گنج های فراموش شده

آزمونی که ملت دهه 60 در برابر هجوم دشمن به سر حدات غربی کشور از سر گذراند، یک تجربه مهم تاریخی است که در دفتر خاطرات چند نسل به ثبت رسیده است.

کد خبر: ۱۵۴۲۹۰

رسانه های دیداری و نوشتاری هنوز جا دارند که به این واقعه مهم بپردازند. در بحبوحه نبرد تعدادی از رزمندگان به صورت خودجوش به ثبت تصاویر در مناطق گوناگون عملیاتی پرداختند. گروه «چهل شاهد» از نخستین فعالان در عرصه پوشش تصویری رخدادهای جنگ بودند که راش های ضبط شده از سوی این عزیزان به عنوان بکرترین تصاویر دوران مقدس محسوب می شود. «قصه های جنگ» تازه ترین مجموعه مستند تولیدشده در بنیاد حفظ آثار است که این روزها از شبکه 2 برابر دیدگان مخاطب قرار دارد.
فیلم با ساختار اپیزودوار خود به آدم های ناشناس جنگ نزدیک می شود و از ورای بازخوانی خاطرات و مخاطرات مردم عادی ، شرایط دیروز و وضعیت امروز را با ظرافت و نکته سنجی زیر ذره بین می برد. بهره وری و استفاده بهینه از فیلم های آرشیوی جنگ و مونتاژ موازی موقعیت های جغرافیایی رخدادها در گذشته با زمان حال ، بی هیچ حرف و اشارتی گویای رشادت ها، صبوری ها و آسیب های روحی و عاطفی انسان های ساکن در مناطق جنگی است.
گفتار راوی ، پل ارتباط فیلم با مخاطب است ، اما این گفتار گاه آزاردهنده و اضافه بر سازمان به نظر می رسد. زیرا خود تصاویر به بهترین شکل بیانگر حقایق نهفته در زندگی مادی و معنوی آدم هاست. محمدعلی فارسی که پیش از این توانسته بود در تجربه ای قابل اعتنا با ساخت مجموعه «مهاجران» توجه طیف عظیمی از بینندگان را به فیلم مستند جلب کند، این بار در قصه های جنگ از منظر دیگری به هموطنان ما در بخش غربی کشور نزدیک شده و در مرور خاطرات آنان به یک دوره جریان ساز و ملتهب در این مملکت نقبی صادقانه زده است.
برخلاف مهاجران که در آن شخصیت ها خود به بازگویی تجربیات و آمال و آرزوهای خود می پرداختند، اینجا در قصه های جنگ ، راوی است که جای آدم ها رخدادها و اطلاعات را رصد می کند. سرمایه گذاری و تمرکز بیش از حد سازنده مجموعه بر گفتار راوی ، ساحت تصویری اثر را تحت الشعاع خود قرار داده است.
اگر کارگردان قصه های جنگ از ترکیب گفتار شخصیت ها با سخنان راوی به تناسب بهره می برد به نتیجه سومی می رسید که دست بیننده را برای قضاوت درباره شنیده ها و دیده ها بازتر می گذاشت. سخنان راوی گاه به گونه ای است که ذهنیت بیننده را بیراهه می کشاند و نوعی ارزش گذاری و جانبداری را با خود یدک می کشد. توفیق کنونی قصه های جنگ مدیون تمرکز بر آدم های عادی و معمولی این مرز و بوم است.
ناشناس هایی که هر یک به اندازه خود جنگ ، سخن تلخ و شیرین در انبان خاطرات خود دارند. استفاده کارگردان از عکس های قدیمی ساکنان یک خانواده و پیوند زدن آن به شرایط کنونی آدم ها حس و حال تراژیک عمیقی را بر ساحت کلی اپیزودهای مختلف این مستند حاکم کرده است ، مضاف بر این تصاویر بکر آرشیوی که در ارتباط با آدم ها و موضوع های متصل به رخدادها گزینش شده ، قوت و تاثیرگذاری قصه های جنگ را دوچندان کرده است.
تدوین چنین مجموعه اپیزودیکی به طور قطع انرژی مضاعفی را می طلبیده که مونتور این مستند بخوبی توانسته از مصالح موجود بهترین استفاده را ببرد. او از تمامی دارایی های صوتی و تصویری برای بازنمایی و شاخ و بال دادن به موضوع های هر اپیزود بهره برده است. دوربین سازنده اثر وقتی در منزل آدم هاست ، آرام و متین و ساکن به نظر می رسد، اما وقتی به شهر، منطقه عملیاتی و هور سرک می کشد، آرام و قرار ندارد. پرسه زنی دوربین قصه های جنگ در زوایای گوناگون یک جغرافیا در ترغیب بیننده برای پیگیری فیلم تاثیر بسزایی دارد. هر اپیزود از قصه های جنگ به فراخور موضوع خود گاه شخصیت محور جلو می رود و گاه به دلیل کمبود مصالح اسنادی چند رخداد را نیز درخصوص آدم اصلی زیر ذره بین می گذارد.
به گونه ای که در برخی اپیزودها ما با وحدت موضوع با آن مفهوم کلاسیکش مواجه نیستیم. البته در بیشتر زمان ها محوریت با آدم هاست و بازخوانی رخدادها، حواشی پیرامون اثر را شکل می دهند. قصه های جنگ گویای این حقیقت است که دریای عظیمی از موضوع و ایده های ناب در گوشه ای از کشور وجود دارد که سال ها می توان از آن برای مرور وقایع دورانی سرنوشت ساز و ملتهب بهره برد. ناگفته ها و نادیده هایی که اینک می توان از منظر دیگری آنها را رصد کرد و با اهرم تصویر به ثبتش رساند!