از «انجز انجز» تا سرمقاله تلویزیونی

این بخش که مانند سرمقاله یا حتی گزارش‌های روزنامه‌ای است به پیشینه اخبار آن بخش خبری می‌پردازد و موضع رسانه ملی را علنی نشان می‌دهد.

گنجاندن بخش‌های خبری در ساعت‌ها و شبکه‌های مختلف غیر از این‌که برای پوشش دادن مخاطب در زمان‌های مختلف در نظر گرفته شده است، هدف دیگری نیز دارد.

همان‌طور که مخاطبان سریال‌های تلویزیونی سلیقه‌های گوناگونی دارند، مخاطبان بخش‌های مختلف خبری هم با یکدیگر متفاوتند. تولیدات و برنامه‌های رسانه ملی از این رو گسترش‌یافته تا با ایجاد تنوع به همه سلیقه‌ها پاسخ دهد. این تفاوت‌ها در سریال‌ها، مسابقات و برنامه‌های سرگرم‌کننده مشهود است.

این‌که افرادی بیننده پروپاقرص یک مجموعه نمایشی هستند و گروهی دیگر خیر، یعنی با سلیقه‌های گوناگونی در مخاطبان تلویزیون روبه‌رو هستیم. چنین تنوعی در بخش‌های خبری هم دیده می‌شود که شاید تنها بینندگان حرفه‌ای اخبار قادر به تشخیص آن باشند. 

بخش‌های مختلف اخبار تلویزیون در ایران طی دهه‌های گذشته روندی تدریجی، اما قابل توجه از نظر ساختار، محتوا و شیوه ارائه طی کرده‌اند. ابتدا برنامه‌های خبری بسیار ساده و محدود بودند.

خبر‌ها به شکل قرائت مستقیم توسط گوینده در استودیو ارائه می‌شدند و تصاویر همراه خبر بسیار اندک بود. امکانات فنی محدود، سرعت پایین انتقال تصاویر و کمبود خبرنگاران میدانی باعث می‌شد بیشتر خبر‌ها به‌صورت متنی خوانده شوند. در چنین شرایطی تمرکز اصلی بر خبر‌های رسمی و سیاسی بود و سایر حوزه‌ها کمتر در قالب بخش‌های مستقل مطرح می‌شدند.

با گذشت زمان و به‌ویژه از دهه ۱۳۶۰ به بعد، تلویزیون به تدریج تلاش کرد دامنه موضوعات خبری را گسترش دهد. در این دوره گزارش‌های کوتاه تصویری از رویداد‌ها بیشتر مورد استفاده قرار گرفت و خبرنگاران در استان‌ها نقش فعال‌تری در تهیه خبر پیدا کردند.

همچنین در کنار خبر‌های سیاسی، موضوعاتی مانند مسائل اجتماعی، فعالیت‌های عمرانی و رویداد‌های فرهنگی نیز در برنامه‌های خبری جایگاه بیشتری پیدا کردند. با این حال ساختار کلی اخبار همچنان ساده بود و بیشتر بر خواندن خبر‌ها در استودیو و پخش چند گزارش تصویری کوتاه استوار بود.

دهه ۱۳۷۰ را می‌توان دوره‌ای دانست که اخبار تلویزیون به‌سمت ساختار منظم‌تر و چندبخشی حرکت کرد. در این زمان استفاده از آیتم‌های مشخص در برنامه‌های خبری افزایش یافت و هر بخش به موضوع خاصی اختصاص پیدا کرد. برای نمونه، بخش‌های جداگانه‌ای برای اخبار اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بین‌الملل در نظر گرفته شد.

در همین دوره استفاده از گزارش‌های میدانی، گفت‌و‌گو با مسئولان و کارشناسان و نیز پخش تصاویر بیشتر از محل رویداد‌ها رایج‌تر شد. همچنین ارتباط زنده با خبرنگاران در شهر‌های مختلف به تدریج در برخی بخش‌های خبری مورد استفاده قرار گرفت.

در دهه ۱۳۸۰ با پیشرفت فناوری‌های تصویربرداری و پخش تلویزیونی، شکل ارائه خبر‌ها نیز تغییرات بیشتری پیدا کرد.

