهت تسهیل و شفاف‌سازی حقوق متقابل تولیدکنندگان، انتقال‌دهندگان و استفاده‌کنندگان از دانش و فناوری

د- استفاده از نقش دولت به عنوان یک خریدار عمده محصولات علم و فناوری در جهت توسعه علم و فناوری داخلی

4- متناسب سازی نقش و هویت حقوقی ساختارها و نهادهای مرتبط با توسعه علوم و فناوری در چارچوب نظام ملی نوآوری و تکمیل زنجیره علم تا ثروت از طریق:

الف- تعریف مناسب حدود مالکیت و مدیریت دستگاه‌‌های دولتی حوزه علم و فناوری
ب- معطوف کردن وظایف دستگاه‌های دولتی به حمایت (شامل میزان و نحوه حمایت) از توسعه کاربرد علم و تجاری سازی فناوری در حوزه وظایف
ج- توجه به استانداردسازی به عنوان یک موتور محرک توسعه تقاضا برای علم و فناوری
د- ایجاد و تعیین حدود وظایف نهادهای تایید صلاحیت برای موسسات علمی و فناوری با تاکید بر حفظ حقوق متقاضی پژوهش و شفاف‌سازی و رونق بازار عرضه و تقاضای داخلی علم و فناوری
ه‍ - یکپارچه‌سازی نظام طبقه‌بندی، حفظ و نگهداری موجودی دانش ملی به نحوی که دانش مستند کشور به راحتی در دسترس باشد.
و- ایجاد مدیریت مستقل در وزارتخانه‌ها با وظایف حاکمیتی برای پی‌گیری رشد توسعه فعالیت‌های تحقیق و توسعه در زمینه‌های مورد نیاز از طریق ارجاع کار به دانشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها و بنگاه‌های دانش‌بنیان در سطح کشور و پرهیز از تصدی امور غیر حاکمیتی و انجام مستقیم تحقیق و توسعه

ز- تعامل موثر حوزه و دانشگاه در عرصه‌های مختلف علوم در راستای:
1- همکاری هم افزای آنها در راستای تقارب افق‌های نگاه به علم و استفاده از تجارب و روش‌های یکدیگر.
2- زمینه‌سازی برای حضور عالمانه فضلای حوزه در گروه‌های علمی دانشگاه‌ها برای تولید علم بومی هماهنگ با ارزش‌های ملی و اسلامی

ح - توجه ویژه به نقش مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی ممتاز در رفع نیازهای جامعه و حرکت در مرزهای دانش در عرصه‌های بین‌المللی

ط- پژوهش محوری نظام آموزشی کشور

ی- اصلاح فرایند، افزایش کارایی و تکمیل نهادهای مرتبط در چرخه علم و فناوری

ک- ایجاد ساز و کار تسهیل‌کننده فرایند عرضه و تقاضای علم و فناوری در کشور

ل - تاسیس ساختارهای اعطای پژوهانه با تاکید بر ساده بودن مقررات اجرایی، سریع بودن مراحل اعطای پژوهانه، قابل ملاحظه بودن میزان آن

م - توسعه و تعمیق نظام مالکیت فکری

5- توسعه سرمایه انسانی به عنوان موتور اصلی توسعه علم و فناوری کشور با تاکید بر:
الف- افزایش تعداد پژوهشگر و فن‌آفرین کشور در حد متوسط محقق به جمعیت شاخص کشورهای صنعتی
ب- سازماندهی و مدیریت بر امور پژوهشگران کشور اعم از دولتی و غیردولتی
ج- جلب مشارکت موثر متخصصان و پژوهشگران (ایرانی و غیر ایرانی) مقیم خارج از کشور
د - حمایت و تکریم نظریه‌پردازان، نوآوران، پژوهشگران و مدیران پژوهشی
ه‍ - افزایش بهره‌وری منابع انسانی مراکز علمی و پژوهشی از طریق تلاش جهادی و تمام وقت نمودن آن‌ها توام با تامین رفاه
و - توسعه توان جذب و به کارگیری منابع انسانی متخصص در مراکز علمی دولتی و خصوصی
ز- توسعه و ارتقای آگاهی‌های علمی عمومی متناسب با نیازمندی‌های سند چشم‌انداز واهداف پنجاه سال آینده
ح- گسترش تحصیلات تکمیلی متناسب با نیازهای علمی و فناوری

