طراحی دستیار تلفن همراه به وسیله محقق نوجوان ایرانی

کلید ورود نابینایان به دنیای فناوری

از آغاز تاریخ تاکنون ، برخی انسان ها به دلایل مختلف ، بخشی از توانمندی های خود را از دست داده اند. افراد نابینا نیز گروهی از این افراد هستند که با پیشرفت ها و تحولات سریع دنیای فناوری های نوین بخصوص در بخش ارتباطات ، با محدودیت های بسیار زیادی در استفاده از این فناوری ها مواجه شده اند.

کد خبر: ۱۵۷۶۳۷

امکان استفاده از خدمات متنوع ارتباطی و کاربری تلفن همراه از مهم ترین فناوری های روز دنیاست و با وجود ارائه خدمات مختلف به کاربران ، در طراحی گوشی های تلفن همراه که در حقیقت واسط میان کاربر و خدمات ارتباطی ارائه شده هستند امکان بهره مندی و همچنین سهولت استفاده از آن برای کاربران نابینا موردتوجه قرار نگرفته است ؛ اما این طرح که به وسیله یک دانش آموز مبتکر تبریزی ارائه شد و در گروه تخصصی رایانه در بخش دانش آموزی نهمین جشنواره جوان خوارزمی رتبه دوم را از آن خود کرده ، می تواند بسیاری از محدودیت های بینایی را در استفاده از گوشی های تلفن همراه برای نابینایان از میان بردارد و مژده ای به آنها برای ایجاد زمینه ای مناسب در استفاده از خدمات تلفن همراه مانند دیگر مشترکین باشد.

طراحی دستیار تلفن همراه با هدف فراهم کردن بستری مناسب برای استفاده نابینایان از بخشی از فناوری های ارتباطی جدید و مدرن مانند خدمات تلفن همراه یا بلوتوث و براساس استانداردهای ارتباطی نابینایان طراحی و ساخته شده است و همه افراد نابینا با استفاده از این دستیار می توانند بسیاری از محدودیت های پیشین را در این زمینه از میان بردارند و همانند کاربران دیگر از خدمات مشترکین سیار استفاده کنند. تلفن همراه نابینایان به اختصار BIANT نامیده شده است که از عبارت Blinds Assistant یا دستیار نابینایان گرفته شده است.

کاربران نابینا با استفاده از این طرح ، به آسانی می توانند از امکانات و خدماتی مانند ارسال پیام کوتاه و همچنین خواندن پیام های کوتاه دریافت شده با استفاده از برجسته نگار بریل یا به صورت صوتی استفاده کنند. به علاوه ، این گروه از کاربران با استفاده از امکانات در نظر گرفته شده در گوشی های تلفن همراه جدیدی که برای آنها ساخته می شود، می توانند اطلاعات مورد نیاز خود را درباره فهرست تماس ها، میزان شارژ باتری ، آنتن دهی و ساعت به دست آورده و در صورت نیاز سرعت تلفظ، بلندی صدا و بسیاری از خدمات دیگر تنظیم کنند.

این طرح از 2 بخش نرم افزاری و سخت افزاری تشکیل شده است که به صورت بی سیم و با استفاده از بلوتوث با هم در ارتباط هستند. بخش نرم افزاری روی تلفن همراه نصب و راه اندازی می شود و بخش سخت افزاری شامل صفحه کلید،مدارهای پردازشگر و ماژول (بخش کوچک) بلوتوث است.

کاربر از طریق بخش سخت افزاری از خدمات متنوع گوشی تلفن همراه خود بهره مند خواهد شد.
ویژگی های فنی و ساختاری

به گفته حامد ابراهیم پوردخانی ، دانش آموز مقطع پیش دانشگاهی دبیرستان فردوسی تبریز و مجری این طرح تحقیقاتی ، صفحه کلید در نظر گرفته شده برای این تلفن همراه از 11کلید و چند برجسته نگار تشکیل شده است که با فشردن ترکیبی 6کلیدی که حاوی علائم خط بریل هستند، حروف و اعداد مورد نظر کاربر تایپ می شوند. برجسته نگار بریل ، نقش خروجی دارد و فرد می تواند متن تایپ شده یا دریافت شده را با استفاه از آن بخواند. هر 11 کلید و همچنین برجسته نگارها به ورودی واحد پردازش و میکروکنترل کننده ها متصل هستند. بخش خروجی و ورودی بلوتوث نیز در حقیقت واسط بین بخش سخت افزاری و نرم افزاری است.

