مخفی‌کردن ‌پلیس‌ در لایه‌های داستان

به واسطه دوربینی که به عنوان یک کارگردان در اختیار دارید، مایلید چه چیزهایی را به تصویر بکشید؟

هر کارگردانی به هر حال ایده‌آل‌هایی برای خودش دارد که دوست دارد آنها را مطرح کند. من هم تقریبا سال 71 که رسما فیلمسازی را به شکل حرفه‌ای آغاز کردم، مایل بودم به موضوعات مذهبی بپردازم. با این که اشراف کاملی به عرفان ندارم، اما این جنس از کار را دوست دارم و تمایل دارم در این زمینه هم بیشتر بدانم و هم بیشتر کار کنم.

دلیل خاصی دارد که به مسائل مذهبی و عرفانی گرایش بیشتری دارید؟

بله چون معتقدم عرفان، به نحوی به مسائل درونی آدم‌‌ها و نوع نگاه آنها به زندگی می‌پردازد. ضمن این که در عرفان معنویت خاصی وجود دارد که برایم بسیار مقدس است.

کدام‌یک از کارهایتان به این عقاید نزدیک‌تر بوده‌اند؟

فکر می‌کنم تله‌فیلم‌های توبه و سجده بر عشق به نوع تفکرم نزدیک‌تر بودند. بخصوص در سجده بر عشق توانستم معجزه را مطرح کنم و آن را به باور برسانم و از این نظر بار معنوی سنگینی داشت.

فیلم و سریالی که شما را متاثر کرد؟

فیلم کیمیا به کارگردانی احمدرضا درویش و مجموعه «ولایت عشق» اثر مهدی فخیم‌زاده.

از ساخت این سریال‌ برایمان بگویید؟

از زمانی که فقط تله‌فیلم می‌ساختم، همیشه وسوسه این را داشتم که سریال کارگردانی کنم. البته سال‌ها پیش برای شبکه 2، یک مجموعه مستند داستانی ساختم. با این همه دوست داشتم در این بخش خودم را محک بزنم و یک مجموعه بلند اجتماعی بسازم. تا این‌که از طرف علی ابراهیمی تهیه‌کننده این کار، کارگردانی این مجموعه به من پیشنهاد شد. وقتی طرح و قصه جاده در دست تعمیر را خواندم، از آن خوشم آمد و قبول کردم.

قصه سریال چه ویژگی‌هایی داشت؟

فضای طنزی داشت و از ساختار محکمی برخوردار بود.

به نظرتان قصه قابلیت کار طنز را داشت؟

دوست دارم در پس کاری که می‌سازم، حرفی برای گفتن وجود داشته باشد. ضمن این‌که سعی می‌کنم به وسیله آ‌ن، به مخاطب که همان مردم هستند نزدیک شوم و این نزدیکی زمانی ایجاد می‌شود که خانواده‌ها به بهانه دیدن سریال ساعتی دور هم جمع شوند و همین اندازه که این جمع شکل بگیرد برای من راضی‌کننده است. بنابراین سعی کردم طنز قصه را بیشتر کنم تا به واسطه آن مخاطبم را راضی کنم و با او ارتباط برقرار کنم.

فکر می‌کنید موفق شده‌اید؟

امیدوارم که این اتفاق افتاده باشد و مخاطب تا اینجای کار از آن دلزده نشده باشد.

فکر می‌کنید در حال حاضر شرایط ساخت یک مجموعه طنز تا چه اندازه مهیاست؟

قطعا نسبت به گذشته بهتر است. چرا که در گذشته کارهای طنز بیشتر به هجو نزدیک بود.

جاده در دست تعمیر، اولین تجربه بلند شما در زمینه ساخت یک سریال است؛ با توجه به این شرایط، چرا یک مجموعه مشارکتی را انتخاب کردید؟

چون تا به‌ حال آن را تجربه نکرده بودم و هرگز هم با شرایط سخت آن آشنا نبودم.

کارهای مشارکتی یا سفارشی، تا حدی کارگردان و عوامل کار را محدود می‌کنند، درست است؟

بله، چون باید پیامی را که مدنظر سفارش‌دهنده است، به مخاطب منتقل کنی، اما واقعیت این است که ما محدودیت خاصی نداشتیم و دستمان کاملا باز بود و کسی چیزی را به ما تحمیل نمی‌کرد. چون در ارتباط با اهداف راهنمایی و رانندگی ما به نکاتی اشاره داشتیم که اتفاقا خیلی شعاری نبودند. حتی در بعضی از سکانس‌ها ما آموزش را از طریق افرادی می‌بینیم که پلیس نیستند و حتی ضدپلیس هستند. مثل آن دو دزدی که ماشین قوام را دزدیدند.

پس بهتر است بگوییم اسپانسر این مجموعه نمی‌خواست برای خودش تبلیغ کند؟

بله، کاملا درست است. در ابتدای کار هم صحبت از این بود که راهنمایی و رانندگی در این کار هرگز خودش را مطرح نکند، بلکه هدف تنها ایجاد شادی و سرگرمی برای مخاطبان بود و درواقع اگر پیامی هم وجود داشت، باید نامحسوس و غیرمستقیم عنوان می‌شد.