6- توسعه جریان دانش (آموزش و یادگیری) در سطح ملی به عنوان سریع‌ترین راه کسب واشاعه علم و فناوری در ابعاد ملی و بین‌المللی با تاکید بر :
الف-ارتقای توانایی علمی، فناوری و مهارتی و بر اساس نیازهای بازار و ایجاد آمادگی جهت پذیرش مسولیت‌های شغلی
ب- ایجاد تحول در نظام آموزش کشور برای توسعه فرهنگ پرسشگری، تحقیق، خلاقیت و کارآفرینی
ج- تقویت فرآیندهای تبیدل دانش‌های ضمنی به دانش‌های صریح
د- توسعه روش‌های روان‌سازی جریان رسمی وغیررسمی دانش در ابعاد ملی و بین‌المللی از طریق اجرای پروژه‌های علمی تحقیقاتی مشترک در ابعاد ملی و بین‌المللی،‌ایجاد مراکز آموزشی وپژوهشی مشترک با کشورهای مختلف، توسعه دورهای تخصصی مشترک و گسترش خوشه‌های همکاری علمی- فناوری بین‌المللی و منطقه‌ای
ه- تمرکز بر انتقال و به کارگیری دانش معتبر در پنج گروه سیاست‌گذاران ، ‌محققان ،‌ ارائه‌دهندگان خدمات، صنایع و مردم

7- ترویج و تبلیغ توجه به علم به عنوان گفتمان مسلط در جامعه
الف- توسعه عمومی فرهنگ تتبع و تحقیق در سطح عموم برای پاسخگویی به سوالات اساسی آنها
ب- ترویج فرهنگ کسب و کار دانش بنیان و استفاده از یافته‌های تحقیقاتی و علمی در زندگی روزمره به عنوان یک عامل توسعه اجتماعی و بهبود دهنده زندگی
ج- تقویت روحیه فن‌آفرینی، نوآوری و جنبش علمی به عنوان عامل اصلی توسعه کیفیت زندگی
د- افزایش منزل، صلاحیت حرفه‌ای و مرجعیت علمی و اجتماعی معلمان، استادان و پژوهشگران

راهبردهای اختصاصی

برای هر یک از حوزه‌های کلی علوم در نقشه جامع علمی کشور راهبردهای اختصاصی ارائه می‌شود.

الف- حوزه سلامت

1- تولید دانش باتاکید ویژه بر:
1-1 بیماری‌ها و معضلات بومی (که تمرکز ملی به آنها ضروری است ولی الزاما در سطح بین‌المللی به اندازه لازم به آنها توجه نمی‌شود) در حوزه‌های آموزش،‌پژوهش و نوآوری.

2-1 آموزش و پژوهش در زمینه ترویج شیوه‌های زندگی سالم و اسلامی و نیز عوامل اجتماعی موثر بر سلامت که از تحصیل هزینه‌های درمانی سنگین پیشگیری می‌کند.

2- محوریت عدالت در توسعه و انتخاب فناوری‌ها و تبیین ماموریت‌ علم و فناوری این حوزه

3- تقویت ارتباط بین علوم در زمینه‌های علوم پایه- بالینی- طب و داروهای سنتی، علوم سلامت- فناوری اطلاعات و ارتباطات، و نیز پیوند ما بین علوم اجتماعی و انسانی با مفاهیم و عملکردهای نظام سلامت

4- مدیریت سرمایه‌های انسانی از طریق:
4-1- بهره‌برداری از نخبگان سلامت کشور شامل جذب، به کارگیری وارتقای بهره‌مندی از ظرفیت‌های آنها.

4-2- تقویت نظام آموزشی با ماموریت تربیت سرمایه انسانی پاسخگو به نیازهای سلامت جامعه و متخلق به اخلاق حرفه‌ای مبتنی بر تعالیم اسلامی که به ارائه خدمات کیفی در سطوح مختلف نظام سلامت بپردازند.

