نگرانی های واقعی در خصوص مایع حیات

آب گنجینه فراموش شده

در دسترس بودن آب سالم و پاک یکی از مهم ترین چالش های امروز بشر است ؛ چرا که وقتی مقدار مصرف آب از موجودی آن بیشتر می شود، مواد آلاینده به آلوده کردن رودخانه ها، دریاچه ها و جریان های آب ادامه می دهند، به طوری که کارشناسان معتقدند این مساله در آینده بحرانی تر خواهد شد.

کد خبر: ۱۵۹۴۵۳

این در حالی است که طبق آمارهای بین المللی حدود 70درصد آب شیرین جهان برای کشاورزی استفاده می شود و آب مصرفی سالانه کشاورزی جهان 160میلیارد مترمکعب از میزان جایگزین شدن طبیعی آن بیشتر است.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد به منظور افزایش آگاهی و ترغیب اقدام برای اداره بهتر امور مربوط به آب و حراست بهتر از آن برنامه هایی را در سطح جهان اجرا کرده است و حق برخورداری از آب را یکی از حقوق اساسی بشر دانسته است.

در گزارش های سازمان ملل آمده است ، دسترسی نداشتن به آب برای آشامیدن ، بهداشت و امنیت غذایی باعث بروز دشواری های طاقت فرسا برای بیش از یک میلیارد نفر از بشریت شده است و اگر روندهای فعلی ادامه یابد احتمال دارد آب به یک عامل تنش زا میان ملت ها تبدیل شود.

در اسناد سازمان ملل آمده است که رهبران جهان درباره هدف های اصلی برای برطرف کردن مسائل مربوط به آب و فاضلاب برای 1.2 میلیارد نفر انسانی که به آب آشامیدنی سالم و 2.4 میلیارد نفری که به امکان دفع بهداشتی فاضلاب دسترسی ندارد، به توافق رسیدند. رهبران جهان در سپتامبر 2000در اجلاس هزاره ملل متحد تعهد کردند که تا سال 2015نسبت کسانی را که قادر به دستیابی به آب آشامیدنی سالم نیستند یا توان مالی این کار را ندارند، به صفر برسانند و در اجلاس جهانی توسعه پایدار در سال 2002در ژوهانسبورگ ، درباره هدفی مشابه یعنی برای به نصف رساندن افراد فاقد دسترسی به بهداشت کافی تا سال 2015به توافق رسیدند.

وضعیت آب در جهان

هم اکنون برآورد می شود که هر سال حدود 30میلیارد دلار برای ذخایر آب آشامیدنی و نیازهای بهداشتی در سراسر جهان هزینه می شود.عضو هیات مدیره انجمن متخصصان محیطزیست ایران در این باره می گوید: طبق برآوردهای انجام شده هر سال حدود 14تا 30میلیارد دلار دیگر برای رسیدن به هدف های مربوط به آب و فاضلاب لازم است.

عمید مرندی می افزاید: کمبود آب نیز موضوعی بحرانی برای توسعه و عمران آینده است. مصرف آب به نسبت 2برابر جمعیت در طول قرن بیستم افزایش یافته و در نتیجه برداشت بیش از حد آب های زیرزمینی ، سفره های آب رو به خشکی نهاده اند و چنین احتمال می رود که تا سال 2025تا دو سوم جمعیت جهان ، حدود 5.5 میلیاردنفر ساکن کشورهایی باشند که با کمبود جدی آب مواجه اند.

وی ادامه می دهد، براساس آمار سازمان خواربار و کشاورزی تاکنون بیش از 3هزار و 600پیمان در رابطه با منابع بین المللی آب به امضا رسیده است و بیشتر این پیمان ها به تعیین مرزها و حقوق دریانوردی مربوط می شود که کانون توجه در مذاکرات و انعقاد قراردادها در قرن گذشته از دریانوردی به سمت استفاده ، توسعه ، حفاظت و نگهداری از منابع آب تغییر یافته است.

عضو هیات مدیره انجمن متخصصان محیط زیست ایران می گوید: امضای بیش از 3هزار و 600توافقنامه و پیمان به خودی خود دستاوردی موفقیت آمیز است ، اما نگاهی دقیق تر به آنها ضعف های چشمگیری را آشکار می کند. آنچه که لازم است وجود شرایط و قراردادهای نظارت عملی و قابل اجرا، سازوکارهای اجرا و پیش بینی های لازم خاص درخصوص اختصاص آب است که بروز تغییرات و دگرگونی ها در مسیر جریان آب و نیازهای متغیر را در نظر دارد.

مرندی می افزاید: حدود 70درصد آب شیرین جهان برای کشاورزان استفاده می شود. آب مصرفی سالانه کشاورزان جهان 160میلیارد مترمکعب از میزان جایگزین شدن طبیعی آن بیشتر است. برای تولید محصولات کشاورزی آب فراوان لازم است ، (یک تا 3مترمکعب آب برای تولید فقط یک کیلوگرم برنج و هزار تن آب برای تولید یک تن غله).
مردم با افزایش درآمد، مصرف بیشتری دارند و این به معنی افزایش مصرف منابع است. براساس آمار، از نظر مصرف آب میان اغنیا و فقرا تفاوت عظیمی وجود دارد. مردم جهان صنعتی هر روز بطور متوسط 400تا 500لیتر آب مصرف می کنند. در کشورهای در حال توسعه چنانچه افرادی بتوانند هر روز با یک کیلومتر پیاده روی از خانه خود برای هر نفر 20لیتر آب به دست آورند، جزو افرادی به حساب می آیند که به آب شیرین دسترسی دارند. در بسیاری مناطق مردم ناچارند با آب کمتر از این زندگی کنند.

این کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست می گوید: موضوع کفایت آب را نباید خیلی محدود با اشاره محض به حجم و میزان آب و فناوری ها تفسیر کرد. آب را باید کالایی اجتماعی و فرهنگی و نه مقدمتا به عنوان یک کالای اقتصادی به حساب آورد. این دیدگاهی متفاوت با تصمیمات گرفته شده در چند مجمع بین المللی آب در دهه 1990است و نشان دهنده تغییر در جهت سیاست های متکی به بازار است که قیمت واقعی آب را منعکس می کند، از یارانه ها می کاهد و احتمالا بخش خصوصی را در خدمات مربوط به عرضه آب درگیر می کند.

مرندی می افزاید: هرگاه کیفیت آب پایین می آید یا مقدار آب موجود پاسخگوی نیازهای روزافزون نیست ، رقابت بین مصرف کنندگان آب شدت می یابد. این امر هیچ جا بی ثبات کننده تر از حوضه های مبدا رودخانه هایی که از مرزهای سیاسی می گذرند، نیست.

اما تجربه نشان می دهد در موقعیت های بسیاری نیاز به سهیم شدن در آب به جای این که باعث مناقشه آشکار شود، می تواند همکاری غیرمنتظره ای به بار آورد. به طوری که شرایط در واقع مستعد همکاری است. 263رودخانه بین المللی در جهان وجود دارد که از مرزهای سیاسی 2 کشور یا بیشتر عبور می کنند (مثل ایران و افغانستان) این رودخانه ها که حدود 40درصد جمعیت جهان در سواحل آنها زندگی می کنند، تقریبا نصف سطح آب کره زمین را تشکیل می دهد و 60درصد آب شیرین جهان در آنها جریان دارد.

از این رو کارشناسان معتقدند جهان نیازمند آن است که نظارت خویش بر منابع آبی را بهبود بخشد و انسان ها به روش های آبیاری موثرتر مجهز شده و صنایع و کشاورزی با سموم کمتر در این بخش فعالیت کنند.

وضعیت منابع آب در ایران

سرانه آب تجدیدشونده یکی از شاخص های جهانی در تعیین وضعیت کشورها از نظر آب است. بدیهی است نحوه بهره برداری از آب در بخش های کشاورزی ، شرب و بهداشت و صنعت عامل مهمی در بهره وری و کارایی میزان سرانه آب تجدید شونده خواهد بود.

کارشناس ارشد مدیریت محیط زیست و عضو هیات مدیره انجمن متخصصان محیط زیست ایران در این باره می گوید: میزان بارش در ایران به طور متوسط حدود 400میلیارد مترمکعب در سال است که 270میلیارد مترمکعب آن تبخیر تعرق بوده و 130میلیارد مترمکعب آن در سال به عنوان آب های تجدیدپذیر از طریق آب های سطحی (92 میلیارد مترمکعب) و آب های زیرزمینی (38 میلیارد مترمکعب) می تواند مورد بهره برداری قرار گیرد. ارقام فوق متوسط در سال بوده و درباره آب های سطحی تماما قابل استحصال و بهره برداری نخواهد بود. براساس این ارقام و با پیش بینی یکصد میلیون نفر جمعیت کشور در 15سال آینده سرانه آب تجدیدپذیر حدود یکهزار تا یکهزار و 300مترمکعب برای هر نفر خواهد بود که از نظر معیارهای جهانی مرز بحران شناخته شده است.

کارشناسان معتقدند متوسط بارش سالانه حدود 240میلی متر است که عمدتا در شمال غرب و غرب کشور فرومی ریزد و قسمت اعظم شرق و جنوب شرق کشور بارشی کمتر از 100میلی متر در سال دارد. از 92 میلیارد مترمکعب متوسط آورد رودخانه های کشور حدود 47.3 میلیارد مترمکعب آن (51 درصد) در 12 رودخانه کشور جاری است که 28.4 میلیارد متر مکعب آن (31 درصد) در 3رودخانه کارون ، دز و کرخه است.

آب گنجینه مشترک انسان هاست که باید به نسل های بعدی سپرده شود. افزایش مصرف و تخریب منابع آب در مرحله نخست بر زندگی افراد فقیر و مستمند اثر منفی می گذارد.

به نوبه خود فقر، ناداری و بیماری واژه های برگرفته از توسعه نیافتگی هستند و تخریب منابع آب به منزله تخریب پایه های توسعه است. آب یکی از بزرگ ترین چالش های قرن حاضر بشریت است که می تواند سرمنشا بسیاری از تحولات مثبت و منفی جهان قرارگیرد. خلاء بین توان تامین آب و شدت تقاضا، بحران آفرین است. هنگامی که این بی تعادلی با مجموعه راهکارهای مدیریتی قابل مهار نباشد، زبان مفاهمه در بخش آب مبدل به زبان مخاصمه خواهد شد. چه در بعد محلی ، منطقه ای و ملی و چه در بعد جهانی. بخش عمده ای از تعادل نداشتن در منابع آب ناشی از چرخه آب شناسی و محدودیت طبیعی منابع آب است. بنابراین ، اهمیت آب از نظر تخصیص ، بهره برداری ، استفاده بهینه و جلوگیری از اتلاف آب به گونه ای است که در قرون اخیر دولت خود را متصدی و متولی تامین وجوه مورد نیاز برای سرمایه گذاری آن قلمداد کرده است.

وقتی صحبت از آب می شود، صحبت از توسعه است و هنگامی که از توسعه بحث به میان می آید یعنی در فرآیند آن جامعه کهن از میان می رود و جامعه جدیدی متولد می شود. این امر به منزله آن است که آب نقش آفرین تحولات نوین است.