پژوهشی درباره یک ناهنجاری اجتماعی

دلایل متنوعی همچون توزیع طبقاتی الگوی مسکن به مثابه مقوله ای اجتماعی ، کالا شدن زمین و الگوی توسعه برونزا که در گذشته بر کشور تحمیل شده بود ، به عنوان عواملی عمده در شکل گیری این نوع از سرپناه و زیست ، دخالت دارند. از سویی الگوی توسعه برونزا که به کشور تحمیل شده بود و اثرات آن نیز تاکنون ادامه داشته ، باعث از هم پاشیدگی رابطه ارگانیکی میان شهر و روستا شده و به خیل مهاجران دامن زده است . از سویی دیگر کالا شدن زمین در دوران معاصر به علت استفاده از رانت ایجاد شده از سوی آن ، خاصه در زمان هجوم مهاجران و با انحصار بر زمین های حاشیه یا داخل شهر، به کالایی طبقاتی تبدیل می شود و از آنجایی که فضا همچون مقوله ای اجتماعی به صورت طبقاتی توزیع شده ، همواره عده ای به علت قرارگیری در طبقات فرودست جامعه ، دسترسی به فضای مطلوب نداشته و گاه از آن محروم می شوند. بنابراین واکنش طبیعی آنان برای به دست آوردن فضای مناسب برای استراحت ، استفاده از فضاهایی است که کسی معترض نشده تا بتواند در آن مکان ، دمی فارغ از هیاهوی پیرامون ، سر بر بالین نهد. کارتن خوابی در طیف مساکن نابهنجار به شیوه ای خاص از زندگی کردن اطلاق می شود و مربوط به آن عده ای از افراد است که بی خانمان هستند. افرادی که مجبورند وقت استراحت ، خواب و صرف غذا را در هر جایی به غیر از خانه مسکونی از قبیل زیر پل ، کنار خیابان ، مکانهای مسقف ، پارک ، ساختمان های نیمه تمام و متروکه و... سپری کنند. این نوع از زیست ، شخصیت اجتماعی خاص خود را نیز باعث می شود؛ زیرا تا فرد در محیط احساس آرامش نکند و همواره به عنوان یک قربانی ، از نظر خود، در نگرانی به سر برد ، نمی تواند قابلیت ها و ارزشهای خود را به نمایش بگذارد و نقش اجتماعی خود را به نحو مطلوبی ایفا کند. به علاوه این که تعلق نداشتن به مکانی خاص باعث شکل گیری خلقیاتی می شود که مستعد بودن برای بزهکاری و انجام آسیب های اجتماعی ، آوارگی و... از آن جمله است . در یک نمونه از تحقیقات اخیر که در جدول شماره یک مشاهده می شود، بیشتر کارتن خواب های تهران را مهاجران تشکیل می دهند. آنها به امید یافتن شغل و درآمد به تهران آمده اند. مهاجرت های بی رویه ای که باعث می شود ظرفیت شهر ، بی آن که ارگان ، سازمان ها و امکانات آن رشدیافته باشد ، افزایش یابد و باعث تراکم جمعیت در واحد جغرافیایی شود که این امر به دست آوردن سرپناه را سخت و مشکل می کند. چنانچه در جدول شماره 2 شاهد هستیم ، برخلاف نظر عامه که کارتن خواب ها را افرادی معتاد و سربار می دانند ، بیشتر کارتن خواب ها در مطالعه صورت گرفته معتاد نبودند و بیکار نیز نیستند. همان گونه که جدول شماره 2 نشان می دهد بیشتر کارتن خواب ها اصلا از مواد مخدر استفاده نمی کنند و بیشتر آنان طبق جدول شماره 3 با کارگری و مشاغل کاذب به هر طریق کسب درآمد می کنند و در واقع بیکار نیز نیستند. بخشی از آنها با هزینه نکردن برای کرایه سرپناه وجه بیشتری را برای خانواده های خود در روستا پس انداز می کنند.کارتن خواب ها خود معتقدند «88درصد» که کارتن خوابی روندی افزایشی داشته است ؛ اما حاضرند در صورت داشتن شغل مناسب و مسکن ، کارتن خوابی را رها کنند که نشاندهنده راضی نبودن کارتن خواب ها از شیوه زندگی خود است . جدول شماره 4 نشاندهنده چگونگی ترک کارتن خوابی است . طبق آنچه در جدول شماره 4 آمده ،بیشترین توقع کارتن خواب ها از حمایت ها و کمکهای دولتی و چشم امید آنها به نهادها و مجامع رسمی است . کارشناسان اجتماعی بر این عقیده اند که دولت با ایجاد خوابگاه هایی همچون پناهگاه ها به جمع آوری این گروه همت گمارد تا آنهایی که بدون هیچ مشکلی فقط کارتن خواب هستند ، لااقل شب را در زیر سقفی به روز برسانند.