5- تولید دانش (اقتصادی، اجتماعی و...) و ترویج تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد در سطوح مختلف سیاست‌گذاری،‌مدیریت وارائه خدمات با تولید راهنماهای متناسب در هر سطح.

ب- حوزه علوم پایه:
1- توسعه ماموریت‌گرای علوم پایه به منظور تحول در سایر علوم در افق بیست‌ساله
2- توسعه علوم و فناوری‌های خاص پایه در جهت شکستن مرزهای علم در حوزه‌های خاص از طریق تعریف پروژه‌های ملی به منظور تقویت غرور ملی

3- ایجاد ساختارها و زیرساخت‌های حمایت ویژه از توسعه علوم پایه از طریق:
1-3- ایجاد ساختار شبکه‌ای خاص برای هدایت و حمایت توسعه علوم پایه به نحوی که تمام موسسات پژوهشی علوم پایه در این مجموعه قرار گیرند.
2-3- ارتقای کمی و کیفی آزمایشگاه‌های اساسی وعمده در مقیاس ملی منطقه‌ای
3-3- توجه به دانشگا‌ه‌ها و مراکز نخبه‌پرور در حوزه علوم پایه وایجاد و گسترش شبکه‌های تحقیقاتی بین آنها و اعمال سیاست‌های تشویقی برای طلایه‌داران علوم پایه.
4-3- تاسیس ساختارهای اعطای پژوهانه عمده با تاکید بر ساده بودن مقررات اجرایی، سریع بودن مراحل اعطا و قابل ملاحظه بودن میزان آن.
5-3- توسعه کمی و کیفی دوره‌های دکتری به عنوان دوره پژوهشی وتوجه خاص به دوره‌های پسادکتری

4- بسترسازی مناسب در جهت توسعه علوم پایه شامل :
1-4 افزایش تخصیص بودجه پژوهش برای علوم پایه
2-4 ایجاد تعامل با مراکز علمی وتحقیقاتی بین‌المللی و تسهیل تبادل گسترده استاد ومحقق
3-4 توجه خاص به تحقیقات بین رشته ای
5- توجه خاص به نظریه‌پردازی درجهت یافتن مسیرهای جدید و میانبر علمی

ج- حوزه علوم ارزشی و معرفتی (علوم انسانی، معارف اسلامی و هنر):

1- توسعه ماموریت گرای علوم انسانی و هنر از طریق:
1-1 نظریه‌پرداز وکاربردی نمودن دستورات قران و سنت پیامبر اکرم ص، و اهل بیت ع،‌و نظریه‌ مهدویت و ترویج و اشاعه مرجعیت علمی اهل بیت ع، در علوم ارزشی و معرفتی.
2-1 توسعه علوم اجتماعی و انسانی هویت‌ساز و تمدن‌گرا
2- تعریف پروژه‌های جامع و بین‌رشته‌ای برای نزدیک سازی علوم اجتماعی با مشکلات و واقعیت‌های جامعه
1-3 ایجاد شبکه جامع علوم اجتماعی و انسانی به منظور سیاست‌گذاری واحد وهم‌افزایی
2-3 اصلاح روند هدایت تحصیلی و استعدادیابی و تغییر گرایش عمومی نخبگان به سوی تحصیل در علوم ارزشی و معرفتی
3-3 تقویت تعامل حوزه و دانشگاه با رویکرد مرجعیت هر یک در حیطه‌های تخصصی مربوط
4- ایجاد رشته‌های میان رشته‌ای جدید بین علوم ارزشی و معرفتی با سایر حوزه‌های علمی به منظور توسعه کاربرد این علوم.

5- توسعه علوم ارزشی و معرفتی از طریق:
1-5 حمایت از تولید علم، نظریه‌پردازی، نقد و مناظره با تاکید بر تضارب آرا و افکار در این حوزه
2-5 کاربردی نمودن علوم این حوزه بر اساس نیازها، ضرورت‌ها و مدیریت‌های آینده

6- حمایت و بسترسازی برای رشد هنر متعهد دینی از طریق:
1-6- تدوین اصول و معیارهای ارزیابی هنر متعهد و دینی
2-6- تقویت و راه‌اندازی حوزه‌های بین رشته‌ای میان هنر و سایر رشته‌های علوم
3-6- حمایت از حضور و مشارکت بخش خصوصی و انجمن‌های هنری در توسعه پژوهش و فعالیت‌های هنری
4-6- راه‌اندازی نهادهای حمایتی و پشتیبانی در عرضه هنر نظیر بورس آثار هنری، صندوق‌های حمایتی و خدمات بیمه‌ای برای هنرمندان.

