رئیس دانشگاه صنعتی اصفهان در گفتوگو با «جامجم»: در دوران بازسازی کشور، دانشگاهها در زمینه صنعتی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نقش مؤثری دارند
تابآوری علمی؛ ضامن بقا در برابر دشمن
در پی حملات رژیمصهیونیستی و آمریکا به کشورمان، دانشگاه صنعتی اصفهان، این قطب مهم علمی و صنعتی کشور در تاریخهای ۶ و ۹ فروردین ۱۴۰۵ مورد تهاجم مستقیم قرار گرفت. این اقدام که منجر به تخریب بخشی از ساختمانها و تجهیزات دانشگاه شد، ضربهای سنگین به پیکره علمی این نهاد وارد کرد.
موضوعی که دکتر سید ظفرالله کلانتری، رئیس دانشگاه صنعتی اصفهان علت آن را «نقش کلیدی دانشگاهها در پیشرفت علمی و فناوری» و ایجاد «تابآوری ملی در برابر دشمن» میداند؛ اقدامی که دشمن را وادار کرده تا آیندهسازان کشور را هدف قرار دهد. در ادامه و در گفتوگو با دکتر کلانتری به بررسی جزئیات خسارات وارد شده به این دانشگاه، برنامههای بازسازی ساختمانهای تخریب شده و وضعیت آموزش و پژوهش پس از حملات پرداختهایم.
در حمله هوایی اخیر، کدام ساختمانها و تجهیزات دانشگاه صنعتی اصفهان مورد هدف قرار گرفتند؟
متأسفانه در جریان حملات دشمن صهیونی ــ آمریکایی چندین مرکز علمی و دانشگاهی هدف حمله قرار گرفتند و دانشگاه صنعتی اصفهان نیز در تاریخهای ۶ و ۹ فروردین ۱۴۰۵ مورد تهاجم هوایی دشمن واقع شد. این رویداد از منظر حقوقی و بینالمللی محکوم است و جنایت جنگی محسوب میشود، همچنین از بُعد انسانی نیز رفتاری مغایر با تمدن و اصول اخلاقی بهشمار میآید. در این حادثه بیشترین خسارت به یکی از پژوهشکدههای دانشگاه وارد شد که متاسفانه ساختمان آن بهطور کامل تخریب شده است. همچنین دانشکده برق و کامپیوتر نیز در بخشهای ساختمانی مانند سقف و پنجره، درهای ورودی، چندین کلاس آموزشی و برخی آزمایشگاهها و تجهیزات آن دچار آسیب جدی شد. علاوه بر این دانشکدههای مواد، نساجی، منابع طبیعی، عمران و مهندسی شیمی نیز آسیبهای محدودتری داشتند که عمدتا شامل شکستگی شیشهها و آسیب به بخشی از تجهیزات بود.
از نظر مالی خسارتهای وارد شده بر دانشگاه چقدر برآورد شده است؟
برآورد خسارتهای دانشگاه صنعتی اصفهان به وزارت علوم ارسال شده است. خسارت مستقیم (ساختمانی و تجهیزات) بیش از ۲۰۰۰ میلیارد تومان و خسارت عدمالنفع ناشی از توقف فعالیتهای پژوهشی ــ صنعتی، جمع کل خسارات را به حدود ۴۰۰۰ میلیارد تومان میرساند. همچنین گزارشهای مستندسازیشده برای محکومیت بینالمللی این جنایت جنگی به یونسکو و دیگر مجامع ارسال شده و برای طرح ادعای غرامت در دیوان لاهه آماده است.
دانشگاه چه برنامهای برای بازسازی مکانها و امکانات تخریب شده دارد؟
برنامههای بازسازی در سه بازه زمانی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت تدوین شده است. در کوتاهمدت با استفاده از فضاهای جایگزین، فعالیتهای آموزشی و پژوهشی بدون وقفه ادامه مییابد. در میانمدت، تعمیرات اساسی و بازسازی بخشهای آسیبدیده انجام میشود و در بلندمدت پروژههای نوسازی برای ارتقای کیفیت فضاها اجرا خواهد شد. با پیگیریهای مسئولان عالیرتبه برای تأمین بودجه، امید به احیای بهتر امکانات وجود دارد. همچنین ساختمان تخریبشده پژوهشکده بهعنوان «موزه جنگ» و سند تاریخی حفظ میشود و ساختمان جدید آن در مکانی دیگر احداث خواهد شد.
چند نفر از اعضای دانشگاه در این حملات به شهادت رسیدند یا مجروح شدند؟
دانشگاه در دوران جنگ، با تشکیل کمیتههای مدیریت بحران و پدافند غیرعامل، اقدامات پیشگیرانهای مانند دورکاری کارکنان و مجازیسازی کلاسها را برای صیانت از نیروی انسانی و تجهیزات انجام داد. خوشبختانه با توجه به وقوع حمله در تعطیلات نوروز و حضور حداقلی نیروها، تلفات جانی گزارش نشد، هرچند پنج نفر بر اثر موج انفجار مجروح شدند و تحت درمان قرار گرفتند.
رژیم صهیونیستی و آمریکاییها مدعی بودند که در جنگ اخیر اهداف نظامی را دنبال کردهاند. شما چه پاسخی به این ادعا دارید؟
دانشگاهها کانونهای اندیشه و پیشرفت انسانی هستند و دانشگاه صنعتی اصفهان با نیمقرن سابقه در تربیت نیروی متخصص و پژوهشهای صلحآمیز نقش کلیدی دارد. ماهیت این نهاد کاملا علمی و فرهنگی است. براساس کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه، حفاظت از مراکز علمی در زمان جنگ الزامی است. همچنین حضور گسترده اساتید، کارکنان و دانشجویان در پردیس، جان آنها را تهدید میکرد؛ لذا حمله به این مرکز غیرنظامی، نقض صریح قوانین بینالمللی و جنایت جنگی محسوب میشود.