قوام، یعنی شخصیت اصلی سریال یک پلیس است. چه تمهیداتی به کار گرفتید این پلیس آرمانی نباشد؟

در جلساتی که با مشاورین و فیلمنامه‌نویس داشتیم، بشدت روی این موضوع تاکید داشتیم که شخصیت‌هایمان دور از ذهن نباشند. وقتی شخصیت‌های داستانی از هرگونه اشتباه مبرا باشند، باورپذیر هم نخواهند بود. بنابراین به این نکات در ابتدای نگارش فیلمنامه خیلی دقت کردیم به‌هرحال هر فردی که در لباس خاص خدمت می‌کند، در وهله اول یک انسان است با تمام ویژگی‌های انسانی. فکر می‌کنم قوام نه تنها یک پلیس دور از ذهن نیست، بلکه یک پلیس زمینی و معمولی است.

معمولا در بعضی از مجموعه‌های مشارکتی، یک نوع دوگانگی وجود دارد به این معنا که مسائل مطرح شده در آن کارها چندان شبیه به واقعیت نیستند و گاهی حتی دور از واقعیت هستند. شما چقدر سعی کردید از این دوگانگی فاصله بگیرید؟

گاهی یک چیزهایی باید گوشزد شود حتی اگر با واقعیت یکسان نباشد مثلا بستن کمربند ایمنی به مرور و با یک فرهنگ‌سازی در میان مردم جای خود را باز کرد. در واقع می‌شود با طرح موضوع و تکرار آن، مسائل را به عینیت رساند. بنابراین یک بخش‌هایی را ناگزیر باید رو بازی کنیم و این دوگانگی خواه ناخواه ایجاد می‌شود.

گویا در طول کار یک کارگردان دیگر هم شما را کمک می‌کرده است؟

در ابتدا چون قرار بود این کار در ایام نوروز پخش شود، به ناچار و با توجه به کمبود وقت قرار بر این شد که علاوه بر من، دستیارم نیز بخش‌های دیگری از کار را هدایت کند؛ اما از آنجا که قصه‌ها مجزا بودند، این مساله چندان به چشم نیامد.

آیا به ‌نظر شما تمامی تیم‌های برنامه‌ساز، می‌توانند از تجربه‌ چنین شرایطی موفق بیرون بیایند؟

حضور دو تیم کارگردانی بیشتر به خود داستان برمی‌گردد. داستان‌ ما این قابلیت را داشت که دو گروه بتوانند آن را کارگردانی کنند، اما ممکن است در داستانی دیگر به دلیل اشتراک بازیگران، لوکیشن و... امکان چنین کاری نباشد.

انتخاب بازیگران چگونه بود؟

80 درصد بازیگران این مجموعه را تهیه کننده به این کار دعوت کرد و به‌نظرم هر کدام از آنها به نوبه خود توانستند بازی موفقی را ارائه کنند.

اما آنها هیچ‌گونه وجه اشتراکی با یکدیگر ندارند، حتی خواهرها؟

من این‌طور فکر نمی‌کنم . چون شخصیت‌ها همانی بودند که در فیلمنامه نوشته شده بود. برای همین، مثلا حتما اصرار داشتم که کریم رشتی را ابوالفضل پورعرب بازی کند چون می‌دانستم او برای این نقش خوب است و جواب می‌هد. تنها یک مساله وجود داشت که مریم دختر بزرگ خانواده که خانم امیرجلالی آن را بازی می‌کردند تا حدی به بهزاد فراهانی به عنوان پدر خانواده نمی‌خورد اما در حین کار توانستیم با گریم این مساله را هم حل کنیم.

ساخت مجموعه جاده در دست تعمیر، چقدر شما را با سلیقه مخاطب تلویزیون آشنا کرد؟

خیلی زیاد. اساسا لازمه کار یک فیلمساز، آشنایی با جامعه‌شناسی و روان‌شناسی است و این‌که نیازهای هر برهه‌ای از زمان را بشناسد. بنابراین من هم به‌واسطه ساخت این مجموعه به شناخت‌های متفاوتی رسیدم که برایم تازگی و جذابیت خاصی داشت و تا پیش از آن تجربه‌اش نکرده بودم.

در طول کار چگونه بازیگران را هدایت کردید؟

این که خودشان باشند و از هرگونه ادا و تقلید دوری کنند چرا که معتقدم زمانی کار به دل می‌نشیند که زندگی واقعی در آن جریان داشته باشد.

در حال حاضر مشغول چه کاری هستید؟

مشغول ساخت تله‌فیلم ثانیه‌های بی‌شمار هستم که به مناسبت ایام شهادت حضرت فاطمه(س)‌ و امام خمینی(ره)‌  تهیه و تولید می‌شود.

محبوبه ریاستی