د- حوزه علوم کاربردی:
1- توجه ویژه به توسعه علوم کاربردی باتوان رقابتی، ثروت‌آفرینی و تامین آسایش بیشتر
2- تعریف پروژه‌های ملی بزرگ پژوهش و فناوری به منظور ارتقای خودباوری و توانمندی ملی و تامین نیازهای آتی کشور و جهان
3- توسعه ساختارها و منابع انسانی از طریق:
1-3 تصویب ضوابط جامع برای ارتقای اعضای هیات علمی بر اساس تحقیقات کاربردی و توسعه‌آی و تولیدات علمی آنها
2-3 توسعه کمی و کیفی دوره‌های تحصیلات تکمیلی و بین‌رشته آی در علوم کاربردی
3-3 تشویق دانش‌آموختگان به سمت ایجاد شرکت‌های دانش بنیان خصوصی و تعاونی در پارک‌ها و مراکز رشد علم و فناوری از طریق ارائه تسهیلات خاص به آنها.
4-3 ایجاد مدیریت پژوهش در وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های کشور به جای گسترش مراکز پژوهشی وابسته به منظور تعیین نیازهای پژوهشی با همکاری صاحبنظران و متخصصان و ارجاع آن به دانشگاه‌ها و مراکز علمی و پژوهشی و پیگیری حل مشکلات و مسائل ذی ربط از طریق پژوهش به منظور انجام امور حاکمیتی در عرصه پژوهش و واگذاری تصدی و انجام پژوهش
3-5- کمک به ایجاد ساز و کار توسعه سرمایه گذاری خطر پذیر در کشور
3-6 ایجاد آزمایشگاه های تخصصی و شبکه های آزمایشگاهی برای استفاده کلیه متخصصان و همچنین طراحی نهادهای مناسب برای شناسایی و انتشار فناوری‌های مانند فن بازار
3-7- ایجاد و توسعه مجموعه های هم افزار دانش و فناوری در قالب مناطق آزاد صنایع پیشرفته، شهرک‌های تخصصی فناوری پارک‌های علم و فن آوری و مراکز رشد و...

4- بستر سازی توسعه علوم کاربردی شامل:
4-1- طراحی ساز و کارهای لازم برای استفاده از دانش متخصصان و اندیشمندان جهان در قالب انجام پروژه‌های مشترک تحقیقاتی و توسعه ای با تاکید بر ایرانیان مقیم خارج کشور و با نقش آفرینی موثر نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در کشور‌های هدف
4-2 ایجاد بورس خرید و فروش فناوری های داخلی و سهام بنگاه‌های دانش بنیان برای تامین سرمایه لازم برای فعالیت های تحقیق و توسعه و گسترش بازار کالا و خدمات مبتنی بر آن.
4-3 وضع قوانین و مقررات لازم به منظور اعطای امتیازات و تسهیلات مالی و خدمات کافی به اشخصا حقیقی و حقوقی شاغل در امر تحقیق و توسعه و نو آوری شامل معافیت از مالیات و عوارض دولتی و شهرداری و استفاده از بیمه‌های خاص و صدور سریع مجوز‌های تولید و بهره‌برداری و نظایر آن.

در بخش چارچوب نهادی علم، فناوری و نوآوری آمده است:

1- سیاست گذاری پایش و ارزیابی:
سیاست گذاری و تصمیم گیری کلان و راهبردی جریان، علم، فناوری و نو آوری و پایش و ارزیابی آن در کشور بر عهده شورای عالی انقلاب فرهنگی است که با ساز و کار مورد نظر شورا انجام می‌شود. برای تضمین انجام فعالیت ها در راستای اهداف نقشه جامعه علمی کشور، نهادی مستقل از دستگاه های اجرایی، وظیفه پایش و ارزیابی تحقق اهداف علم، فناوری و نو آوری را تحت نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی به عهده خواهد داشت.