به نظرتان چرا دشمن، دانشگاه صنعتی اصفهان را هدف قرار داد؟
دانشگاه صنعتی اصفهان جزو اولین دانشگاههایی بود که مورد تهاجم دشمن قرار گرفت ولی تنها دانشگاه نبود. بیش از ۲۰ دانشگاه و مرکز علمی دیگر در کشور نیز مورد حمله مستقیم دشمن قرار گرفتند. واقعیت این است که دانشگاهها نقش بسزایی در پیشرفت جامعه و کشور داشتهاند، هم از بُعد تربیت نیروی متخصص و هم در زمینه پژوهشهای کاربردی و مسألهمحور. چندین هزار شرکت دانشبنیان که در زمینههای مختلف فناوری فعالیت میکنند، زاییده دانشگاهها هستند. دانشگاهها بهویژه در مرز دانش و فناوریهای نوین پیشرفتهای قابلتوجهی داشتهاند؛ لذا نقشآفرینی دانشگاه در پیشرفت علمی و فناوری که موجب تابآوری در مقابل تهاجم دشمن شده، دلیل اصلی حمله به این نهاد علمی است؛ به عبارت دیگر دشمن با حمله به دانشگاهها و مراکز علمی، آینده کشور را هدف قرار میدهد. در این میان دانشگاه صنعتی اصفهان یکی از مهمترین دانشگاههای صنعتی کشور محسوب شده و فعالیتهای علمی و پژوهشی که مورد نیاز جامعه نیز هست با کیفیت بالایی در آن انجام میشود؛ لذا حمله به آن نشان از اثرگذاری بالای این دانشگاه در پیشرفت کشور دارد.
اثر این حملات بر روند عادی آموزش و پژوهش چگونه بوده است؟
حملات هوایی به دانشگاه صنعتی اصفهان با وجود تخریب برخی ساختمانها، مانع توقف روند علمی و پژوهشی دانشگاه نشد. اما شرایط جنگی تأثیرات منفی داشت که مهمترین آنها مجازیشدن کلاسها، غیبت دانشجویان تحصیلات تکمیلی از پردیس (که باعث تأخیر در پایاننامهها شد) و قطع دسترسی به اینترنت بینالملل بود. خوشبختانه پس از آتشبس، وضعیت بهبود یافته است؛ دسترسی اساتید به اینترنت جهانی بازگشته، حضور دانشجویان تسهیل شده و امکان استفاده دانشجویان تحصیلات تکمیلی از اینترنت در دانشگاه فراهم شده است. همچنین برنامههایی برای استفاده دانشجویان غیربومی از امکانات دانشگاههای محل سکونت و اسکان محدود دانشجویانی که حضور آنها برای انجام کارهای پژوهشی در دانشگاه ضروری است، دنبال میشود. بهطور کلی، آموزش مجازی با اختلال جدی مواجه نشد و فعالیتهای دانشگاه ادامه یافت؛ تنها بخشهای آسیبدیده با توقف کوتاهمدت، هماکنون به فعالیت عادی بازگشتهاند.
با توجه به جنگ اخیر، کدامیک از چالشهای نظام آموزشی و دانشگاهی لازم است که مرتفع شوند تا در صورت حمله مجدد و در مواقع بحرانی، ساختار علمی کشور آسیب کمتری ببیند؟
تجربه این رویداد روشن کرد که باید زیرساختهای آموزشی الکترونیک تقویت شود. سامانههای پشتیبان برای حفظ دادهها و اسناد علمی توسعه یابد و برنامههای مدیریت بحران در دانشگاهها تدوین و اجرا شود. علاوه بر این، ایجاد شبکه همکاری میان دانشگاهها برای استفاده مشترک از آزمایشگاهها و امکانات پژوهشی در شرایط اضطراری میتواند نقش مهمی در کاهش آسیبها داشته باشد. همچنین در بازسازیها، نکات مربوط به پدافند غیرعامل ازجمله در ساخت بناها و عدم تمرکز امکانات و تجهیزات گرانقیمت در یک مکان باید در نظر گرفته شود.لازم به یادآوری است؛ همانطور که دانشگاهها در پیشرفت علمی، فناوری و فرهنگی کشور نقشآفرین بودهاند و همین باعث تابآوری ما در مقابل دشمن شده است، در دوران پساجنگ و بازسازی کشور نیز در همه زمینههای صنعتی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی دانشگاهها میتوانند نقش موثری داشته باشند. از جمله برای این منظور کارگروههای مطالعاتی در دانشگاهها میتواند تشکیل شود. همچنین در بازسازیها باید به نکات توسعه پایدار توجه کرد و صرفا بازگرداندن صنایع تخریب شده به وضع قبل از جنگ کفایت نمیکند. علاوه بر آن حفظ انسجام ملی شکل گرفته در زمان جنگ از اولویتهای اساسی
برای دوران پس از جنگ است. باید با افزایش احساس تعلق و ایجاد اعتماد از ظرفیت همه اقشار این ملت استفاده کرد. دانشگاهها علاوه بر به مشارکت در این مسیر، خود میتوانند الگوی مناسبی برای حفظ انسجام ملی باشند.