داده های ارسال شده از طریق میکروکنترل کننده ها به صورت بی سیم با فرکانس 2.4 گیگاهرتز و حجم داده استاندارد بلوتوث به تلفن همراه منتقل می شود و همچنین داده های ارسالی از تلفن همراه نیز با همین مشخصات وارد میکروکنترل کننده ها شده و در نهایت از طریق واحد نرم افزاری مورد بررسی قرار می گیرد. نرم افزار دستیار تلفن همراه نابینایان نیز براساس زبان جاوا نوشته شده است.

با توجه به این که بیشتر گوشی های تلفن همراه از برنامه هایی براساس نرم افزارهای به زبان جاوا پشتیبانی می شوند، بنابراین برای این طرح نیز زبان جاوا انتخاب شد. امکان دسترسی و مدیریت پیام های کوتاه ارسال و دریافت شده از دیگر ویژگی های گوشی های تلفن همراه طراحی شده برای نابینایان است ؛ همچنین در این طرح یک دفترچه یادداشت نیز برای کاربر در نظر گرفته شده است که فرد نابینا از آن برای ثبت داده ها و اطلاعات مورد نیاز خود استفاده می کند. در این دستیار تلفن همراه ، کاربر می تواند از نام یا شماره فرد تماس گیرنده به صورت صوتی مطلع شود. همچنین برنامه هایی برای ویرایش متن و دسترسی به خدمات اینترنتی مانند GPRS نیز در نظر گرفته شده است که به عنوان بخش تکمیلی این طرح ، در طراحی گوشی های تلفن همراه که در آینده برای کاربران نابینا به بازار عرضه می شود امکان بهره مندی از این خدمات به دیگر امکانات فعلی این گوشی ها افزوده خواهد شد.

اگر کاربر بخواهد از سرویس پیام کوتاه برای ارسال یک پیام کوتاه استفاده کند، با روشن شدن کلید ON که روی صفحه کلید قرار دارد، پس از گذشت چند ثانیه نرم افزار BLANT که از قبل در گوشی تلفن همراه نصب شده است ، صفحه کلید را شناسایی کرده و برقراری ارتباط با صفحه کلید را به صورت صوتی اعلام می کند. سپس راهنمای برنامه فعال می شود و وظایف هر یک از کلیدهای روی صفحه کلید را تشریح می کند (فرد نابینا برای گذشتن از این مرحله می تواند این قسمت را در بخش گزینه ها حذف کند.) پس از آشنایی کاربر با صفحه کلید با چند بار فشار دادن کلید A که در هر مرحله خدمات مختلف مرحله به مرحله به صورت صوتی اعلام می شود، کاربر سرویس پیام کوتاه را انتخاب کرده و با انتخاب کلید C وارد این قسمت می شود. در این مرحله راهنمای برنامه دوباره فعال می شود و نحوه استفاده از خدمات پیام کوتاه را به کاربر اعلام می کند. کاربر با فشار دادن کلید A ، سرویس ارسال پیام کوتاه را انتخاب کرده و با زدن کلید C وارد این قسمت می شود.

کاربر پس از وارد کردن شماره تلفن فرد گیرنده و متن پیام کوتاه ، پیام نوشته شده را ارسال می کند. بعد از انجام این مرحله پیامی مبنی بر ارسال موفقیت آمیز پیام کوتاه پخش می شود و از کاربر خواسته می شود برای بازگشت ، کلید B را فشار دهد. هنگام تایپ هر حرف یا عدد، این حروف یا اعداد به صورت صوتی برای کاربر تلفظ می شود و در پایان نیز هر کلمه توسط زبان جاوا تلفظ می شود. همچنین کاربر می تواند توسط برجسته نگار بریلی در هر مرحله بر متن وارد شده نظارت داشته باشد.
ویژگی ها و مزایا

به گفته ابراهیم پور، بلوتوث یکی از جدیدترین محصولات صنعت مخابرات است و از فناوری های جدید یک دهه اخیر محسوب می شود. استفاده از زبان نرم افزاری جاوا در دستگاه های ارتباطی بی سیم نیز از جدیدترین خدمات ارائه شده به برنامه نویسان در سال 2002 میلادی است که در این طرح برای فراهم کردن امکان استفاده از فناوری بلوتوث توسط کاربران مورد استفاده قرار گرفته است.