2- پشتیبانی و اجرای سیاست های علم، فناوری و نو آوری:
الف - برای هماهنگی در سیاست های اجرایی، شورایی فرا دستگاهی با مسئولیت رئیس جمهور یا معاون عملی و فناوری وی با مشارکت کلیه دستگاه های اصلی مربوط تشکیل می‌شود.

ب - برای تحقق نقشه جامعه علمی کشور باید تصدی دستگاه های دولتی مسئول در آموزش، پژوهش و فناوری به تدریج کاهش یابد و سیاست گذاری برای حمایت از حضور موثر بخش غیر دولتی در علم، فناوری و نو آوری انجام پذیرد.

ج- تحلیل جریان و فناوری در کشور و در عرصه بین المللی به منظور به روز رسانی اولویت های علمی کشور و تعیین جهت گیری‌های مالی، اداری و استخدامی در چارچوب سیاست‌های مصوب نظام جمهوری اسلامی ایران، شورای عالی انقلاب فرهنگی و سیاست‌های کلان نقشه جامع علمی کشور از استقلال برخوردارند، و دولت منابع لازم را به عنوان کمک در اختیار آنها قرار می‌دهد. بر اساس ارزیابی های وزارتخانه های ذی ربط برخی از دانشگاه ها و موسسات پژوهشی کشور، فراملی شناخته شده و برای آن‌ها طبق مفاد نقشه جامع علمی کشور ماموریت های ویژه در نظر گرفته می‌شود. لازم است این دانشگاه ها از حمایت های خاص برخوردار شوند.

همچنین این دانشگاه می‌تواند نسبت به نوگشایی و بازنگری رشته‌ها، در راستای اولویت‌ های معرفی شده در نقشه جامعه علمی کشور راسا اقدام نمایند.

هـ به منظور حمایت از ارتباط دانشگاه و صنعت توسعه علم و فناوری و هم افزایی علم و ثروت، هماهنگی سیاست‌گذاری و کار کردی در حوزه صنعتی و تجاری مرتبط با علم و فناوری (بازار صادرات و واردات) ضرور می‌باشد.

لازم است مطالعات مربوط به یکپارچه سازی و هماهنگی ساختاری در این حوزه انجام پذیرد. شرکت‌های دانش بنیان به عنوان یکی از متقاضیان اصلی تولید و فن آوری مورد حمایت قرار گرفته و نهادهای مالی تامین سرمایه (شامل بانک‌های تخصصی توسعه فناوری و نو آوری و نهادهای سرمایه گذاری خطر پذیر) تولید ، انتقال و انتشار دانش (شامل مجموعه‌های علم و فن آوری، مناطق آزاد، مراکز رشد و پارک‌های علم و فن آوری دفاتر انتقال دانش و مالکیت فکری و صنعتی) ایجاد و توسعه یابند و نقش موثری در تکمیل زنجیره نو آوری بر عهده گیرند و عملکرد آن ها به صورت ادواری و مستمر ارزیابی شود و متناسب با آن اقدامات لازم برای حمایت آن‌ها صورت پذیرد.

در این پیش‌نویس نهادهای سیاست گذار، پشتیبان و مجری در نظام علم، فناوری و نو‌آوری معرفی شده‌اند:
1- شورای عالی انقلاب فرهنگی
1-1 سیاست گذاری کلان و راهبردی علم و فناوری
1-2- تدوین و تصویب اسناد نقشه جامع علمی کشور
1-3- پایش، نظارت و ارزیابی و به روز رسانی اجرای نقشه جامعه علمی
1-4- تعیین اولویت های کلان علم و فناوری

2- معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری:
2-1- تهیه و تدوین سیاست های اجرایی برای علم، فناوری و نو آوری و انجام هماهنگی های لازم در چارچوب نقشه جامع علمی کشور و سیاست های مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی و سطح ملی و بین المللی.
2-2- تدوین و تنظیم برنامه و بودجه پژوهش و فناوری کشور و تخصیص اعتبارات حمایتی دولت به مراکز علمی، فناوری و نو آوری دولتی و غیر دولتی و هماهنگی و تقویت فناوری های راهبردی
2-3- ساماندهیف نظارت و پایش نظام و چرخه علم، فناوری و نو آوری ملی و ایجاد و راهبردی سامانه شبکه ای و توزیع شده مدیریت طرح های پژوهشی و فناوری کشور وممیزی توسعه علوم و فناوری ها و آگاهی های علمی عمومی.

