ناترازی انرژی و راهکارهای مدیریت مصرف
حوزه انرژی (برق، گاز، بنزین) در کشورمان با اتلاف و مصرفی بیش از استانداردهای جهانی مواجه است و با ناترازی در این بخشها روبهرو هستیم. یکی از مهمترین حوزههایی که بخش بزرگی از مصرف انرژی کشور در آن اتفاق میافتد، حملونقل (خودروها) است؛ بهویژه خودروهایی که در داخل کشور تولید میشوند.
اگر قرار است در مصرف سوخت صرفهجویی صورت بگیرد، دستگاهی که سوخت را مصرف میکند باید بهگونهای طراحی شود که حداقل مصرف (مصرف بهینه) را داشته باشد. در حالی که بسیاری از خودروهای تولید داخل مصرف سوخت بالایی دارند و همین مساله موجب اتلاف انرژی میشود.
برای مثال، یک خودروی استاندارد و بهروز در دنیا ممکن است حدود ۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر مصرف داشته باشد، اما خودروهای تولیدی ما تا حدود ۱۱ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر مصرف میکنند. وقتی این اختلاف را در چند میلیون خودرویی که در سطح کشور در حال تردد هستند ضرب کنیم، رقم بسیار بزرگی از اتلاف انرژی بهدست میآید؛ بنابراین بهینهسازی در تولید خودروها یک ضرورت جدی است.
این موضوع در مورد ماشینآلات کشاورزی نیز صدق میکند. برای مثال، تراکتورها مصرفکننده گازوئیل هستند و اگر طراحی آن بهگونهای باشد که مصرف سوخت به حداقل برسد، طبیعی است که در فصل کشتوکار که اکنون نیز در آن قرار داریم و میلیونها تراکتور در سطح کشور فعال هستند، میزان مصرف گازوئیل بهشکل قابل توجهی کاهش پیدا میکند. در حال حاضر بسیاری از کشاورزان گلایه دارند که سوخت کافی در اختیارشان قرار نمیگیرد، درحالیکه اگر مصرف ماشینآلات بهینه شود، همین میزان سوخت میتواند پاسخگوی نیاز بیشتری باشد.
نکته دیگر مربوط به الگوی مصرف است. امروز در کلانشهرهایی مانند تهران بارها گفته شده که استفاده از حملونقل عمومی باید جایگزین استفاده گسترده از خودروهای شخصی شود. در حال حاضر بسیاری از افراد با خودروهای شخصی خود و برای جابهجایی یک یا دو نفر در سطح شهر تردد میکنند که این مساله بهطور طبیعی مصرف سوخت را افزایش میدهد. اگر حملونقل عمومی گسترش یابد، قطعا در کاهش مصرف سوخت مؤثر است.
موضوع مهم دیگر قیمت سوخت است. واقعیت این است که قیمت سوخت در ایران بسیار پایین است. اکنون بنزین با قیمت ۱۵۰۰ تومان عرضه میشود و این در حالی است که هزینههای تامین آن، بهویژه با توجه به شرایط اقتصادی و محدودیتهایی که کشور با آن مواجه است، بسیار بالاتر است. وقتی یک بطری آب با قیمتهای چندین برابر فروخته میشود، این سؤال مطرح میشود که آیا منطقی است سوختی که با این شرایط تامین میشود با چنین قیمت پایینی عرضه شود؟
بنابراین بحث قیمت سوخت چه در حوزه بنزین و چه در حوزه گازوئیل و سایر فرآوردهها، یکی از مسائل مهم در مدیریت مصرف انرژی است. قیمت فعلی فاصله زیادی با قیمت واقعی دارد؛ البته در این زمینه نگرانیهایی هم وجود دارد؛ هم در میان مردم و هم در میان مسئولان و نمایندگان مجلس. نگرانی اصلی این است که افزایش قیمت سوخت ممکن است به افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات منجر شود. این مساله باید از سوی دولت بهطور جدی مدیریت شود.
اگر قرار است اصلاحی در قیمت سوخت انجام شود، باید همزمان سازوکاری طراحی شود که از افزایش قیمت سایر کالاها جلوگیری کند و به مردم اطمینان داده شود که این موضوع به تورم بیشتر در بخشهای دیگر منجر نخواهد شد. با تنظیم مقررات مناسب و مدیریت صحیح میتوان هم قیمت سوخت را بهسمت تعادل سوق داد و هم از اثرات منفی آن بر سایر بخشهای اقتصادی جلوگیری کرد.