علاوه بر این فناوری نرم افزاری تبدیل متون به گفتار براساس زبان جاوا نیز از دیگر خدمات ارائه شده به برنامه نویسان است که در طراحی دستیار تلفن همراه نابینایان برای بازگویی متن ارسال شده یا دریافت شده مورد استفاده قرار می گیرد. در طراحی صفحه کلید بریل برای این رابط نیز دقت خاصی به کار رفته است. تحقیقات و مطالعات بسیار زیادی در مراحل اجرای طرح انجام شده است.

در نهایت پس از مشاوره با کاربران نابینا و آگاهی از نیازهای آنها، صفحه کلیدی مطابق با نیازها و استانداردهای ارتباطی برای نابینایان طراحی شده است که علاوه بر ایجاد زمینه ای مناسب برای ایجاد ارتباط بین گوشی و صفحه کلید، دستیار می تواند پاسخگوی بسیاری از نیازهای افراد برای استفاده از گوشی های تلفن همراه و بهره مند شدن از خدمات ارتباطات سیار باشد. با اجرای این طرح ، گروه جدیدی از کاربران که مجموعه ای چند ده هزار نفری از نابینایان کشور و حتی سایر کشورهای جهان هستند به حوزه جدیدی از دنیای ارتباطات راه خواهند یافت و به این ترتیب زمینه مناسبی برای بهره مندی بیشتر از سرویس های کاربردی و ارتباطی تلفن همراه برای کاربران نابینا فراهم خواهد شد.

صفحه کلید بریل به گونه ای طراحی شده است که قابلیت استفاده به جای صفحه کلید رایانه را نیز دارد و با ایجاد بستری مناسب مانند مدارها و برنامه های رایانه ای ، طرح دستیار نابینایان علاوه بر تلفن همراه می تواند با پیدا کردن کارکرد واقعی خود، کلید ورود این گروه از افراد به دیگر حوزه های فناوری های روز دنیا باشد.

اجرای طرح BLANT با برخورداری از قابلیت اتصال همزمان به 8 دستگاه مجهز به سرویس بلوتوث مانند چاپگر و اسکنر و... وابستگی کاربران نابینا به رایانه را تا حدود زیادی کاهش می دهد. بیشتر برنامه های کاربردی نابینایان بر روی رایانه مانند ویرایش متن ، روی نرم افزار BLANT نیز قابل اجرا است و در آینده با فراگیر شدن خدمات GPRS در سطح وسیعی از کشور، این طرح می تواند امکان استفاده از این خدمات را نیز به طور همزمان برای کاربران ایجاد کند.

برنامه نویسی تلفن همراه

برنامه نویسی برای تلفن های همراه و دیگر تجهیزات الکترونیکی سیار که امروزه تعداد آنها در عرصه فناوری به سرعت در حال افزایش است ، حوزه جدیدی است که با عرضه سیستم عامل سیمبیان توسط شرکت نوکیا و همچنین پلتفرم UIQ توسط شرکت سونی اریکسون که از بزرگ ترین و معروف ترین سازندگان گوشی های تلفن همراه در دنیا هستند، ارائه شد و مورد توجه علاقه مندان قرار گرفت.
اگر چه این حوزه در مراحل ابتدایی قرار دارد و دوران کودکی خود را پشت سر می گذارد، اما با توجه به جذابیت ها و رونق بازار گوشی های تلفن همراه و همچنین افزایش تعداد کاربران ارتباطات سیار در سطح دنیا، افراد زیادی به فعالیت در این حوزه علاقه مند شده اند.
این در حالی است که به علت نبود منابع فارسی کامل و جامع در این حوزه علی رغم وجود پتانسیل های فراوان ، در داخل کشور فعالیت های قابل توجهی در این زمینه انجام نشده است و تعداد برنامه نویسان کشور در حوزه تلفن همراه که به صورت حرفه ای در این کار تخصص داشته باشند از افراد معدودی فراتر نمی رود.