3- وزارتخانه ها / نهادهای پرورش، آموزش و پژوهش:
وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت درمان و آموزش پزشکی و آموزش و پرورش و...)
برای ایجاد وزارتخانه ها و نهادهای مسئول در چرخه تولید، انتشار و استفاده موثر از دانش و تکمیل فرآیند پرورش آموزش و پرورش ساختار، وظایف و اختیارات وزارتخانه های مرتبط با چرخه یاد شده باز تعریف می‌شود. توسعه مدارس و دانشگاه های غیر دولتی، تامین استقلال دانشگاه‌ها، واگذاری امور اجرایی علم و فن آوری از سوی دولت و استفاده از ظرفیت های دانش بنیان جامعه از الزامات این بازی تعریف است.

4- دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه

الف - دانشگاه‌ها
دانشگاه عالی ترین نهاد تربیت و آموزش سرمایه انسانی با بهره گیری از همه منابع معرفتی و مهمترین مرکز پژوهش و نو آوری در حوزه های مختلف علم و فناوری می‌باشد و زمینه ساز و پیشگام تحولات عمیق فرهنگی اجتماعی و سیاسی و منادی و مروج اخلاق، علم و حکمت و پشتیبان بنگاه‌ های دانش بنیان است. دانشگاه‌ها با توجه به مقتضیات و نیازهای اساسی کشور ماموریت های اختصاصی ذیل را بر عهده می‌گیرند:

1- دانشگاه منطقه‌ای:
- تربیت و ارتقای سرمایه های انسانی کار آمد به منظور تعالی و شکوفایی مناطق کشور تا سر حد استعداد های و ظرفیت های آنها
- تامین نیازهای زیر بنایی آموزش و تخصص منطقه
- تبدیل منطقه به پیشگام کشور در حوزه های دارای مزیت و استعداد برتر در سطح ملی با انجام پژوهش های اساسی منطقه‌ای

2- دانشگاه ملی:
- ترتیب و ارتقای سرمایه انسانی کار آمد برای سامانه ملی علم و فناوری
- تامین نیازهای آموزشی و تخصصی کشور
- انجام پژوهش‌های بنیادی، راهبدی و کاربردی و تولید و توسعه علم و فناوری

3- دانشگاه فراملی:
- تربیب و ارتقای سرمایه انسانی کار آمد برای گسترس مرزهای علم و فناوری
- نظریه پردازی و ایجاد و راهبردی جریان های علمی پیشتاز
- ارائه الگوها و روش‌های نوین هم افزایی علوم و تجاری سازی بین المللی آنها دانشگاه ها در اجرای ماموریت های مزبور برنامه های راهبردی خود را در چارچوب نقشه جامعه علمی کشور تدوین می‌کنند.

ب- حوزه‌های علمیه:
حوزه‌های علمیه اصیل ترین نهاد کشور در عرصه علوم ارزشی و معرفتی و مهمترین مرکز پژوهش، بسط و نشر علوم، معارف و اخلاق اسلامی در سطح ملی و جهانی و منشاء نهضت بیداری و تفکر دینی می‌باشد.
این نهاد با سنت ها، روش‌ها و رویکرد‌های ارزشمند خود سرمایه انسانی کار آمد برای ترویج معارف، حکمت، فقه و فلسفه اسلامی و تبیین مبانی نظری و ارزشی سایر علوم را در سطح منطقه ای ملی و بین المللی تربیت می‌کند.