گرافیک‌های تلویزیونی، زیرنویس‌های خبری، نمایش نقشه‌ها و نمودار‌ها و استفاده از جلوه‌های تصویری برای توضیح بهتر موضوعات به بخشی از برنامه‌های خبری تبدیل شد.

در این دوره برنامه‌های خبری تلاش کردند سرعت انتقال اطلاعات را افزایش دهند و در عین حال مخاطبان بیشتری را جذب کنند. به همین دلیل، بخش‌های خبری کوتاه‌تر، اما متنوع‌تر شدند و گزارش‌های تحلیلی و گفت‌و‌گو‌های کارشناسی نیز بیشتر مورد توجه قرار گرفتند.

در سال‌های بعد و با گسترش رسانه‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی، برنامه‌های خبری تلویزیون با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو شدند.

مخاطبان اکنون می‌توانستند خبر‌ها را در لحظه از طریق اینترنت دریافت کنند و همین موضوع باعث شد تلویزیون برای حفظ مخاطبان خود به تغییرات بیشتری در ساختار اخبار رو بیاورد.

در نتیجه سرعت پخش خبر‌ها افزایش یافت، ارتباط‌های زنده بیشتر و تلاش شد خبر‌ها با تصاویر جذاب‌تر و روایت‌های کوتاه‌تر ارائه شوند. در برخی برنامه‌ها نیز بازتاب رویداد‌های فضای مجازی یا گزارش‌هایی از واکنش‌های مردمی در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود.

یکی دیگر از تغییرات مهم در ساختار اخبار تلویزیون، افزایش نقش گزارش‌های میدانی و مستندگونه است. در گذشته بیشتر خبر‌ها در استودیو خوانده می‌شدند، اما امروزه بخش قابل توجهی از اخبار با حضور خبرنگاران در محل رویداد تهیه می‌شود.

این موضوع باعث شده روایت تصویری خبر اهمیت بیشتری پیدا کند و مخاطب احساس نزدیکی بیشتری با رویداد‌ها داشته باشد. علاوه بر این، استفاده از تصاویر هوایی، گرافیک‌های پیشرفته و حتی داده‌های آماری در برخی گزارش‌ها به درک بهتر مخاطبان از موضوعات کمک می‌کند.

همچنین در سال‌های اخیر تلاش شده بخش‌های خبری به حوزه‌های تخصصی‌تر نیز توجه کنند. موضوعاتی مانند فناوری‌های نوین، محیط زیست، سلامت، علم و نوآوری در قالب گزارش‌ها یا بخش‌های کوتاه در برنامه‌های خبری مطرح می‌شوند. این تغییر نشان می‌دهد اخبار تلویزیون به‌تدریج از تمرکز صرف بر سیاست فاصله گرفته و تلاش می‌کند موضوعات متنوع‌تری را که برای زندگی روزمره مردم اهمیت دارند پوشش دهد.

این تغییرات متوقف نشد و امروز در بخش‌های مختلف خبری این پویایی را شاهد هستیم. یکی از این پویایی‌ها را می‌توان در بخش خبری ۲۱ دید که چندی است بخش جدیدی میان اعلام تیتر اخبار و مشروح اخبار گنجانده. در این بخش مخاطب در حالی با گوینده خبر روبه‌رو می‌شود که طبق عادت مألوف تنها خبر نمی‌خواند بلکه شروع به توضیحاتی می‌شود که شنیدن آنها درک اخبار را آسان‌تر می‌سازد. این بخش که شبیه مقاله‌های روزنامه‌ای است، به آرشیو خبر استوار است و توضیحاتی برای مخاطبی می‌دهد که شاید پیشینه اخبار را نداند.

هرچند این مقاله تلویزیونی تنها به آرشیو خبر محدود نمی‌شود بلکه تحلیل اخبار و دیدگاه مشخصی در آن بیان می‌شود. مخاطب بخش خبری ۲۱ اگر بعد از شنیدن سرخط خبر‌ها، تلویزیون را خاموش یا شبکه را عوض نکرد، احتمالا به دانستن اطلاعات بیشتری علاقه‌مند است. البته باید گفت مرور اخبار این حوزه، یادآوری پیشینه خبر و ارائه زاویه دید در بخش‌های خبری نوآوری ما نیست. چون مشابه این کار را می‌توان در بخش‌های خبری تلویزیون بسیاری از کشور‌های عربی مشاهده کرد.