5- نهادهای پشتیبان و تسهیل کننده فرآینده علم، فناوری و نو آوری:
الف- ساختار (سازمان) فرا دستگاهی نفع ملی (علم و فناوری و نو آوری) وظیفه حمایت از بنگاه های دانش بنیان و مراکز علمی و تحقیقاتی و دانشگاه ها را در راستای انجام پژوهش‌های بنیادی، راهبردی و کابردی و ارتقای هم افزایی بین آنها بر عهده می‌گیرد و ذیل معاونت علم و فن آوری رئیس جمهور تشکیل می‌شود.
ب- مراکز تفکر، سیاست پژوهشی، سیاست گذاری، آینده نگاری و شبکه های اطلاع رسانی علمی به منظور کمک به وزارتخانه ها و نهادهای مرتبط با علم و فناوری تاسیس و تقویت می‌شود.

6- مراکز تحقیقاتی:
مراکز تحقیقاتی بر اساس حوزه فعالیت و در تعامل بنیادین و گسترده با دانشگاه ها و مراکز کاربردی و خدماتی و جامعه باز طراحی و تقویت می‌شود. تدوین برنامه راهبردی در چارچوب نقشه، تعیین ماموریت‌های اصلی برای تکمیل به چرخه نو آوری مربوط، ترسیم و تعقیب خطوط پژوهشی خاص برای حفظ روند تکامل پژوهشی و اجتناب را تکرار آنها، از اهم وظایف مراکز تحقیقاتی است.

7- شرکت‌های دانش بنیان:
شرکت های دانش بنیان به منظور هم افزایی علم و ثروت و توسعه اقتصاد دانش محور و تجاری سازی اختراعات و نو آوری های و نتایج تحقیق و توسعه تشکیل و تقویت می‌شود، دولت موظف است اقدامات لازم برای سهولت کسب وکار این شرکت‌ها را در کلیه مراحل راه اندازی و فعالیت اعم از ثبت، اخذ پروانه و مجوزها، امور واردات و صادرات، بیمه، استقرار در شهرها، برخورداری از معافیت‌های مالیاتی و حقوق گمرکی و سود بازرگانی به عمل آورد؛ همچنین تسهیلات قرض الحسنه، سرمایه خطر پذیر و کمک های بلاعوض در اختیار آنها قرار دهد.

در این پیش نویس به توسعه متوازن علم، فناوری و نوآوری تأکید شده است:
توسعه علم و فناوری و نهادها و مراکز ذیربط در سطح کشور باید به صورت متوازن و در راستای تحقق چشم اداز بیست ساله و نقشه جامع علمی کشور صورت پذیرد که اصول آن عبارتند از:
- انطباق با مبانی، ارزش ‌ها، هدف ها، سیاست ها، راهبردها و اولویت‌های نقشه
- تقویت وحدت، امنیت و اقتدار ملی
- توسعه عدالت محور مبتنی بر تعالی همه استعدادها و دسترسی آحاد ملت به فرصت‌ها و امکانات
- هم افزایی علم و ثروت و تحقق اقتصاد دانش بنیان
- بهره مندی از مزیت‌‌ها و شکوفا سازی توانمندی های منطقه ای
- بهبود توازن جمعیتی با پیشرانی علم و فناوری
- شبکه سازی امکانات و تجهیزات کشور
- صیانت از فرهنگ بومی در مناطق کشور
- توجه به نیاز بازارهای کشور های همجوار
- توجه به نیازهای کشورهای اسلامی و حوزه وسیع فرهنگی، تاریخی و و تمدن ایران

رویکرد ها و راهبردها:
توسعه متوازن علم، فناوری و نو آوری در قالب شبکه ها و مجموعه های هم افزا متشکل از دانشگاه ها و پژوهشگاه ها صنایع، شهرک‌ها و پارک‌های علم و فناوری مراکز رشد، شرکت های دانش بنیان، بنگاه های سرمایه گذاری مخاطره پذیر، بورش شرکت های دانش بنیان و نظایر آن با همکاری و هماهنگی زیاد و با محوریت دانشگاه ها و مراکز علمی و تحقیقاتی و کاربردی ممتاز انجام می‌پذیرد.

برنامه ریزی این مجموعه ها با هدف توسعه منطقه ای و برای نقش آفرینی در سطح ملی یا بین المللی در چارچوب نقشه جامعه علمی کشور صورت می‌پذیرد.